Украина: Путин ўз обрўсини сақлаб қолиш йўлини изламоқдами? Янгиликлар, таҳлил

Ҳатто энг даҳшатли уруш ҳам бир кун тугайди. Баъзан, 1945 йилдагидек, ягона натижа - ўлгунча курашишдир. Бироқ кўпинча урушлар ҳеч кимни тўлиқ қониқтирмайдиган, лекин ҳеч бўлмаганда қон тўкилишини тўхтатадиган келишув билан тугайди. Ва кўпинча, ҳатто энг қийин ва аччиқ тўқнашувлардан кейин ҳам, иккала томон аста-секин эски, юмшоқроқ адоватли муносабатларга қайтади.

Эҳтимол, биз ушбу жараённинг Россия ва Украина ўртасида содир бўлаётгани гувоҳи бўла бошладик. Айниқса, Украина томонининг норозилиги ўнлаб йилларга чўзилади. Аммо иккала томон ҳам тинчлик истайди ва унга муҳтож: Украина - чунки унинг шаҳарлари даҳшатли тарзда вайрон бўлмоқда ва Россия - чунки у, Украина президентининг сўзларига кўра, Чеченистондаги икки даҳшатли шафқатсиз урушда йўқотганидан кўра кўпроқ одам ва техникани йўқотди, аммо буни текшириш имконсиз.

Лекин ҳеч ким ўз ихтиёри билан ўзининг ҳалокатига олиб бориши мумкин бўлган тинчлик шартномасини имзоламайди. Россия президенти Владимир Путин ўз юзини сақлаб қолиш йўлларини қидирмоқда. Украина Президенти Зеленский аллақачон дипломат сифатида ажойиб маҳорат кўрсатди ва Россияни ўз мамлакатидан узоқлаштириш учун ўзи ва халқига маъқул бўлган ҳамма нарсани айтишга ва қилишга тайёр.

Унинг учун битта асосий мақсад бор - Украинани бу даҳшатли урушдан бир бутун, мустақил давлат сифатида олиб чиқиш, уни дастлаб Россия вилоятига айлантиришни кўзлаган президент Путиннинг истагини чиппакка чиқариш.

Президент Путин учун ҳозир муҳим бўлган ягона нарса - мен ғалаба қилдим деб эълон қила олишидир. Бу кераксиз босқинда Россиянинг оғиз бурни қонга тўлганини унинг бутун маъмурияти тушуниб, билиб туриши аҳамиятсиз. Дунёда нималар бўлаётганини тушунадиган ва Путин ўз фантазиясига эргашиб, ютқазганини биладиган 20 фоизга яқин руснинг фикри муҳим эмас.

Муҳими, давлат телевидениесида айтилган ҳар бир гапга сўзсиз ишонадиган кўпчилик аҳолининг қўллаб-қувватловини олиш, ҳаттоки экранда кутилмаганда жасур телемуҳаррир Марина Овсянникова одамларга айтилаётган ҳамма нарса ёлғон пропаганда экани ёзилган плакатни экранда намойиш қилганидан кейин ҳам.

Хўш, президент Путинга бу ҳалокатли урушдан кўпчилик руслар назарида ҳурматини сақлаб қолиб чиқишда нима ёрдам беради? Биринчиси, Украина яқин келажакда НАТОга қўшилмаслиги кафолати ва унинг конституциясига бунинг киритиб қўйилиши. Президент Зеленский аллақачон НАТОдан ташкилот рози бўлолмайдиган нарсани сўраб (Украина узра парвоз тақиқланган ҳудуд яратиш), рози бўлмагач эса ундан ҳафсаласи пир бўлганини таъкидлаб бунга тайёргарлик кўришни бошлаб юборди. Ақлли ва доно сиёсий позицияни эгаллаш - бундан яхшиси йўқ. Айб НАТО зиммасига тушади, ташкилотга бу айблов унчалик оғир юк эмас ва Украина ўзи хоҳлаганча ҳаракат қилиш эркинлигига эга бўлади.

Лекин бу айтишга осон. Зеленский ва Украинанинг Европа Иттифоқига қўшилиш борасидаги амбицияларига дош бериш қийинроқ бўлади, бу амбицияга Россия деярли душманона қарайди, аммо бундан чиқиш йўлларини топса бўлади. Украина учун қабул қилиш энг қийин нарса, Россиянинг Украина чегараларини ҳимоя қилиш бўйича имзолаган тантанали халқаро шартномасини бузган ҳолда, унинг бир қисм ҳудудини очиқдан-очиқ босиб олиши бўлади. Украинадан 2014 йилда Қримнинг олиб қўйилишини расман тан олишни талаб қилишлари мумкин. Россия камига аллақачон амалда ўзининг назорати остида бўлган, Украина шарқидаги ҳудудларни ва эҳтимол ундан ҳам каттароқ ҳудудларни ушлаб турмоқчи.

1939 йилда Иосиф Сталин бир вақтлар Россия империяси таркибига кирган Финляндияга бостириб кирди. У ўз қўшинлари, худди Путин 2022 йилда Украина ҳақида ўйлагандек, кўз очиб юмгунча ўзига йўл очишига ишонган эди. Сталинннинг ўз ҳаётидан хавотирда бўлган генераллари унинг гапларини маъқуллаб туришди. Аммо у адашганди. Қишки уруш 1940 йилгача чўзилди, Совет армияси хўрланди ва суперкучга қаршилик кўрсата олган Финляндияда эса миллий ғурур ўсди. У ҳудудининг бир қисмини йўқотди, чунки Сталин ва Путин каби автократлар бундай вазиятлардан гўё ғалаба қозонгандек чиқиб кетиши керак. Аммо Финляндия энг муҳим, энг мустаҳкам нарсани - эркин, ўз тақдирини ўзи белгилайдиган давлат сифатида тўлиқ мустақиллигини сақлаб қолди.

Ҳозирги вазиятда, Россиянинг кўплаб ҳужумларини қайтариб, Путин кучларини заиф ва самарасиз қилиб кўрсатган Украина буни уддалай олиши керак. Агар Путин қўшинлари Киевни ва Украина ҳудудининг катта қисмини қўлга кирита олмаса, Украина 1940 йилда Финляндия эришганидек, миллий бирлик сифатида сақланиб қолади. Қрим ва Шарқий Украинанинг бир қисмини йўқотиш аччиқ, ноқонуний ва мутлақо ноҳақлик бўлади. Аммо Владимир Путин ғалаба қозонишни истаса, ўзи ишлатганидан анча жиддийроқ қуроллардан фойдаланишни бошлаши керак бўлади. Урушнинг учинчи ҳафтаси ўтди, аммо бу урушда ким ҳақиқий ғолиб бўлишини ҳеч ким аниқ айта олмайди.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek