Трамп - Путин: Аляскадаги саммит натижаси бирор бир келишув бўлиши мумкинми? Видео

Бутун дунё эътибори 15 августдаги Аляска саммитига қаратилган.

Аляска маҳаллий вақти билан соат 11, Москва вақти билан тунги соат 21, Вашингтон вақти билан соат 15да АҚШ Президенти Доналд Трамп билан Россия Президенти Владимир Путиннинг Украина урушини тўхтатишга бағишланган яккама-якка учрашуви бошланиши хабар қилинган.

Ҳаммани қизиқтираётган савол: ушбу учрашув Украина урушига якун ясаши мумкинми?

Саммитдан олдин CNN мақола эълон қилди, мақола сарлавҳаси "Путин яна чув туширдими? Трамп оҳанги шундан далолат бераяпти".

Би-би-си мухбири Стив Розенберг ёзишича, Аляска саммити белгиланганининг ўзини Путиннинг кичик ғалабаси деб аташ мумкин: чунки Украинага бостириб кирганидан кейин Ғарб Путинни яккалаб қўйишга ҳаракат қилиб келаётган эди.

"Саммитдан қўлга киритишни истаган биринчи нарсасини олди. Бу - эътироф. Дунёнинг энг қудратли мамлакати АҚШ томонидан эътироф, Россия раҳбарини яккалаб қўйиш ҳаракатлари ҳаракатлари барбод бўлди, деган эътироф. Энди Москва, Россия жаҳон сиёсатининг асосий столига яна қайтди, деб айтиши мумкин", дейди мухбиримиз.

Саммит олдидан Трамп Украина билан Россия ер алмашиши мумкин деди, аммо бу қандай ер алмашиш бўлиши мумкинлиги тафсилоти очиқлангани йўқ.

Украина раҳбарияти ўз ерларидан воз кечмаслигини яна бир бор таъкидлади, Трамп Украина манфаатига зид келишув эълон қилиши мумкинлигидан ташвишланган Европа раҳбарлари энг аввало ўт очишни тўхтатиш келишуви урғуланган баёнотлар билан чиқдилар.

Америкадаги NBC News ўз манбаларига таяниб хабар қилишича, Европа раҳбарлари ва Украина Президенти Зеленский билан онлайн саммит пайти Президент Трамп Путин билан ҳудудлар масаласини муҳокама қилмасликка ваъда берган, асосий эътибор фақат ўт очишни тўхтатишга қаратилади, деб айтган.

Айни пайтда Трамп билан сўзлашувдан кейин айрим Европа раҳбарлари Трампнинг ўзи Путин билан яккама-якка учрашувига кўп ҳам умид боғламаётгандек таассурот қолдирганини айтганлар.

Аляскада бирор келишув бўлиши мумкинми, дея савол беради Би-би-си мухбири Уил Вернон.

Саммитдан олдинги чиқишида Президент Трамп Президент Путинга Украина урушини тўхтатиши учун "иқтисодий рағбат" таклиф қилиши мумкинлигига ишора қилди, Россиянинг нефт ва газга бойлигини мақтади.

Бундан олдин жаноб Путин билан жаноб Трамп нодир ер металлари бўйича эҳтимолий ҳамкорликни муҳокама қилганлари хабарлари тарқалди.

Россиянинг бепоён ҳудудида сочилиб кетган нодир металлар Трампнинг севимли мавзуси.

Кремл америкаликларни Россия билан иқтисодий ҳамкорлик, айниқса, Арктикадаги ҳамкорлик афзалликларига жалб қилишга интилиб келади.

Шунингдек, АҚШ компанияларига Россия бозорида имтиёзли шароит ҳам таклиф этилган.

Аммо, мухбиримиз ёзишича, ҳамон бизнес юритиш учун хатарли жой деб билганлари учун Америка ширкатлари Россия бозорига киришга шошилаётганлари йўқ.

"Лекин бу нарсанинг Доналд Трамп учун аҳамияти йўқ. Натижаси мавҳум бўлса-да, ҳар қандай иқтисодий келишув президент учун ғалабадек кўринадиганга ўхшайди", дейди мухбиримиз.

300 мингча аҳоли яшайдиган Анкоридж шаҳрида Путиннинг Аляскага келишига қарши, Украинани қўллаб-қувватлаб норозилик намойишлари ташкил этилди.

Намойишда бир неча юз киши иштирок этди.

Stand UP Alaska жамоатчилик ташкилоти раҳбари Эрин Жексон-Ҳилл айтишича, 14 август куни "Аляска Украинани қўллаб-қувватлайди" шиори остида митинг ўтказишган.

"Биз авторитар диктаторларнинг штатимизга таклиф этилишига қаршимиз. Айниқса, бу таклифни губернаторимиз ёки Конгрессдаги вакилларимиз қилмаган бўлсалар. У(Путин) - ҳарбий жиноятчи ва унга Америка ерида жой йўқ", деди Жексон Ҳилл хоним.

15 август куни яна бир ташкилот тарафдорларининг протести мўлжалланган.

14 август. Трамп - Путин: Аляскадаги саммит олди нима гап?

Путиннинг айтишича, АҚШ Украина тинчлиги бўйича самимий ҳаракат қилмоқда, Трамп урушни тугатиш учун "барча имкониятларни ишга солди".

Ўз учрашуви олдидан Путин Трампнинг Украинадаги урушни тугатиш бўйича "самимий саъй-ҳаракатларини" олқишлади. Кремл раҳбарлар вазиятни "бир-бири билан" музокараларда муҳокама қилишини айтди.

Трамп, Европа етакчилари билан суҳбатлашганидан сўнг, агар Путин урушни тугатишга рози бўлмаса, "жуда жиддий оқибатлар" бўлишини айтди.

Доналд Трамп ва Владимир Путиннинг Аляскадаги ҳарбий базада учрашуви ҳақида нималарни билиш керак?

АҚШ президенти Доналд Трамп ва унинг россиялик ҳамкасби Владимир Путин жума куни Анкорижда Украинадаги урушни қандай тугатиш бўйича музокара ўтказиш учун учрашишга тайёрланмоқда.

Юқори даражадаги учрашув жойи Алясканинг энг зич жойлашган шаҳрининг шимолий чеккасида жойлашган АҚШ ҳарбий объекти – Элмендорф-Ричардсон бирлашган базасидир.

Оқ уй расмийларининг айтишича, база икки давлат раҳбарини қабул қилиш учун хавфсизлик талабларига жавоб беради. Ёзги туризм мавсумининг энг қизғин палласида эса шошилинч равишда ташкил этилган учрашув учун бошқа жой имкониятлари кам эди.

Ёзда Трамп ташаббуси билан Россия ва Украина ўртасида ўтказилган уч босқичли музокара томонларни тинчликка яқинлаштира олмади.

Учрашув бўлиб ўтадиган база ва учрашувдан нима кутиш мумкинлиги ҳақида билганларимиз билан бўлишамиз.

Элмендорф-Ричардсон қўшма базаси нима?

Joint Base Elmendorf-Richardson (JBER) – Алясканинг энг йирик ҳарбий базаси бўлиб, унинг тарихи Совуқ уруш даврига бориб тақалади. 259 кв. км майдонни эгаллаган мазкур ҳарбий иншоот АҚШнинг Арктикадаги ҳарбий тайёргарлиги учун муҳим объект ҳисобланади.

Қорли тоғлар, музлаган кўллар ва гўзал музликлар билан ўралган базада ҳаво ҳарорати қишда мунтазам равишда -12° гача тушади. Бироқ, жума куни давлат раҳбарлари учун ҳаво ҳарорати нисбатан ёқимли, тахминан 16°C бўлиши кутилмоқда.

Трамп 2019 йилда биринчи президентлик даврида базага ташриф буюрган. У ердаги аскарларни "мамлакатимизнинг охирги сарҳадида турган Американинг биринчи мудофаа чизиғи" деб атаган эди.

Базада 30 000 дан ортиқ одам яшайди, бу Анкориж аҳолисининг тахминан 10 фоизини ташкил этади.

1940 йилда қурилган бу база Совуқ уруш даврида ҳаво ҳужумидан мудофаа учун муҳим объект ва Совет Иттифоқидан келадиган таҳдидларни бартараф этиш учун марказий бошқарув нуқтаси бўлган.

1957 йилда база ўз фаолиятининг энг юқори нуқтасига етганида, у ерда 200 та қирувчи самолёт, бир нечта ҳаво ҳаракатини бошқариш ва эрта огоҳлантириш радар тизимлари жойлаштирилган эди. Шу сабабли база "Шимолий Америка учун юқори даражадаги ҳимоя" ("Top Cover for North America") лақабини олган.

База ўзининг стратегик жойлашуви ва ўқув машғулотлари имкониятлари туфайли бугунги кунда ҳам кенгайишда давом этмоқда.

Учрашув жойи нега Аляска?

АҚШ 1867 йилда Аляскани Россиядан сотиб олган ва 1959 йилда уни штат сифатида қабул қилган. Россия президенти ёрдамчиси Юрий Ушаков икки мамлакат қўшни эканини, уларни фақат Беринг бўғози ажратиб туражагини таъкидлади.

"Делегациямиз Беринг бўғозидан учиб ўтиши ва шундай муҳим ҳамда интиқ кутилган саммит Аляскада ўтказилиши жуда мантиқий", деди Ушаков.

Аляска охирги бор АҚШ дипломатияси марказида 2021 йил март ойида бўлган. Ўшанда президент Жо Байденнинг янгидан тайинланган дипломатик ва миллий хавфсизлик гуруҳи Анкориж шаҳрида Хитой расмийлари билан учрашган, лекин музокаралар кескин тортишувга айланиб, хитойликлар америкаликларни "такаббурлик ва иккиюзламачилик"да айблаган эди.

Нега Путин ва Трамп учрашмоқда?

Трамп Украинадаги урушни тугатишга қаттиқ уринмоқда, аммо ҳозирча муваффақиятсиз. Президентликка номзод сифатида у урушни лавозимга киришганидан кейин 24 соат ичида тугатишга ваъда берган. Шунингдек, агар Россия босқини пайтида президент бўлганимда, уруш "ҳеч қачон бошланмаган бўлар эди", деб кўп бор айтган.

Ўтган ой Трамп Би-би-сига Путиндан "хафсаласи пир бўлгани"ни билдирганди. Кейинчалик у Путинга 8 августга қадар оташкесимга рози бўлиш ёки қаттиқроқ санкцияларга дуч келиш ультиматумини қўйди. Муддат тугаганда эса, 15 августда шахсан учрашишини эълон қилди.

Учрашув олдидан, Трампнинг айтишича, АҚШ махсус вакили Стив Уиткофф чоршанба куни Москвада Путин билан "жуда самарали" музокаралар ўтказган.

Украина қатнашадими?

Украина президенти Володимир Зеленский иштирок этиши кутилмаяпти.

Душанба куни Трамп:

"Менимча, келиши мумкин, лекин шундоқ ҳам жуда кўп учрашувларда бўлган", деди.

Шу билан бирга, Трамп учрашувдан кейин биринчи бўлиб Зеленскийга қўнғироқ қилажагини айтди.

Путин Зеленский иштирокини рад этган, аммо Оқ уй аввалроқ Трамп уч лидер иштирокида уч томонлама учрашувга тайёр эканини билдирган.

Саммит эълон қилинганда, Зеленский Украина иштирокисиз қабул қилинган ҳар қандай келишувни "ўлик қарор" деб атади. У, шунингдек, Трамп тилга олган "ҳудудлар алмашинуви"га қарши чиқиб:

"Биз Россия қилган ишлари учун унга мукофот бермаймиз", деди.

Икки томон нимани кутмоқда?

Душанба куни Трамп журналистларга Россия "Украинанинг катта қисмини эгаллаб турганини" айтди ва "у ҳудуднинг бир қисмини Украинага қайтаришга ҳаракат қилишини" билдирди. Бироқ у "айрим алмашинувлар, ҳудудларда ўзгаришлар" бўлиши мумкинлигини ҳам таъкидлади – бу эса Киевни хавотирга солиши аниқ.

Трамп саммитни Путинни урушни тугатишга ундашга қаратилган "синов учрашуви" деб атади ва уни дастлабки қадам сифатида кўраётганини билдирди.

Россия ва Украина узоқ вақтдан бери урушни тугатиш истагини билдириб келаётган бўлса-да, ҳар иккиси ҳам бошқаси кескин рад этаётган шартларни илгари сурмоқда.

Украина Москва томонидан босиб олинган ҳудудлар, жумладан, Қрим устидан Россия назоратини ҳеч қачон тан олмаслигини қатъий таъкидламоқда.

Шу билан бирга, Путин ҳам ўз ҳудудий талаблари, Украинанинг бетараф мақоми ва армиясининг келажакдаги ҳажмига оид позициясидан чекинмаган.

Россиянинг тўлиқ миқёсли Украинага босқини сабабларидан бири – Путиннинг НАТО Украина орқали Россия чегараларига яқинлашишга интиляпти, деган ишончи эди.

Би-би-сининг АҚШдаги ҳамкори CBS News маълумотига кўра, Трамп маъмурияти Европа етакчиларини Украина ҳудудининг катта қисмини Россияга беришни кўзда тутувчи оташкесим келишувига кўндиришга ҳаракат қилмоқда.

Манбалар айтишича, келишув Россияга Қрим яриморолини ўз назоратида сақлаб қолиш ва Донецк ҳамда Луганскдан иборат Донбасс минтақасини эгаллаш имконини беради. Россия 2014 йилда Қримни ноқонуний тарзда босиб олган ва ҳозирда Донбасснинг асосий қисмини назорат қилмоқда.

Келишув шартларига биноан, Россия ҳозир муайян ҳарбий назорат ўрнатган Херсон ва Запорожье вилоятларидан воз кечиши керак бўлади.

Fox News'га берган интервюсида АҚШ вице-президенти Ж. Д. Вэнс ҳар қандай келишув "ҳеч кимни жуда мамнун қилмаслигини" таъкидлади.

"Бу ерда тинчлик ўрнатиш зарур… айбдор излашнинг кераги йўқ, – деди у. – Тинчликка эришиш йўли – ҳал қилувчи етакчи бўлиб, одамларни кўндириб, келишишга мажбур қилиш."