Янгиликлар. Украина: ‘Путин давлатга хиёнат қилди'ми – Ўзбекистондан ҳам туриб айблов O‘zbekiston Rossiya Ukraina Putin Dunyo Yangiliklar

Уруш бошланганидан бери Санкт-Петербургдаги муниципал депутатлар Владимир Путинни истеъфога чиқариш ва давлатга хиёнатда айблаб, суд қилишни талаб қилмоқда.

Тўғри, ҳозир бу ишни Ўзбекистон, Грузия ва Сербиядан қилишяпти.

Эмиграцияга қарамай, депутатларнинг ваколатлари ҳали тугамаган, аммо ҳозир улар хавф остида - 24 январь куни суд муниципал кенгашни тарқатиб юборишга рухсат берди.

Бу одамлар кимлар ва улар бирор нарсага таъсир қила оладими?

Бу уруш Россия учун ва-банк урушими? Путин енгилса, қулайдими - видео.

Алоқадор мавзулар:

7 сентябрь куни, ҳатто "қисман сафарбарлик" бошланишидан олдин, Смольнинск муниципал округининг "Яблоко" депутатлари Давлат Думасидаги ҳамкасбларидан Владимир Путинни хиёнатда айблаб, уни лавозимидан четлаштиришни талаб қилишди.

"Фикримизча, Украина ҳудудида махсус ҳарбий операция бошланганидан бери Россия Федерацияси Президенти Владимир Путиннинг ҳаракатларида РФ Конституцияси 93-моддасида назарда тутилган жиноят - давлатга ҳиёнат белгилари намоён бўла бошлади", дейилади депутат Дмитрий Палюга Twitter'да эълон қилган қарорда.

Тўғри, қарорнинг ўзи ҳеч қачон имзоланмаган ва ҳеч қандай расмий оқибати йўқ. Мухолифат депутатлар ва туман муниципал кенгаши раҳбари Григорий Ранков ўртасидаги зиддият туфайли шундай бўлган.

Беш кун ўтиб, Москва ва Санкт-Петербургдан 75 нафар муниципал депутат Смольнинск депутатлари сафига қўшилиб, Путиннинг истеъфосини талаб қилган.

Натижада, туманнинг беш нафар депутатига нисбатан ҳукуматни обрўсизлантириш моддаси бўйича баённомалар тузилди, суд уларнинг ҳар бирига 44 дан 47 минг рублгача жарима солишга қарор қилди.

2 октябрь куни "қисман сафарбарлик" бошланганда, Смольнинскдаги "Яблоко"дан депутат Дмитрий Балтруков олдига "уй-жой идораси"дан келишди.

"Аслида, милиция ва ҳарбий хизматчилар эди. Ташрифдан мақсад сафарбарлик чақирув қоғозини топшириш ва эртаси куни соат 9:00 да белгиланган жойда ҳозир бўлиш ҳақида хабар бериш эди. Мен 43 ёшдаман ва ҳарбий тажрибам фақат ҳарбий кафедра билан чекланган", дейди депутат кутилмаган ташриф ҳақида.

Бу воқеалардан сўнг Балтруков Ўзбекистонга, унинг ҳамкасби эса Никита Юферев маслаҳати билан Сербияга, бошқа бир депутат Дмитрий Палюга эса Грузияга жўнаб кетди. Обрўсизлантириш тўғрисидаги маъмурий модда бўйича иккита баённома жиноят иши деганидир - депутатлар таваккал қилмасликка қарор қилишди.

"Мурожаатимиздан кейин маҳаллий аҳоли менга хат ёзди, ҳатто мени кўчада таниб қолиб, бирга суратга тушмоқчи бўлишди, қўл бериб кўришишди ва бизга "баракалла" дейишди. Одамлар қўрқиб қолган, улар ўз фикрларини ҳеч қаерда билдиришмайди, на чатларда ва на ижтимоий тармоқларда. Уларнинг ўзаро гапларидан мен уларнинг [урушдан] норозиликлари борлигини сезаман", дейди Дмитрий Палюга Би-би-сига.

18 январь куни Никита Юферев ва Дмитрий Балтруков Алексей Навальнийни қўллаб-қувватлаб, Россия президентига ёзилган очиқ хатни имзоладилар. Россиянинг амалдаги ва собиқ эллик нафар депутати Навальнийни у камида 10 марта юборилган жазо изоляторига юборишни тўхтатишни ва унга тиббий ёрдам кўрсатишни талаб қилди.

Бир ҳафта ўтгач, 24 январь куни Санкт-Петербург шаҳар суди Марказий округ прокуратурасининг даъвосини қаноатлантирди ва Смольнинск муниципал кенгашини тарқатиб юборишга рухсат берди. Прокуратура шикоятининг расмий сабаби депутатларнинг уч ойдан ортиқ вақт давомида мажбурий йиғилишларга келмаганидир. Депутатларнинг ўзлари бу айбловни рад этиб, йиғилишлар ўтказилганини айтмоқда.

Суд қарори мухолифатчи депутатларни чўчитмаяпти, чунки қонунга кўра, кенгашни дарҳол тарқатиб юбориш мумкин эмас. Бунинг учун бир қатор тартиб-қоидалар бор: аввало, Санкт-Петербург губернатори Александр Беглов депутатлик мақомидан маҳрум қилиш тўғрисидаги қонун лойиҳасини тақдим этиши, кейин эса у ҳам шаҳар Қонунчилик мажлисида кўриб чиқилиши керак.

Ҳукуматни обрўсизлантириш

2019 йилда мухолифат Санкт-Петербургнинг учта марказий туманидаги муниципал сайловларда ғалаба қозонганди.

Смольнинск кенгашида 20 депутатдан 12 нафари мухолифат депутати бўлди: етти киши "Яблоко" партиясидан, иккитаси Навальний штабидан (Россияда экстремистик ташкилот сифатида тан олинган) ва уч нафар маҳаллий фаол.

Владимир Путинни истеъфога чиқариш таклифи уруш давридаги мухолифатнинг ягона ташаббуси эмас. Россиянинг Украинага бостириб кирган куни, 24 февралда Санкт-Петербургдаги бир гуруҳ сиёсатчилар, жумладан, Юферев ва Балтруков урушга қарши митинг ўтказиш учун ариза берган, бироқ Петербург расмийлари буни рад этган.

2 март куни Россия бўйлаб урушга қарши норозилик намойишлари пайтида Смольнинск муниципал депутатлари туман аҳолисини муниципалитет айвонидаги йиғилишга чақиришди (юқоридаги расм).

"Кенгаш йиғилишига 200-250 киши келди, - деб эслайди Балтруков. - Кейин омончилар келиб ўраб олишди. Лекин йиғилиш ўтказилишига имкон беришди, биз эса мурожаатни қабул қилдик. Путиндан урушни тўхтатиш ва истеъфога чиқишни талаб қилдик. Бу мурожаат учун бизга ҳеч нарса қилишмади, улар одамларни айбламадилар, жимгина тарқалишимизга имкон беришди".

Август ойида Балтруковни участка нозири чақирди ва урушга қарши митинг ўтказиш учун ариза берганлиги сабабли давлатни обрўсизлантириш моддаси бўйича унга қарши баённома тузди.

"Ҳаракат 20.3.3-модда (бу модда март ойи бошида пайдо бўлган, митинг эса 25 февралда бўлган - Би-би-си) пайдо бўлгунга қадар содир этилгани у ёқда турсин, бу пост Қуролли Кучларни қандай обрўсизлантириши мумкинлиги ҳам мутлақо тушунарсиз", деб ёзди у Twitter'да.

"Текинхўрларни камайтиришни истадик"

"Депутат бўлганимда асосий мавзуим болалар майдончалари эди. Бу мени энг кўп қизиқтирарди. Мени ўйин майдончалари ва итларни сайр қилдириш учун жойлар қизиқтиришини сайловчилардан яширмадим", деб эслайди депутат Юферев. Лекин ундай бўлмади, уч йилдан бери Юферев ва унга ўхшаганлар "Ягона Россия" партияси депутатлари ва ҳукуматпараст амалдорларга қарши курашиб келишди.

Юферев ўзининг асосий иш жойи ҳақида гапирмасликни истайди. "Ҳозир иш берувчига эътибор қаратиш учун яхши вақт эмас. Мен иқтисодчиман. Икки ўғил ва икки мушукни тарбиялаяпман", дея жавоб қайтарди у Би-би-си саволига. 2019 йилги сайловлардан сўнг Юферев ўзининг аввалги иш берувчиси, давлатга қарашли "Росморпорт"дан "томонларнинг келишувига кўра" чиқиб кетди.

2019 йилги муниципал сайловлардан сўнг мухолифатдаги депутатларнинг муаммолари бошланди. Округ маъмурияти раҳбари, ФСБнинг собиқ полковниги Александр Колбнинг қизи Анастасия Колб овоз бериш натижаларини бекор қилиш учун судга мурожаат қилди. Колбнинг ўзи Смольнинскдаги сайловларда ютқазди. Судда унинг манфаатларини онаси Марина Колб ҳимоя қилган. Колб клани ишни ютқазди.

Округдаги асосий можаро Колблар билан эмас, балки Смольнинск кенгаши раҳбари Григорий Ранков билан боғлиқ - у ҳали ҳал этилмаган. Ранков 2019 йилги сайловларда мағлуб бўлди ва мандатини йўқотди. Қонунга кўра, кенгашнинг собиқ раҳбари янги раҳбар сайлангунга қадар ўз лавозимида қолиши мумкин. Аммо янги раҳбарни сайлаш учун мухолифат етарли овозга эга эмас: мухолифат коалициясидаги 20 нафар халқ депутатидан бор-йўғи 12 киши, 14 нафарининг овози зарур.

Ранков Би-би-си билан суҳбатда депутатлар билан ҳеч қандай зиддиятга бормаганини айтди. "Википедия таърифига кўра, зиддият - бу икки томон иштирок этадиган вазият. Мен мутлақо зиддиятсиз одамман. "Яблоко" депутатлари биринчи навбатда сиёсий кун тартиби билан шуғулланяпти, ваҳоланки, маҳаллий ўзини ўзи бошқариш тўғрисидаги 131-сонли федерал қонунга мувофиқ ўзларига тегишли ваколат доирасида ишлашлари керак", дейди у.

Мухолифатдаги депутатларнинг фикрича, Ранков ўз мажбуриятларини бажармаяпти. Иккала томон ҳам уч йил ичида у ёки бу томон даъвогар сифатида иштирок этган тахминан 40 та суд бўлганини айтади.

Ушбу зиддиятнинг асосий қурбони бюджет бўлди. Округда ҳудудни ободонлаштириш, маданий тадбирлар ва ҳоказоларга маблағ сарфлаш керак. Смольнинскнинг асосий молиявий ҳужжати атрофида жанжал авж олди - натижада у 2019 йилдан бери ўзгармай келяпти.

"Биз текинхўрлар камроқ бўлишини, ободонлаштириш, кўкаламзорлаштириш ва болалар майдончалари учун кўпроқ пул талаб қилдик", дейди депутат Юферев.

Депутатлар фикрича, бюджетдаги энг ноаниқ қисм ободонлаштириш ва "Яшил фил" дам олиш марказига сарфланган маблағлар - бу ерда турли тўгараклар, секциялар ишлаб, мастер класслар, маърузалар ўтказилмоқда. Марказнинг йиллик харажатлари тахминан 33 миллион рублни ташкил қилади. Депутат Балтруков ушбу харажат бандини "пулни депутатлар кенгаши назоратидан чиқариш усули" деб атайди.

Мухолифатчи депутатларда округ маъмурий аппарати ва турли тадбирлар, шу жумладан, ватанпарварлик тарғиботлари учун сарфланадиган харажатлар ҳақида саволлар бор - бу харажатлар, уларнинг фикрича, ҳаддан ташқари ошириб юборилган бўлиши мумкин.

Александр Колб бошчилигидаги 40 киши ишлайдиган Смольнинск бошқарув аппарати маоши учун бюджетдан йилига деярли 22 миллион рубль, Колбнинг иш ҳақи учун эса 2 миллион рублга яқин маблағ ажратилади.

Ранков танқидларга мутлақо қўшилмайди: "Бошқарув аппаратини қисқартириш уларнинг иши эмас. У ёки бу бўлимда қанча одам бўлиши ва қанча одам оқилона ишлаши кераклиги ҳақида маълум стандартлар мавжуд, тушуняпсизми? Бизда 80 минг аҳоли бор. Маданият бўлими ходимлари сонини битта қилиб белгилаб қўйишса ю, у касал бўлса ёки таътилга чиқса, маданий дастур билан ким шуғулланади?"

Округ бюджети тахминан 230 миллион рублни ташкил қилади. Муницепал депутатлар ихтиёрий асосда ишлайди, уларга почта ва мобил алоқа харажатлари учун компенсация берилади - ойига 1400 рубль, кенгаш раҳбари Ранков эса йилига 1 миллион рублга яқин олади.

Бюджетдан Ранков Nissan X-trail хизмат машинасини сақлаш ва мухолифат кенгашини тарқатиб юборишни талаб қилиб судга даъво киритувчи юрист, шахсий ҳайдовчи, ҳисобчига маош тўлаш учун пул олади, дейди депутатлар.

Мухолифатдаги депутатлар нафақат округнинг бошқарув харажатлари, балки самарасиз сарф-харажатларни ҳам камайтиришга ҳаракат қилмоқда. Балтруковнинг айтишича, ўтган йили маъмурият гулзорларга гулидовудлар экиш учун 3,5 миллион рубль сарфламоқчи бўлган. Депутатлар гулзорларни ўлчаб, шартномада эълон қилинган кўчатлар сонини санаб, номувофиқликларни аниқладилар: маъмурият ҳисоб-китобларда хатога йўл қўйганини тан олди ва 2 миллион рубл тежаб қолинди.

"Бир гал шундай бўлди, улар шартномада хатоликни пайқашган, ва буни бизга [маъмурият раҳбари Александр Колб билан] қўнғироқ қилиб, ёзиб билдириш ўрнига ижтимоий тармоқларда эълон қилишган ва гўё биз тармоқларни кузатмайдигандек", дейди Ранков.

Шу билан шартнома қиймати ўзгарди, лекин Балтруков ҳеч ким олдинги ободонлаштириш бўйича шартномаларни текшириб миллионларни тежамаганини қўшимча қилади.

"Бош қўмондоннинг суратини йиртиб ташлашди"

2020 йил октябрь ойидан бошлаб депутатлар,ўзлари айтганидек, амалдаги ҳукуматга қарши курашда асосий восита - ошкораликни ўзлаштира бошладилар. Депутат Юферев мажлислар зали деворидан Владимир Путиннинг портретини олиб, йиртиб ташлади ва ўрнига Александр Пушкиннинг портретини илиб қўйди.

"Бош қўмондоннинг сурати йиртилгани ҳақида хабар бор эди", дейди воқеани ўрганиш учун келган полициячилар.

Депутатлар жазодан қутулиб қолишди, бироқ бу Кремль эътиборини тортди: Президент матбуот котиби Дмитрий Песков Кремль Юферевнинг ҳаракатини ижобий баҳолай олмаслигини айтди, бироқ "бу борада ҳужжатлаштирилган принциплар ёки нормалар йўқ".

Шундан кейин депутатлар кенгаши раҳбари Ранков мухолифатчиларни муниципалитетга йиғилиш ва фуқароларни қабул қилиш учун киритишни тўхтатди. 2021 йилдан буён депутатлар қишда ҳам, ёзда ҳам бино айвонида йиғилиш ўтказмоқда.

Ўша йилнинг январь ойида депутатлар бинога кириб, муниципалитет йўлагида йиғилиш ўтказишга муваффақ бўлишди, аммо чиқишда 14 нафар депутатни пандемияга қарши чораларни бузганликда айблаб ҳибсга олишди ва полиция бўлимига олиб кетишди.

Кенгаш раҳбари Григорий Ранков айвондаги йиғилишлар ҳақиқий эмаслигини даъво қилмоқда. Унинг айтишича, йиғилишлар муниципалитет биносида ва иш вақтида - соат 17:30 гача ўтказилиши керак, депутатлар эса кечроқ тўпланган. Депутатлар Смольнинск йиғилишлари қоидаларини келтиришади: "Кенгаш йиғилиши ҳар ойнинг биринчи чоршанбасида 19-00 дан ўтказилади".

Бу жанжал 2021 йилнинг ёзида роса авжига чиқди. 4 август куни муниципалитет депутатлар йиғилган айвонида портлаш содир бўлди - учта депутат жароҳат олди.

"Мен касалхонага бордим, - дейди депутат Дмитрий Палюга. - Бир мунча вақт бир қулоғим эшитмай қолганди".

Округ маъмурияти ходимларидан бири полицияга Ранковнинг кўрсатмаси билан "пиротехника томошаси" тайёрлаганини айтди, деб ёзади "Фонтанка". Полиция жиноят иши очди, лекин тергов охирига етмай чўзилаверди, иш бир терговчидан бошқасига ўтказилади.

"Кўряпсизми, уларнинг ҳаммаси "Фонтанка"га қараяпти, аммо "Интерфакс" ушбу йиғилишни уюштирганлар портлашда иштирок этганини ёзган, - дейди Ранков ва гувоҳлик берган ходим ҳақида қўшимча қилади, - "Йигирма беш ёшли биттасини кечаси ётоғидан номаълум жойга олиб кетишса... шунақа вазиятга тушсам, мен ҳам кўп нарса гапириб беришим мумкин".

Релокация

Депутатлар Россияни тарк этгач, хорижда туриб ўз депутатлик вазифаларини бажаришда давом этмоқда - онлайн режимда йиғилишлар ўтказиш, аҳолининг мурожаатларини кўриб чиқиш ва округ муаммолари бўйича қарорлар қабул қилиш.

Янги светофор, пиёдалар ўтиш жойи, уй таъмирлаш вақтида бир одам деворни тешвориб, қўшнисининг уйига тешик очиб қўйганда деворни қайта тиклаш, проспектдаги хавфсизлик ороллари - булар депутатлар ҳозирда Грузия, Ўзбекистон ва Сербияда туриб ҳал этаётган масалалар.

Смольнинск марказий округида 80 мингга яқин одам истиқомат қилади, 1000 дан ортиқ киши мухолифатнинг "ВКонтакте" саҳифасига обуна бўлган.

Федерал Мажлисга юборилган хабар эълон қилинганидан сўнг, урушни қўллаб-қувватловчи бир обуначи депутатларни сотқин деб атади. Ижтимоий тармоқнинг яна бир фойдаланувчиси шундай деб ёзди: "Гап йўқ, фақат ҳарфлар бор. Биз кимни сайлаганимизни билдикми? Йўқ. Вақт ҳамма нарсани ўз ўрнига қўяди. "Демократик эркинликлар ҳимоячилари" уят сизга".

Аммо мухолифатчилар кўп сонли суд жараёнлари туфайли адвокатларга кетаётган харажатлар ва танқидларга эътибор бермаяпти. Харажатлар жуда катта: Балтруков, ўзининг айтишича, фақат адвокатларга 5 миллион рубль тўлаган.

У Смольнинск мухолифатининг асосий ҳомийси. Балтруков 24 февралгача Россиянинг мобил иловалар яратувчи "Уникальные технологии" компаниясининг иловалар бўйича директори лавозимида ишлаган, ҳозирда у Ўзбекистондаги бир қанча ИТ-компанияларнинг раҳбари ҳисобланади.

Олма-отадаги "Рахат Палас" меҳмонхонасида бўлиб ўтган сўнгги учрашув ҳақида улар шундай ёзишди: "Шинам! Мана иккинчи йилдирки, Смольнинск муниципалитети раҳбари Григорий Ранков кенгашга жой топа олмаяпти. Қўшни давлатларнинг дўстона муниципалитетлари ёрдами билан биз маҳаллий аҳамиятга молик масалаларни кўриб чиқиш имкониятига эгамиз. Пиёдалар ўтиш жойлари ва 2023 йилги округ бюджети билан боғлиқ муаммоларни ҳал этишда давом этамиз".

Смольнинск муниципал кенгашининг федерал машҳурлигига қарамай, Юферевнинг тан олишича, 2019 йил бошидан бери мухолифат депутатлари ҳеч нарсани тизимли равишда ҳал қила олмади, чунки улар қарор қабул қилиш марказларига кира олмадилар ва янги маъмурият раҳбарини танлашда ҳам иштирок этмадилар.

"2019 йилда мен янги муниципал кенгашдан умидим катта эди, мен бу ҳудудда электр энергияси бўлишини жуда хоҳлардим, ҳовли жуда қоронғи", дейди Смольнинск туманида яшовчи Ксения.

"Мен ана энди рисоладагидек одамни сайлаймиз деб ўйлагандим, ҳеч бўлмаганда уларга ўз шикоятимизни қилишимиз мумкин. Аммо кейин маълум бўлдики, уларда тайинли ваколат йўқ, йигитларнинг қилган ишлари мутлақо бехуда бўлиб чиқди. Улар ўтган йиллардаги ахмоқона харажатларни ўтказиб юборишмади", дейди Ксения.

Туманнинг яна бир турғуни Демид мухолифатчи депутатларнинг матонатидан илҳомланганини айтади. "Кетганларларга қарши ҳеч қандай даъвомиз йўқ, чунки улар қилган ишлари деб осилиш учун сайланмаганлар."

Оммавий ахборот воситалари Смольнинск муниципал кенгаши тарқатиб юборилгани ва Григорий Ранков янги кенгаш учун муддатидан олдин сайлов ўтказишга рухсат бераётгани ҳақида ёзаётган пайтда, қувғиндаги мухолифат депутатлари курашга бел боғлади.

"Биз шикоят қиламиз, бу режимдан умид оз, лекин чиқмаган жондан умид, - дейди Балтруков. - Тарқатиб юборилгунча хали бор ва ҳар қандай ҳолатда ҳам бу бизнинг фаолиятимизга халақит бермайди, биз депутатлик мақомисиз ҳам ишлайверамиз."

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.