Аляскадаги Трамп-Путин саммити ва Европа-Украина хавотирлари. Шимолий Кореяликларга бундан нима?

АҚШ президенти Доналд Трамп ва Россия президенти Владимир Путин 15 август, жума куни Алясканинг Анкориж шаҳридаги Элмендорф-Ричардсон ҳарбий базасида учрашиши режалаштирилган. Оқ уй учрашувнинг асосий мақсади Трамп учун урушни қандай тугатишни тушуниш учун "тинглаш амалиёти" эканлигини таъкидлади ва катта ютуқлар кутилмаётганини айтди. Саммит олдидан Европа етакчилари ва Украина президенти Владимир Зеленский Трамп (ва НАТО раҳбари Марк Рутте) билан виртуал учрашув ўтказишади. Мақсад Украина манфаатларини бузмаслик ёки ноқулай тинчлик битимини қабул қилмаслик муҳимлигини таъкидлашдир. Европа етакчилари Украинанинг чегараларини куч билан ўзгартиришга қарши қатъий огоҳлантириш беришди, "халқаро чегаралар куч билан ўзгартирилмаслиги керак" ва Украина ўз келажагини танлаш ҳуқуқига эга эканлигини таъкидлашди. Венгрия раҳбари Виктор Орбан бу баёнотни имзоламаган ягона шахс бўлди, у Россия билан дўстона муносабатларни сақлаб қолган.

Ижтимоий тармоқдаги постида етакчиларнинг бу баёнотни қўллаб-қувватлашдан бош тортганини айтди.

Трамп тинчлик битими "баъзи ҳудудларни алмаштириш" масалан, Россия Донбас ва Қримни сақлаб қолишини ўз ичига олиши мумкинлигини таклиф қилган бўлса-да, президент Зеленский Донбас ҳудудини беришни қатъий рад этди. Унинг таъкидлашича, бу Украинанинг конституциясини бузади ва келажакда Россия ҳужумлари учун "кўприк" яратади.

Зеленский Россиянинг урушни тугатишга содиқлиги борасида шубҳа билдирди ва янги ҳужум операцияларига тайёргарлик кўрилаётганини таъкидлади.

Шунингдек, у саммит учун Алясканинг танланишини Путин учун "шахсий ғалаба" деб ҳисоблади, бу унинг изоляциядан чиқишига ёрдам беришини ва Киев иштирокисиз тузилган ҳар қандай келишувлар "ўлик қарорлар" бўлишини айтди.

Анкорижда 14 ва 15 август кунлари Путин каби "авторитар диктаторларни" штатга таклиф қилишга қарши бўлган гуруҳлар томонидан норозилик намойишлари ўтказилиши режалаштирилган.

Халқаро сиёсат саҳнасида шулар содир бўлаётган бир вақтда Украина тинчлик музокаралари учун бошланғич нуқта сифатида ҳаводаги ўт очишни тўхтатиш масаласини муҳокама қилишга тайёрлигини билдирганидан қисқа вақт ўтиб, Херсон ва Донетск вилоятларидаги Россиянинг дрон ҳужуми натижасида бир киши ҳалок бўлгани айтилади.

Путин - Ким Чен Ин дўстлиги яна бор "намойишда"

Россия президенти Владимир Путин яқинда Шимолий Корея етакчиси Ким Чен Ин билан ўз "дўстлиги"ни яна бир бор тасдиқлади ва Пхеняннинг Россиянинг Украинадаги урушини ҳарбий жиҳатдан қўллаб-қувватлаётганини мақтади.

Шимолий Корея Россияга Россия кучлари билан бирга жанг қилиш учун ракеталар, артиллерия снарядлари ва тахминан 10,000 нафар аскар етказиб берди. Бу ҳамкорлик Москва Ғарбдан иқтисодий ва дипломатик жиҳатдан ажратилганлиги сабабли мисли кўрилмаган деб таърифланмоқда.

Нафақат ҳарбий, ишчи кучи билан ҳам қўллов

Россиянинг Украинага бостириб кириши натижасида юзага келган ишчи кучи танқислигини бартараф этиш учун минглаб шимолий кореяликлар Россияга асосан қурилиш соҳасида "қулликка ўхшаш шароитларда" ишлаш учун юборилмоқда.

Россия ҳукумати маълумотларига кўра, 2024 йилда 13,000 дан ортиқ шимолий кореялик Россияга кириб келган, бу ўтган йилга нисбатан 12 баравар кўпдир. Улардан деярли 8,000 нафари БМТ санкцияларини четлаб ўтиш учун "талаба визалари" билан кирган. Бу ишчилар "даҳшатли" шароитларга дуч келишмоқда, жумладан, йилига икки кун дам олган ҳолда 18 соатдан ортиқ ишлашга мажбур бўлишмоқда.

Шимолий Кореяда четда ишлаш қадрланса-да, ишчиларнинг даромадининг катта қисми "содиқлик тўлови" сифатида тўғридан-тўғри Шимолий Корея давлатига юборилади.

Ишчилар одатда ойига атиги 100-200 доллар олишади, бу пуллар қочиб кетмасликлари учун уйга қайтгунларича ушлаб турилади.

Улар бошқа хорижий ишчиларга қараганда анча кам маош олишади, бу эса ўзларини "меҳнат лагери" ёки "қуллар" каби ҳис қилишларига сабаб бўлади.

Шимолий Корея ҳукумати тез-тез ўтказиладиган мафкуравий тренинглар ва ўзини танқид қилиш мажлислари ҳамда қурилиш майдончаларини тарк этиш имкониятларини кескин чеклаш орқали ишчилар устидан назоратни кучайтирмоқда.

Бу эса 2022 йилдан буён Сеулга қочиб кетаётганлар сонининг ярмига камайишига олиб келди.

Россия расмийларидан бири Украина кучлари томонидан қисқа муддатга эгаллаб олинган Курск вилоятини қайта қуриш учун 5,000 шимолий кореялик юборилишини тасдиқлади.

Шунингдек, уларнинг бир қисми Россия томонидан босиб олинган Украина ҳудудларидаги реконструкция ишларига жойлаштирилиши эҳтимоли юқори деб ҳисобланмоқда.

12 август 2025. Украина ерини беришга рози бўлиши мумкинми?

15 август, жума куни Аляскада АҚШ Президенти Доналд Трамп ва Россия Президенти Владимир Путин учрашуви мўлжалланган.

Мақсад - Украина урушини тўхтатиш.

11 август куни Оқ Уйдаги матбуот анжуманида Президент Трамп Путин билан учрашувда Украинага Россия босиб олган ерларини қайтариб олиб беришга ҳаракат қилишини айтди.

Урушни тўхтатиш учун Киев билан Москва ҳудудлардан воз кечишларига тўғри келади, деди Президент Трамп.

Журналистлар Президент Трампнинг яна "ер алмашиш"(land-swapping) иборасини қўллаганига эътибор қаратадилар.

"Россия Украинага қайси ерини ён бериши мумкин? Киев ҳеч қачон Россиянинг бирор ҳудудига даъво қилмаган", деб ёзади Би-би-си мухбири.

Матбуотда Россия Украинанинг Донецк, Луҳанск, Запорожия ва Херсон вилоятларини ўзиники деб тан олиниши эвазига урушни тўхтатишга рози бўлиши ҳақидаги тахминлар билдирилган, бу ҳудудларни ўзинки деб эълон қилганига қарамасдан, Россия ҳарбийлари тўлалигича ўз назоратларига ололган эмас.

Киевдагилар Путин Трампни ана шу келишувга кўндириши мумкин ва сўнг Трамп Украинани кўндириш мақсадида босим ўтказиши мумкин деб хавотирланадилар.

Шунинг учун ҳам Трамп-Путин учрашувида Украина Президенти Володимир Зеленский ҳам иштирок этиши керак деган фикрлар билдирилаяпти.

Оқ Уйда гапирган Президент Трамп сўзларига кўра, агар Путин билан "яхши келишув"га эришилса, бу ҳақда Европа раҳбарларини, биринчи бўлиб Украина Президенти Зеленскийни хабардор қилади.

Трамп айтишича, кейинги учрашув Путин билан Зеленский ўртасида, балки ўзи билан бирга уччови ўртасида бўлиши мумкин.

Путин билан Трамп учрашуви олдидан Европа Иттифоқига аъзо мамлакатлар номидан қўшма баёнот тайёрланди, аммо Венгрия Бош вазири Виктор Орбан бу баёнотга қўшилмаслиги ва шунинг учун ҳам имзоламаганини маълум қилди.

Лондонда нашр этиладиган Daily Telegraph газетасининг Ғарб дипломатлари хабарларига таяниб ёзишича, Украина Россия босиб олган ҳудудларини ён беришга тайёр.

"Музокара мавқеъсининг юмшаши Трамп билан Путиннинг Аляскадаги музокаралари арафасида юз берди", деб ёзади рўзнома.

Украина шу вақтгача Россия босиб олган ҳудудларини беришга кўнмаслигини таъкидлаб келар эди.

Афтидан Европа раҳбарлари билан Украинадаги тўхтатиш режаси келишилган, бу режа жангларни ҳозирги жабҳа чизиғида музлатиб қўйиш ва босиб олинган ҳудудлар назоратини Россия ихтиёрига топширишни кўзда тутади.

12 август куни Украина Президенти Зеленский Россия қўшинлари янги ишғолга тайёргарлик кўраяпти деган баёнот билан чиқди.

"Биз Россия армияси урушни якунлашга тайёрланмаётганини кўраяпмиз. Аксинча, улар янги ҳужум амалиётларига тайёрланаётганларидан аломат берадиган ҳаракатлар қилишаяпти. Бундай шароитда дунё бирдамлигига хавф солинмаслиги муҳим", деб ёзди ўзининг Х(собиқ Твиттер)даги саҳифасида Украина президенти.

Европа Иттифоқи ташқи сиёсат идораси раҳбари Кая Калласнинг Би-би-сига айтишича, Украина тақдирига оид ҳар қандай келишув Киев иштирокида тузилиши шарт.

"Аёнки, Путин Ер юзидаги энг нуфузли одам, яъни президент Трамп билан бирга суратга тушишни истайди ва у санкцияларни бекор қилишни хоҳлайди. Эҳтимол, у бунга эришади ҳам", деди Каллас хоним.

Бироқ Россия Президенти Владимир Путиннинг Украинани бўлиб олиш режаси иш бермайди, деди Кая Каллас.

"Украина ва Европа Украинани қониқтирмайдиган бирор бир шартни қабул қилмасликларини аниқ-тиниқ билдиришган. Агар келишувда Украина иштирок этмаса, келишув тасдиқланмайди. Шу боис Украина музокаралар столида бўлиши керак", деди Каллас.

Европа дипломатияси раҳбари айтишича, ҳудудий ён беришлар Путинни ва бошқа можароларни ҳарбий йўл ҳал қилишни маъқул кўрадиганларни янада руҳлантиради.

"Агрессорни тажовузи учун мукофотлаш мумкин эмаслиги аниқ. Акс ҳолда, биз бутун дунёда янада кўпроқ тажовузларнинг гувоҳи бўламиз", деди Кая Каллас.

11 август. Путин Марказий Осиё раҳбарларига ҳисобот бераяптими?

Матбуот хабарларига кўра, Россия Президенти Владимир Путин Украина уруши билан боғлиқ сўнгги ривожланишлар, Президент Трамп билан Аляскада кўришаётгани ҳақида Марказий Осиё раҳбарларига қўнғироқ қилиб бохабар этган.

Тожикистон президентининг расмий веб-саҳифаси хабар қилишича, 10 август куни Тожикистон Президенти Имомали Раҳмон билан Россия Президенти Владимир Путин ўртасида телефон суҳбати бўлиб ўтган.

"Россия президенти АҚШ билан музокара жараёни асосий натижалари ҳақида хабар қилди", дейилади хабарда.

Кремл Телеграм канали хабарига кўра, Президент Путин Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевга АҚШ махсус элчиси Стив Уиткофф билан музокаралари ҳақида қўнғироқ қилган.

"Телефон суҳбати мобайнида Владимир Путин АҚШ президенти махсус элчиси Стив Уиткофф иштирокидаги суҳбатига баҳолари билан ўртоқлашди. Муҳим хабар учун миннатдорлик изҳор этган Шавкат Мирзиёев Украина инқирозини сиёсий-дипломатик йўллар билан ҳал этиш саъй-ҳаракатларини қўллаб-қувватлашини билдирди", дейилади Кремл ахборотида.

Қирғизистондаги 24.kg веб-нашри хабар беришича, Президент Садир Жапаровга қўнғироғи пайти "Россия Федерацияси раҳбари АҚШ махсус элчиси Стивен Уиткофф билан суҳбати асосий якунлари ҳамда Доналд Трамп билан Аляскада режалаштирилаётган учрашуви ҳақида ҳикоя қилиб берган".

"Садир Жапаров Россия-Америка мулоқоти ривожланишини ва Украина инқирозини сиёсий-дипломатик ҳал қилиш мақсадида қўйилаётган қадамларни олқишлади", дейилади хабарда.

Кремл Телеграм каналига кўра, Президент Мирзиёевдан кейин Президент Путин Қозоғистон Президенти Қосим-Жўмарт Тоқаевга "сим қоққан".

"Тоқаев билан суҳбатда Владимир Путин Россия ва Қозоғистоннинг иттифоқчилик ва стратегик шериклик муносабатлари руҳида" Вашингтон билан диалоги, шу жумладан, Уиткофф билан мулоқоти муҳим хулосаларини етказди", дейилади Россия президенти матбуот хизмати хабарида.

"Қозоғистон президенти ахборот учун миннатдорлик билдирди ва тинч ечимни излаш қадамларини олқишлади", дейилади хабарда.

Фергана веб-нашри эътибор қаратишича, Ўзбекистон ва Қозоғистон президентларининг матбуот хизматлари ўз раҳбарларининг Уиткофф билан суҳбат ҳақидаги телефон қўнғироғига қандай реакция билдирганлари ҳақида ёзмаганлар.

Путин билан телефон сўзлашувидан кейин Қозоғистон Президенти Тоқаев Украина Президенти Володимир Зеленскийга қўнғироқ қилган.

Бу ҳақда Қозоғистон президентининг расмий веб-сайти Оқ Ўрда хабар берди.

Президент Тоқаев "Яхши жанжалдан ёмон тинчлик афзал" деган қадимга нақлдан келиб чиқиб иш кўришга чақирган.

Кремл Телеграм канали Россия Президенти Владимир Путин Хитой раиси Си Цзинпин, Ҳиндистон Бош вазири Нарендра Моди, Беларус Президенти Александр Лукашенко, Браазилия Президенти Луис Инасио Лула да Силвага ҳам қўнғироқ қилиб Аляска учрашуви ҳақида хабар берганини маълум қилди.

Россия Украинага 2022 йил 24 февралида тўлақонли босқин бошлаганидан кейин Ғарб Россияга қарши жазо чоралари киритди, Россияга ҳарбий, иқтисодий ёрдам бермасликка чақириб келади.

Аммо МДҲ, ШҲТ ва БРИКС каби халқаро ташкилотлар билан боғланган Россия ўзининг яккаланиб қолмаганини, дунёда дўстлари кўп эканини намойиш этишга ҳаракат қилиб келади.

Жо Байден президентлигида Украинанинг энг йирик дастакловчиси бўлиб келган АҚШда Президент Трамп 2025 йил январида иккинчи муддатини бошлаганидан кейин маъмуриятнинг Украина урушига ёндашуви ўзгарди.

Президент Трамп ўзининг махсус элчиси Стив Уиткоффни Москвага бир неча маротаба Президент Путин билан Украина урушини тўхтатиш мақсадидаги музокараларга юборди.

АҚШ Президенти Доналд Трамп билан Россия Президенти Владимир Путиннинг юзма-юз учрашуви 15 август куни Аляскада бўлиб ўтиши хабар қилинди.