ਭਾਰਤ 'ਚ ਜਿਸ ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਅੱਗੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਡਰ ਕੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮਿੰਨਤ ਕਿਉਂ ਕਰਨੀ ਪਈ

ਰੌਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਦਾ ਅਕਸ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਅਤੇ ਲੜਾਕੇ ਬੱਚੇ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਉਹ ਲੜਨ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।

ਨਿਮਰਤਾ, ਉਦਾਰਤਾ ਅਤੇ ਸਬਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਗੁਣ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਲਾਈਵ ਦਾ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜਾਰਜ ਫੋਰੈਸਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਦਿ ਲਾਈਫ ਆਫ਼ ਲਾਰਡ ਕਲਾਈਵ' ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ-ਪਹੁੰਚਦੇ ਕਲਾਈਵ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਨਾਲ ਨਾਬਾਲਗ ਅਪਰਾਧੀ ਬਣ ਗਏ ਸਨ।"

"ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਰੈਕਟ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਜਿਹੜਾ ਵਪਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਦੇਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਾਸ ਸ਼ੌਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। "

17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਕਲਾਈਵ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਿਚਰਡ ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਸ 'ਚ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ।

ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ 'ਤੇ, ਰਾਬਰਟ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 15 ਦਸੰਬਰ 1742 ਨੂੰ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਜਾਂ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।

ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨਾਪਸੰਦ ਸੀ

ਕਲਾਈਵ ਦਾ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਵਾਲ-ਵਾਲ ਬਚੇ। ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਮਲਾਹ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ।

ਮਦਰਾਸ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਇਕੱਲਤਾ ਅਤੇ ਨੀਰਸ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜ ਪੈਂਦੇ।

ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੋਰਟ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਦੇ ਸੈਕਟਰੀ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਬੁਰਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗਵਰਨਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।

ਵਿਲੀਅਮ ਡੈਲਰਿੰਪਲ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਦਿ ਐਨਾਰਕੀ' ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਬਿਤਾਇਆ।"

"ਉਹ ਇੰਨਾ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਵੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।"

ਕੋਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ

ਕੀਥ ਫੀਲਿੰਗ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼' ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਕਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ... ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਸੀ।"

ਪਰ ਕਲਾਈਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਜੋਖਮ ਲੈਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਵੀ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਬਹਾਦਰੀ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਗੁਣ ਵੀ ਸੀ। 1746 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਗੁਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ।

ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਦਾ ਦਰਜਾ

ਜਦੋਂ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਜਨਰਲ ਜ਼ੁਪਲੈਕਸ ਨੇ ਮਦਰਾਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਲਾਈਵ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭੇਸ ਬਦਲਿਆ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਚਕਮਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਹੀ ਫੋਰਟ ਸੇਂਟ ਡੇਵਿਸ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਤੱਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ।

ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਓਲਡ ਕਾਕ' ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਟ੍ਰਿੰਗਰ ਲਾਰੈਂਸ ਨੇ ਲੜਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਲਾਰੈਂਸ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਾਈਵ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਸੀ।

1740 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਪਲੈਕਸ ਨਵਾਬਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਲਾਈਵ ਆਪਣੇ ਫੌਜੀ ਗੁਣਾਂ ਕਾਰਨ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁਕੇ ਸਨ।

ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਲਾਰੈਂਸ ਅਤੇ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸੌ ਸੈਨਿਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਹੀ ਵਰਦੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ।

1750 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਗਏ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, 'ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਯੁੱਧ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਨੋਸਿਖੀਏ ਸੀ।"

ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 26 ਅਗਸਤ 1751 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 200 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ 300 ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹਲੇਧਾਰ ਮੀਂਹ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਆਰਕੋਟ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ।

ਸਰ ਪੈਂਡਰਲ ਮੂਨ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਦਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਨਕੁਏਸਟ ਐਂਡ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ' ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵੀ ਚਲਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਅਚੰਭਾ ਦੇਣ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਲਾਈਵ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਰਣਨੀਤੀ ਸੀ।"

ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਮਾਂਡਰ ਦਾ ਸਮਰਪਣ

ਕਲਾਈਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ 1752 ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਦਰਾਸ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰਿੰਗਰ ਲਾਰੈਂਸ ਨੇ ਨਵਾਬ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਆਰਕੋਟ ਅਤੇ ਤਿਰੂਚਿਰਾਪੱਲੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 13 ਜੂਨ 1752 ਨੂੰ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਮਾਂਡਰ ਨੇ ਕਲਾਈਵ ਅੱਗੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਕੁੱਲ 85 ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ 2,000 ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ 'ਚ ਲਿਆ। ਸਰ ਪੈਂਡਰਲ ਮੂਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਇਸ ਜਿੱਤ ਨੇ ਜ਼ੁਪਲੈਕਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾ ਸਕਿਆ।"

"ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕਰ ਫਰਾਂਸ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਕਲਾਈਵ ਦਾ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।"

ਜਦੋਂ ਕਲਾਈਵ ਬਣੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ

ਇਸ ਸਫਲਤਾ ਲਈ, ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਆਰਟਰ-ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਗੋਂ 40 ਹਜ਼ਾਰ ਪੌਂਡ ਦਾ ਇਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

23 ਮਾਰਚ, 1753 ਨੂੰ ਕਲਾਈਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬੰਬੇ ਕੈਸਲ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਲੰਡਨ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਚੁਕਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਦੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ ਉੱਭਰ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।

ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਬੁਲਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਾਰ ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਜਦੋਂ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੇ 1756 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਖ਼ਬਰ 16 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਪਹੁੰਚੀ।

ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਐਡਮਿਰਲ ਵਾਟਸਨ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬੇੜੇ ਨਾਲ ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਤੱਟ ਤੋਂ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਹਮਲੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ, ਪਰ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 785 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜੀ, 940 ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀ ਅਤੇ 300 ਸਮੁੰਦਰੀ ਫੌਜੀ ਸਮੁੰਦਰ ਰਾਹੀਂ ਕਲਕੱਤਾ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ।

ਇਸ ਬੇੜੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਹਾਜ਼ 9 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕਲਾਈਵ ਦੇ ਅੱਧੇ ਸਿਪਾਹੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। 3 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁਗਲੀ ਦੇ ਘਾਟਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੂਤ ਕਲਾਈਵ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ।

9 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਅਲੀਨਗਰ ਸੰਧੀ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਪਰ 13 ਜੂਨ ਨੂੰ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅਲੀਨਗਰ ਸੰਧੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਉਸੇ ਦਿਨ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ 800 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ 2,200 ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਪਲਾਸੀ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ

23 ਜੂਨ 1757 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 8 ਵਜੇ ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ ਗਈ। ਪਲਾਸੀ ਮੁਰਸ਼ੀਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਸੀ।

ਇਹ ਗੋਲੀ ਸਿਰਾਜ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਕਲਾਈਵ ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈਰਾਨ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਾਜ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਤੋਪ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾ ਲਈਆਂ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਅਸਮਾਨ ਬੱਦਲਵਾਈ ਹੋ ਗਿਆ, ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੂਫ਼ਾਨ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ, ਸੁੱਕੀ ਜ਼ਮੀਨ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ।

ਵਿਲੀਅਮ ਡੈਲਰਿੰਪਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਰੂਦ ਅਤੇ ਤੋਪਾਂ ਨੂੰ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਤਰਪਾਲਾਂ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੀਂਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸ ਮਿੰਟਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸਿਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਗਿੱਲੀਆਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਵੀ ਅਯੋਗ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਨਵਾਬ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਮੀਰ ਮਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।"

ਲੜਾਈ ਦਾ ਹੋਰ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੁਲਾਮ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਸੈਰ ਮੁਤਾਖਰੀਨ' ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਗੋਲੇ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਤੀ ਵੀ ਸੀ।"

"ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਲ਼ੇ ਅਤੇ ਗੋਲਿਆਂ ਦੀ ਇੰਨੀ ਭਾਰੀ ਬੰਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਿਰਾਜ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਫਟ ਗਏ। ਗੋਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੁੰਧਿਆ ਗਈਆਂ।"

ਸਿਰਾਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਪਾਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਾਜ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਮੀਰ ਮਦਨ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਫੈਲ ਗਈ।

ਉਹ ਮੀਰ ਮਦਨ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਤੰਬੂਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਉਹ ਤੰਬੂ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਸਿਰਾਜ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ

ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਕਲਾਈਵ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਮੇਜਰ ਕਿਲਪੈਟ੍ਰਿਕ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਸਿਰਾਜ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।

ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਕਿਲਪੈਟ੍ਰਿਕ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਿਲਪੈਟ੍ਰਿਕ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲੈਣਗੇ, ਪਰ ਇਹ ਕਿਲਪੈਟ੍ਰਿਕ ਵਲੋਂ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਈ।

ਸਿਰਾਜ ਦੀ ਫੌਜ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇੰਝ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਭਗਦੜ ਮਚ ਗਈ।

ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਰਿਪੋਰਟ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਛੇ ਮੀਲ ਤੱਕ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ 40 ਤੋਪਾਂ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਏ। ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਊਠ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਮੁਰਸ਼ੀਦਾਬਾਦ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।"

ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਨਾਲ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ।

ਜਦੋਂ ਕਲਾਈਵ ਬਣੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ

ਕਲਾਈਵ ਨੇ 27 ਜੂਨ 1757 ਨੂੰ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਤ ਸੇਠ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਲਾਈਵ 29 ਜੂਨ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ।

ਸਰ ਪੈਂਡਰਲ ਮੂਨ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਨੇ ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਰੋਬਾਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰੇਗੀ।"

ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 1.5 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਲਾਈਵ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਿਕਲੇ।

ਵਿਲੀਅਮ ਡੈਲਰਿੰਪਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 2 ਲੱਖ 34 ਹਜ਼ਾਰ ਪੌਂਡ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਗੀਰ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਲਾਨਾ 27 ਹਜ਼ਾਰ ਪੌਂਡ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। 33 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਕਲਾਈਵ ਅਚਾਨਕ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ ਬਣ ਗਏ।"

ਜਦੋਂ ਕਲਾਈਵ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਇੱਕ ਨਾਇਕ ਵਾਂਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਲੀਅਮ ਪਿਟ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਜਰਨੈਲ' ਕਿਹਾ।

1761 ਵਿੱਚ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਸ਼੍ਰੇਅਸਬਰੀ ਤੋਂ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਈਟ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।

ਕਲਾਈਵ, ਮਈ 1765 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਪਹੁੰਚੇ।

ਕਲਾਈਵ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂਚ

1767 ਵਿੱਚ, ਕਲਾਈਵ ਭਾਰਤ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, 1773 ਵਿੱਚ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਉੱਥੇ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ 'ਮਾਮੂਲੀ ਚੋਰ' ਵਰਗਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਇਤਰਾਜ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਪਲਾਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਰੇ ਰਹਿਮ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਅਮੀਰ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਲਈ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਾਹਿਬ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਸੰਜਮ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ।"

ਕਲਾਈਵ ਦੋ ਘੰਟੇ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਚਲਾਈਨ ਕਹੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ ਪਰ ਮੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇਓ।"

ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਸਨ। ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਚੱਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਲਾਈਵ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ 155 ਵੋਟਾਂ ਪਈਆਂ ਜਦੋਂ ਕਿ 95 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੋਟ ਪਾਈ।

ਕਲਾਈਵ ਦਾ ਅੰਤ

ਇਸ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਨ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵਿਗੜਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚੀ, ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਜਨਤਾ ਦੀ ਰਾਇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।

22 ਨਵੰਬਰ, 1774 ਨੂੰ ਰੌਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ 49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਨੋਟ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਬਰ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਬਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ।

ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ

(ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTER, WhatsApp ਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)