Путин барибир СССРни қайта тиклайдими – бунга Ўзбеклар нима дейди ёки Ўзбекистон, Марказий Осиёга нима бўлади? Podkast O‘zbekiston Rossiya Putin Yangiliklar

Яна янги баёнотлар янгради. Нима бўлди?..

Алоқадор мавзулар:

Путин битта Украинанинг ўзи билан кифояланмайдими?

Агар Украинани забт этса, Россия президенти кейин бошқа давлатларга ҳам кўз тикадими?

АҚШ президентининг баён қилишича, Путин "Совет империясининг бир қисми бўлган нарсани қайта тиклашни хоҳлайди".

У, "шунчаки бир бўлагини эмас, бутун Украинани истайди".

Жо Байденга кўра, Россия президенти буни аниқ қилиб билдирган.

АҚШ президентининг даъво қилишича, агар олса, Путин биргина Украинанинг ўзи билан чекланмайди.

"Сизнингча, кейин Польшага нима бўлади, Беларусга, НАТО га аъзо давлатларга-чи?", - дея савол қўйган Жо Байден.

Путин СССРни тиклайдими ёки Ўзбекистон, Марказий Осиёга нима бўлади?

АҚШ президентининг бу сўзлари унинг республикачи номзод Дональд Трамп билан 28 июн кунги илк телевизион дебати чоғида янграган.

Жо Байден ноябр ойига режаланган АҚШ президентлик сайловида ҳам демократлардан бош номзод бўлади.

Телевизион дебат чоғида эса, АҚШ президентлигига қайта даъвогар бу икки номзод Украинадаги урушнинг сабаблари, эҳтимолий ечимлари ва Путинга қандай бас келиш масаласи устидан тўқнашишган.

Аммо ҳар икковлон ҳам Украина урушининг тўхташи учун Россия президенти томонидан илгари сурилган сўнгги талабларни ҳам қабул қилмасликларини билдиришган.

Путин ўзининг янги шартлари билан ўтган ой бошида чиққан, у "агар Украина Россия референдум йўли билан ўзига қўшиб олган тўртта ҳудуди ва НАТОга аъзолик даъвосидан воз кечса, жангларни бас қилишлари"ни айтганди.

Мустақиллик, суверенитет ва ҳудудий яхлитлик

Бу галги АҚШ президентлик сайлови Россия Украинага очган уруш ўзининг учинчи йилига кириб бораётган, унга сиёсий йўл билан барҳам беришга қаратилган кам сонли уринишлар ҳаттоки жиддийроқ бир умидларга замин ярата олмаётган бир пайтда бўлиб ўтади.

Америка Қўшма Штатлари эса, Россияга қарши урушида Украинани ҳар томонлама қўллаб-қувватлаб келаётган энг олд Ғарб давлати.

Жо Байденнинг сўзларига Россия томонининг муносабати ҳозирча имконсиз, Путиннинг ҳам бу хусусда бирор бир баёнот билан чиққани ҳалича кўрилмайди.

Украинанинг суверенитети ва ҳудудий яхлитлиги эса, унинг президенти ҳеч қандай муросага бормасликларини расман ва ошкора таъкидлаб келаётган мавзу бўлади.

Воқеаларнинг сўнгги ривожи, бошқа томондан, постсовет маконида Украинадан кейин Россиянинг кейинги нишони қай бир давлат бўлажагига оид хавотирлар ҳануз тинмаётган, Қозоғистон бўладими ёки Ўзбекистон, ўзининг мудофаа салоҳиятини янада кучайтириш ниятида эканини аллақачон расман ва ошкора баён қилиб бўлган бир пайтга ҳам тўғри келган.

Охирги пайтларда россиялик шовинист сиёсатчиларнинг Марказий Осиёга қаратилган чиқишлари кучайган.

Улар томонидан Қозоғистондан кейин Ўзбекистоннинг ҳам ҳудудий яхлитлиги ва миллат сифатидаги мавжудияти устма-уст савол остига олинган.

Бунга Ўзбекистон жамоатчилигининг муносабати ҳам мамлакат мустақиллиги тарихида кузатилмаган бир даражада жиддий ва кескин бўлгани кўрилган.

Марказий Осиё, Украина ва Россия

Марказий Осиё Шимолий Кавказдаги мавқеи зил кетиши ортидан ҳозир Россия ҳозир ўзининг бор диққат-эътиборини қаратган минтақа сифатида кўрилади, постсовет маконидаги энг катта географик ва демографик ҳудуд.

Қозоғистон минтақанинг Россияга чегарадош ягона мамлакати, Ўзбекистон аҳолиси сони жиҳатидан энг йирик давлати саналади.

Россиялик шовинист сиёсатчиларнинг Ўзбекистонга қаратилган даъволари эса, айрим етакчи маҳаллий зиёлилар томонидан ҳатто Россиянинг Украинага босқинидан олдин қўллаган умумий тезисларгача ўхшатилган.

Улар, "Рус зиёлилари катта эҳтимол билан Кремль буюртмаси асосида ўз жамиятини секин-аста Марказий Осиё мамлакатларини босиб олишга руҳан тайёрлаётгани"ни тахмин қилишгача боришган.

Улар томонидан бу каби сиёсатчиларга қарши жиноят иши қўзғатиш бўладими ёки Ўзбекистонга киришларини тақиқлаш - "рус шовинистларига нисбатан мулойим ва бағрикенг муносабатда бўлиш"га чек қўйишга қаратилган даъватлар ҳам очиқ-ошкора айтилган.

Бунақаси ҳам ўшанда шу пайтгача кузатилмагани билан минтақада кўпчиликнинг эътиборини ўзига тортган, воқеаларнинг бу каби ривожи Ўзбекистоннинг хавотирланишига қанчалик асос бор, деган саволларни-да кун тартибига олиб чиққан.

Яқинда Ўзбекистонда бир гуруҳ депутатлар томонидан давлат суверенитети, ҳудудий яхлитлиги ва хавфсизлигига зид бўлган, давлатлараро, ижтимоий, миллий, ирқий ҳамда диний адоватни келтириб чиқарувчи, Ўзбекистон халқининг шаънини, қадр-қимматини ёки тарихини таҳқирловчи оммавий чиқишлар қилган ёхуд ҳаракатлар содир этган чет эл фуқаролари ёки фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг мамлакатда бўлиши номақбул, деб топилишига асос берувчи қонун лойиҳаси ҳам ишлаб чиқилган.

Янги қонун лойиҳаси ўтган ой охирида Қонунчилик палатаси депутатлари томонидан учинчи ўқишда маъқуллаб ҳам бўлинган.

Марказий Осиё сўнгги икки асрда Россия гегемонлиги остида бўлган, давлатлари ўз мустақиллигини эълон қилишлари ортидан ҳам, айнан Россия улар барчасининг яқин ва стратегик иттифоқчиси, асосий савдо-иқтисодий шериги, ҳарбий, ҳарбий-техник ҳамкори ва аксариятининг катта сондаги фуқаролари учун энг йирик меҳнат бозорилигича қолаётган постсовет минтақаси бўлади.

Россиянинг четдаги энг йирик ҳарбий базаси ва унинг мудофаа саноати учун муҳим ҳарбий иншоотлари ҳам айнан Марказий Осиёда жойлашган.

Украина уруши фонида Марказий Осиё атрофида геосиёсий тангликнинг қанчалик кучайиб бораётгани бугун четдаги кўпчиликнинг эътиборини ўзига тортган, халқаро аҳамиятга молик воқеъликка айланган.

Расмий Кремль сўнгги ойларда Марказий Осиёни Ғарб, Вашингтон эса, Россия таҳдидидан ҳушёр бўлишга тез-тез ва ошкора огоҳлантиришга ўтган.

Бошқа томондан, Россиянинг Украина уруш сабаб ўзи тўқнаш келиб турган Ғарб санкциялари оқибатларини юмшатиш учун минтақага ҳар томонлама яқинлашиш уринишлари ҳам бугун Марказий Осиё давлатларининг мустақиллиги ва суверенитетига таҳдид эканига оид хавотирларга замин яратаётган рад этиб бўлмас яна бир омилга айланган.

Худди шу манзарада коллектив Ғарб ҳам пойтахт Остонада бўладими ёки Тошкентда, Марказий Осиё давлатлари мустақиллиги, суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини қўллаб-қувватлашига оид баёнотларини кучайтирган.

Марказий Осиё давлатлари Россиянинг Украинадаги урушини тўғридан-тўғри на-да расман қоралашган ва на-да ошкора қўллашган, каттаю кичик минбарларда ўзларининг бу борада нейтрал мавқеъда эканликларини намоён этиб келишади.

Аммо Ўзбекистон ва Қозоғистон Украина мустақиллиги, суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини тан олишлари, Украинага инсонпарвалик кўмаги юборишлари, бу масаланинг тинч йўл билан ҳал қилиниши тарафдори эканликларини бир эмас, бир неча бор таъкидлашган.

Қудратларга нисбатан ташқи сиёсатда эса, ўзларининг миллий манфаатларига содиқ қолишларини баён қилишган.

Аммо миллий манфаатлари, деркан, уларнинг айнан нимани кўзда тутганликлари ноаён қолган, бунинг тафсилотларига расман ойдинлик киритишмаган.

Путин ва СССР

Путин эса, бунгача СССРнинг парчаланишини "20-асрнинг энг йирик геосиёсий фалокати"га қиёс берган, Кремлнинг кучайиб бораётган империячилик амбициялари манзарасида айтилган бу гаплар ҳам ўшанда постсовет макони қолиб, четдаги кўпчиликнинг ҳам эътиборини ўзига тортган, озмунча хавотир билан қарши олинмаган, хос талқин ва таҳлилларга ҳам сабаб бўлган.

У ўзининг айни мазмундаги пушаймонлиги ортидан ЕвроОсиё Иттифоқини тузиш ғояси билан чиққан, Ғарбда бу Путиннинг империалистик қарашлари ифодаси, дея талқин этилган, СССРнинг қайта тикланишига оид қўрқув ва хавотирларни пайдо қилган.

Етакчи Ғарб нашрлари Путиннинг мазкур орзуси рўёбга чиққан тақдирда, Россия яна Ер юзининг бешдан бир қисмида ҳокимлик қилиши мумкинлиги, у учун бу тарихда қолишнинг йўли эканига ўз эътиборларини қаратишган.

Ғарблик таҳлилчилар эса, Путин Москва шамсияси остидаги "сон-саноқсиз" ташкилотларни Россиянинг Совет Иттифоқи қулаши билан йўқотган қудратини қайта тиклаш учун тузаётганлигини таъкидлашган.

Ўзбекистоннинг бу каби ташкилотларга қайтиши ёки тўлақонли аъзолиги эса, мамлакат мустақиллиги тарихидаги энг қизғин баҳсу мунозараларга сабаб мавзулардан бири экани кўрилади.

Айрим экспертлар эса, ўшанда янги иттифоқ ғояси постсовет маконидаги барчага бўлмаса-да, Путиннинг ўзига ўхшаган қаттиққўл раҳбарлар томонидан бошқарилувчи давлатларга маъқул келиши, у буни ўзларининг яккаҳокимлик тузумларини мустаҳкамлаш йўли, деб кўришлари эҳтимолини ҳам назардан соқит этишмаган.

Айни мавзунинг ўзбекистонликлар учун қанчайин аҳамиятли эканига Би-би-си Ўзбек хизматининг яқинда ижтимоий тармоқлардаги акаунтларида чоп этган биргина постининг ўзи ҳам далолат қилган.

Акс-садолар

Путин барибир СССРни қайта тиклайдими, саволи остида қўйилган пост юзлаб комент йиққан, унинг қизғин баҳсу мунозараларга туртки бергани кўрилган:

"(СССР - таҳр.) тикланмайди, керак ҳам эмас, руслар шовинист ва миллатчига айланди. Ҳаттоки СССР даврида яшаганлар ҳам ҳозир миллатчига айланган, мустақилликни сақлаб қолишимиз лозим!", - деб ёзган улардан бири.

Бошқа бир коментда эса, "Путин ўта айёр, ўта ақлли одам. Москваларда масжидлар қурилган, Доғистон, чеченларга Дин эркинлигини бериб қўйган. СССР динга қарши бўлган, деган гапларни бу йўққа чиқаради. Миллионлаб осиёликларни ишлатяпти, ОЗ бўлса ҳам, уларнинг ҳуқуқлари ҳам бор, фуқаролик беряпти қандайдир миқдорда. Секин-аста эгалик қилиб бораяпти. Қисқаси, керак бўлса, жуда осон, жангсиз тиклайди, лекин унга ҳаммаси керак эмас", - дейилган.

Яна бир интернет фойдаланувчиси Путин СССРни тиклай олишига ишонмаслигини айтган. Бунинг сабабини эса,"Чунки давлатларни қўрқитиш йўли билан буни амалга ошира олмайди. Украинани икки кунда иттифоққа қайтарамиз, деган эди. Қанча ҳарбийсидан, ҳарбий техникасидан айрилди. Бу Россияда анча қийматга тушди. Буни Путин тушуниб турибди. Урушни тўхтатса, Россиянинг мавқеи яна пасаяди", - дея изоҳлаган.

Комент қолдирганлар орасида, "Путинга СССРни тиклаш шарт эмас, у барибир ўз мақсадига эришяпти", деган фикрда бўлганларнинг ҳам борликлари кўрилган.

Бошқаси эса, "СССР вақтида одамлар жуда содда, ишонувчан эди. Интернет йўқ эди. Ҳозир ким асли кимлигини одамлар яхши билиб турибти, билиб олиш қийин эмас. Кейин эса, одамларнинг онги ҳам анча ўсган. Поезд ўтиб бўлди. Орқага қайтаришнинг иложи борми?", деганча ўз коментини кўп нуқтали сўроқ белгиси билан якунлаган.

Яна бир коментда эса, "СССРни тиклармиш. Путин Россиянинг ҳозирги территориясини сақлаб қолса ҳам катта иш. Украина Қрим ярим оролини қайтариб олишга бел боғлаган. Агар Қримни Украина қайтариб олса, Россия ўз ўзидан парчаланишни бошлайди, ҳаммаси шуни кутиб турибди", - дейилган.

Шундай экан, Путин Совет империясини тиклашни бошламоқчими? Агар забт эса, у биргина Украина билан чекланмайдими? АҚШ президентининг сўнгги даъволарида қанчалик жон, асос бор? Агар, шундай бўлса, бу каби эҳтимол Марказий Осиё давлатлари учун нимани англатади?

Би-би-си Ўзбек хизмати худди ана шундай саволлар билан экспертларга ҳам мурожаат қилди:

Алишер Илҳомов

Сиёсий таҳлилчи, Лондон

Алишер Илҳомов: Сўнгги йилларда Путинда собиқ Совет республикаларига нисбатан ҳақиқатан ҳам империячилик руҳидаги қараш ва сиёсат шаклланмоқда. У маълум бир шаклда бу республикаларнинг Москвага бўйсинувчи мақомини тиклашни хоҳлайди. Яъни, қандайдир бир империя каби. Масала фақат унинг ўзи учун собиқ Совет республикаларига нисбатан назорат ва мажбуриятлар қандай бўлиши нуқтаи назаридан қай бир моделни энг мақбули, деб топишида. Менимча, у айнан Совет моделини тиклашга интилаяпти. Чунки Совет модели, бир томондан, маълум маънода Россия империясининг давоми эди. Аммо, шу билан бирга, ўз тушунчасидаги социализм мафкурасига амал қилиш билан, маҳаллий даражада иқтисодиёт, инфратузилмани ривожлантириш каби Москванинг ҳам зиммасида маълум мажуриятлар бўлган. Путин, албаттаки, собиқ Совет республикларига нисбатан бундай мажбуриятларни ўз зиммасига олиш ниятида эмас. Лекин Путин уларнинг сиёсати, айниқса, ташқи сиёсатини назорат қилмоқчи. Сўз катта эҳтимол билан кўпроқ Варшава шартномасини эслатувчи қандайдир моделни тиклаш ҳақида бораётган бўлиши мумкин. Бу иттифоқнинг аъзолари расман мустақил бўлишган, аммо Москва уларнинг ташқи сиёсатларини назорат қилган. Менимча, бунга ўхшаш модель уни тўлиқ қониқтиради. У Украинага ҳам худди шундай мақсадда босим қилмоқда. Путин Украинанинг расман мустақил давлат сифатида қолишига қарши эмас. Аммо Украина ўз танлови, ташқи сиёсати, иттифоқчиларида чекланган бўлиши ва Москванинг иродасига зид бўлган иттифоқларга кирмаслигини истайди. Яъни, бу ташқи сиёсат устидан кўпроқ назорат. У худди шу мақсадда Молдова, Грузияга қарши гибрид урушларини бошлади. Агар у ўзининг мақсадига эришса, Киевнинг ташқи сиёсати устидан ўзининг тўлиқ назоратини ўрнатса, бу, албатта, Варшава шартномасига аъзо давлатларнинг ўзларига ҳам хавф туғдиради. Путин уларнинг НАТОга кирмасликлари ёки бу ташкилотдан чиқишлари учун уларнинг ҳам ташқи сиёсатлари устидан қандайдир таъсирга эга бўлиш, назорат қилишни истайди. У бу ҳақда алоҳида тўхталиб ҳам ўтган. Ўз вақтида Шарқий Европа давлатларини НАТОга кирмасликлари билан огоҳлантириб, қизил чизиқларни ҳам чизиб берган. Ҳозир бу масала унинг кун тартибида эмас. Аммо у собиқ Совет давлатлари устидан назоратни қўлга киритиши билан бу масала унинг кун тартибига чиқади. Европа Иттифоқи ва айниқса, НАТОдан узоқ туришлари учун Польша, Венгрия ва бошқаларга босим ўтказишни бошлайди. Гап шу ҳақда кетяпти. Тўлиқ эгалик қилиб, буткул назорат қилиш ҳақида эмас. Яъни, мақсад уларни фақат ташқи сиёсатлари доирасида назорат қилиш.

Савол: Агар забт эса, у биргина Украина билан чекланмайдими? АҚШ президентининг сўнгги даъволарида қанчалик жон, асос бор? Агар, шундай бўлса, бу каби эҳтимол Марказий Осиё давлатлари учун нимани англатади?

Алишер Илҳомов: Бу ҳам худди шундай нарса. Биз Марказий Осиё давлатлари ҳозирнинг ўзида Москванинг қош-қовоғига қараб, унинг ғазабини қўзғаши мумкин бўлган қадамлардан ўзларини тийиб, ҳаракат қилишаётганини амалда кўриб турибмиз. Яъни, улар ташқи сиёсатда аллақачон чекланган. Албатта, улар кўпқутбли ташқи сиёсат олиб боришга интилишаяпти. Аммо бунга тўлиғича муваффақ бўлишаётгани йўқ. Бу уларнинг Украина урушига бўлган муносабатларида ҳам кўринади. Улар бу масалада расман бетараф қолишларини баён қилишди. Аммо Украина ва Россияга нисбатан мавқеълари фарқли. У ёки бу шаклда кўпроқ Москвани қўллаб-қувватлашга мойил. Агар Россия Украина устидан назоратни қўлга киритса, бу Кремлни, Путин режимини руҳлантириб юборади. Улар ҳозиргисидан ҳам кўпроқ назоратга эга бўлиш учун Марказий Осиё давлатларига ҳам босимларини кучайтиришлари мумкин бўлади. Аммо Хитой бунга мувозанат бўлиши мумкин. Чунки Хитой ҳам худди шу нарсани истайди. Уларнинг Марказий Осиёга таъсир қилиш бобида қандайдир тарзда ўзаро келишиб олишлари керак бўлади.

Фарҳод Толипов

Сиёсатшунос, Ўзбекистон

Фарҳод Толипов: Собиқ Совет Иттифоқи, деб аталган маконни Россия ўзининг назорати остида сақлаб қолишга интилаётганлиги, бундай нияти бор эканлигини нафақат Россия президенти, балки унинг атрофидаги, Кремлдаги мулозимлару, оммавий ахборот воситалари, пропаганда каналлари ҳеч қачон яширмаган. Унинг фақатгина, агарда, собиқ Совет макони Совет Иттифоқи, деб аталмаса-да, мазмунан эски бўлса ҳам, шаклан бошқачароқ бир шаклда қайтармоқчи бўлганлигини, ҳаттоки, ҳали кўп йиллар олдин Россия президенти қуйидаги бир иборасида ифода этган, яъни, "Совет Иттифоқининг қулаши, парчаланиши 20-асрнинг энг улкан геосиёсий фожеаси бўлди", деб айтган эди. Яъни, пушаймон бўлаётганлиги ёки қумсаётганлигининг бир бошқачароқ ифодаси бўлган эди шу баёнот. Охирги пайтларда, айниқса, Украинада бўлаётган уруш контекстида ҳам бундай баёнотлар, бунга ўхшаш ниятлар, бундай гаплар, айниқса, Россиядаги экспертлар, таҳлилчилар, олимлар, тарихчилар орасида янада авж олиб кетди. Аммо мана шу баёнотлар, шундай гапларга зид ҳолда, яъни, ўзига ўзи зид ҳолда яқиндагина Путиннинг ўзи "ким бизни Совет Иттифоқини тикламоқчи, деб ўйлаётган бўлса, катта хато қилади, қандай қилиб бизнинг бундай ниятимиз бўлиши мумкин, агар, ана ўша Совет Иттифоқининг аҳолисида мусулмон аҳолиси катта бўлиб, ўсиб бораётган аҳоли бўлса, бундай ният албатта бўлмайди бизда", деб гапирган эди. Бу ғалати баёнот бўлган эди. Чунки Совет Иттифоқини тиклаш нияти йўқлигини дин билан боғлаб, гапириш ғалати туюлган эди. Қандай бўлмасин, қандай бўлмасин, нима нияти бор-йўқлигидан қатъиназар, менинг ўйлашимча, собиқ Совет бир умумий сиёсий тизимга ёки давлатига қайтиш эҳтимоли энди йўқ, бундай имконият энди йўқ. Ўттиз йил олдин бўлиниб чиққан давлатлар ўз мустақилликларини тиклаб, мустаҳкамлаб, халқаро ҳамжамият билан алоқаларини, ҳамкорлигини ривожлантириб, Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг тўлақонли аъзоси бўлиб ҳаракат қилиб келди шу пайтгача ва шу нуқтаи назардан, уларнинг мустақил сиёсати ва мустақиллигини ўзгача кўриши ҳеч қачон Совет Иттифоқининг қандайдир шаклда бўлса ҳам тиклашга йўл қўймайди.

Савол: Агар забт эса, у биргина Украина билан чекланмайдими? АҚШ президентининг сўнгги даъволарида қанчалик жон, асос бор? Агар, шундай бўлса, бу каби эҳтимол Марказий Осиё давлатлари учун нимани англатади?

Фарҳод Толипов: Агардаки, Украинада ғалаба қозониб қолса, энди бу тахмин, Россия бошқа Шарқий Европа мамлакатларига, собиқ Совет республикаларига бўладими, танклари билан уруш қилиб, кириб келиши эҳтимоли кам десак ҳам, яъни, бевосита бундай ҳужумлар кўринишида таҳдид қилмаса ҳам, лекин унинг томонидан сиёсий босим кучайиши мумкин, деб тахмин қилишимиз мумкин. Негаки, бу босимни, ҳаттоки, ҳали ғалабани аниқ қўлга киритмасидан ҳам олдин, мана, ҳозир кўплаб республикалар - ҳам Шарқий Европада ва ҳам собиқ Совет маконида ҳис қилаяпти, сезаяпти. Шунинг учун ҳам, энди ғалабани тўлақонли қўлга киритган давлат, Россия, албатта, ўзининг босимини ҳам кучайтириши мумкин бўлади. Ҳар ҳолда бундай ниятни биз бошқа бир концептуал, доктринал нуқтаи назардан асослашимиз мумкин, демоқчиман. Яъни, Россия доим, Украинада уруш бўлиши-бўлмаслигидан қатъиназар, собиқ Совет маконини ўзининг таъсир доирасидан, ўзининг назоратидан қўлдан бой бермасликка интилиб келган. Ўзга кучлар, душман кучлар деб санаган Ғарб давлатлари, НАТО бўладими, АҚШ бўладими, уларнинг таъсири шу маконда кучайишига доим қаршилик қилиб келган. Ана шунинг учун ҳам, бу сиёсат ўзи доимий характерга эга деб ҳисобласак, энди, агар у Украинада ғалабага эришса-ку, ўзига ишонган ҳолда, албатта, бундай сиёсатини янада кучайтириши мумкин, деб тахмин қилишимиз мумкин.

Савол: Сизнингча, бу қандай шаклда бўлиши мумкин?

Фарҳод Толипов: Ҳар хил талаблар, сиёсий босимлар.... Масалан, бундай бир босимни, бундай бир таъсирни битта мисол билан ифодалашим мумкин. Мисол учун, Россия томонидан кўплаб маротаба, ҳаттоки, Хитой билан биргалашиб, АҚШга, НАТОга нисбатан ультиматив тарзда Марказий осиёликлар билан ҳеч қандай ҳарбий ҳамкорлик қилмаслиги ҳақида огоҳлантирувчи баёнотлар қилган. Ҳарбий ёрдам ёки ҳарбий базаларини жойлаштиришига қаршилик қилаётганлигинини ифода этган. Шунга ўхшаган талаблар, босимлар қилиши мумкин. Ёки русийзабон халқларнинг ҳуқуқлари поймол бўлади, деб рўкач қилиб, уларнинг ҳуқуқларидан баҳона излаб, яна босим шаклида ҳаракатлар қилиши мумкин ва ҳоказо, ва ҳоказо.

Telegram kanalimiz: https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002