Россия ва дунё: энди журналист чет эл агенти ҳисобланиши мумкин

Россия парламенти қуйи палатаси - Давлат Думаси нафақат юридик шахслар, балки жисмоний шахсларни ҳам хорижий агент деб ҳисоблашга йўл очадиган қонунни учинчи ўқишда қабул қилди.

Қонун биринчи ўқишда 2018 йил январида қабул қилинган эди.

Қонунни ёқлаб 311 депутат овоз берган, тўрт депутат бетараф қолган.

Энди қонунни парламентнинг юқори палатаси - Федерация Кенгаши маъқуллаши талаб қилинади.

Қонун лойиҳасининг биринчи ўқишдаги матнида хорижий агентга таъриф берилган: чет эллик агент деб хорижий манбадан маблағ оладиган ва чекланмаган сондаги одамларга материал тарқатиш билан шуғулланадиган жисмоний шахс кўзда тутилган эди.

Би-би-си ихтиёрида мавжуд қонуннинг иккинчи ўқишдаги муҳокамаси учун киритилган ўзгартиришларда, агар хорижий агент ҳисобланган оммавий ахборот воситаларининг хабар ва материалларини тарқатадиган ёки ушбу материалларни яратишда қатнашадиган ва хориждан туриб маблағ оладиган шахсларни ҳам чет эл агенти, деб ҳисоблаш ҳақидаги таклиф матни киритилган.

Шу тахлит Россия хорижий агент деб расман тан олган оммавий ахборот воситасида фаолият юритадиган журналистлар ҳам чет эл агенти деб талқин этилиши мумкин.

Ҳозирги пайтда Россияда "Голос Америки", "Радио Свобода", "Настоящее время", "Татаро-башкирская служба Радио Свобода", "Сибирь.Реалии", "Idel.Реалии", "Север.Реалии", "Фактограф", "Кавказ.Реалии" ва "Крым.Реалии" сингари оммавий ахборот воситалари хорижий агент ҳисобланади.

Қонун матнига кўра, жисмоний шахс тўғридан-тўғри хориж агенти деб аталмайди.

У "хорижий агент функциясини бажараётган хорижий оммавий ахборот воситаси" деб қабул қилинади.

Қонунга биноан, жисмоний шахс уч ой мобайнида Россия юридик шахсини таъсис этиши ва бу ҳақда расмийларни бохабар этиши шарт.

Хорижий агентларнинг реестри Россия Адлия вазирлиги Ташқи ишлар вазирлиги билан келишган ҳолда тузиши лозимлиги белгиланган.

Давлат Думасининг Ахборот сиёсати қўмитаси раиси Леонид Левиннинг сўзларига кўра, ушбу қонун "хориждан молия олаётган ва чет эл агентлари билан ҳамкорлик қилаётган кам сондаги шахслар"га дахл қилади.

Леонид Левиннинг таъкидлашича, жисмоний шахс чет эл агенти деб тан олиниши учун икки омил тўғри келиши талаб этилади - хорижий агент функциясини бажараётган деб тан олинган оммавий ахборот воситасининг материалларини ишлаб чиқариш ва тарқатиш ҳамда хориждан маблағ олиш.

Россиялик депутат сўзларига кўра, айрим фуқароларнинг чет эл матбуотининг социал тармоқлардаги хабарларини тарқатишлари уларни чет эл агенти деб қабул қилишга асос бўлмайди.

"Бу биринчи шарт ҳисобланади. Модомики, иккинчи шарт йўқ экан - блоггерга хорижий агент маблағ бермаётган экан, бу блоггерни чет эл агенти деб ҳисоблашга сабаб бўлмайди", деб айтган депутат Левин.

Давлат Думасининг Ахборот сиёсати қўмитаси раҳбарининг уқтиришича, бу қонун россиялик блоггер ва публицистларга қарши қаратилмаган. Аммо у хорижий агент - оммавий ахборот воситаларида ишлаётган журналистларнинг бу рўйхатга тушиб қолиш эҳтимоли йўқлигини ҳам тўла инкор этмайди.

"Агар кимдир ижтимоий-сиёсий вазиятга доир қандайдир материаллар ёзаётган бўлса, шубҳасиз, (бундай одамнинг чет эл агентлари рўйхатига тушиб қолиш) таҳдиди бўлиши мумкин", - деб айтган Леонид Левин.

Журналистларнинг хорижий агент деб ҳисобланган оммавий ахборот воситаларининг барча ходимлари маош олишлари ҳақидаги саволга жавобан Левин шундай деди: "Бу улар автоматик тарзда чет эл агентлари бўлиб қолишини англатмайди".

Россия жамоатчилигида ушбу қонун туфайли блоггерлар ва социал тармоқларнинг фойдаланувчилари ҳам чет эл агенти мақомини олишлари мумкинлиги борасидаги хавотирлар билдирилди.

Қонун муҳокамасида гапирган Леонид Левин, қонун лойиҳаси матнида "олишлари мумкин" деб ёзиб қўйилган, лекин бу икки шарт бажарилса албатта олади, дегани эмас, деб айтган.

Қонун муаллифларидан ҳисобланган сенатор Андрей Климов сўзларига кўра, Россияда ушбу қонун 20-30 инсонга тааллуқли бўлиши мумкин.

Қонунга ҳаддан зиёд кўп сондаги жисмоний шахслар чет эл агенти бўлиб қолмасликлари учун ўзгартиришлар киритилди, деб айтган россиялик сенатор.

Сенатор Климов қонун 2019 йил охиригача қабул қилиниши мумкин, деб айтган.

Экспертларнинг фикрича, қонунга киритилган ўзгартиришлар кенг талқинларга имконият очади. Медиаюрист Галина Арапованинг "Коммерсант" газетасига айтишича, ушбу қонун хориждан молияланадиган ширкатларда ишлаётган фуқаролар ёки чет эл грантини олиб илмий тадқиқот билан шуғулланаётган оламларга нисбатан ҳам тадбиқ этилиши мумкин.

Россияда чет эл агенти деган атама билан қонун қабул қилиш ташаббуси АҚШда Россиянинг Russia Today телеканали хорижий агент деб қабул қилинишига жавобан кўрилган чора бўлди. Россия АҚШнинг ўн оммавий ахборот воситаси, жумладан "Голос Америки" ва "Радио Свобода"ни хориж агенти деб эълон қилди.

Худди ноҳукумат нотижорат ташкилотларидек хорижий агент деб тан олинган хорижий оммавий ахборот воситаси ўз материалларига махсус тамға қўйиши, йилнинг ҳар чорагида олган маблағи ҳақида ҳисобот бериши, ўзининг молиялаштирилиши ҳақидаги ҳисоботни расман эълон қилиб бориши талаб этилади.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek