Янгиланди: Трамп бу кеча бутун цивилизация ҳалок бўлишини айтди

АҚШ президенти Доналд Трамп Truth Social тармоғида баёнот қолдириб, "Бутун бир цивилизация бу кеча ҳалок бўлади ва ҳеч қачон қайта тикланмайди", деди.

У сўзларини шундай давом эттирди:

"Мен бунинг содир бўлишини истамайман, лекин эҳтимол шундай бўлади. Бироқ ҳозир тўлиқ ва мутлақ режим алмашинуви юз бераркан, бошқача, ақллироқ ва камроқ радикаллашган фикрлар устун келади, балки инқилобий даражада ажойиб бир нарса юз берар, ким билади?

"Биз буни шу кеча биламиз — бу дунёнинг узоқ ва мураккаб тарихидаги энг муҳим онлардан бири бўлади. 47 йиллик товламачилик, коррупция ва ўлим ниҳоят якунига етади. Эроннинг буюк халқини Худо ёрлақасин!", деб ёзди Трамп.

Трамп таҳдиди ортидан Исроил эронлик поезд йўловчиларини огоҳлантирди, урушда АҚШ нечта самолёт йўқотди?

Трампнинг Эронга берган муддати тугаб бораркан, Исроил поездда юрадиган эронликларга шошишилинч огоҳлантириш юборди. BBC АҚШ ва Исроилнинг Эронга очган уруши давомида Америка қанча учоқ йўқотганини ҳисоблади.

Трампнинг янги таҳдидлари манзарасида Исроил поездлар бўйича огоҳлантирди

Ижтимоий тармоқларда форс тилида ёзилган хабарда Исроил мудофаа кучлари Эрондаги поезд йўловчилари ва фойдаланувчиларига "шошилинч огоҳлантириш" берганини маълум қилди.

Бу "огоҳлантириш" Эрон темирйўл тармоқларига яқин вақтларда ҳаво ҳужумлари бўлиши мумкинлигини англатади.

Бироқ Эронда бир неча ҳафтадан буён интернет узилиши давом этаётгани сабабли, ижтимоий тармоқлардаги бундай хабарларни жуда кам одам кўриши мумкин.

Эрон темирйўл тармоғи жуда кенг бўлиб, бутун мамлакат бўйлаб ёйилган. Бу эса, бугун эрталаб кўплаб одамлар аллақачон поездда саёҳат қилаётгани, узоқ масофаларга йўл олгани ёки станциялар ва темирйўлларга яқин жойларда бўлиши мумкинлигини англатади.

Кечаси Исроил Эрон ҳудудида бир нечта ҳаво ҳужумлари амалга оширган. Унда "режим инфратузилмаси" нишонга олингани айтилган.

АҚШ президенти Доналд Трамп эса, агар Эрон бугун кечгача Ҳормуз бўғозини тўлиқ очмаса, мамлакатнинг фуқаролик инфратузилмасини "йўқ қилиш" билан таҳдид қилмоқда. Бу баёнотлар кўпчилик томонидан уруш жиноятлари содир этиш таҳдиди сифатида баҳоланмоқда.

Трамп уруш жиноятлари ҳақидаги саволларни жавобсиз қолдирган ва ҳеч қандай далил келтирмасдан, Эрон халқи АҚШни "бомбардимонни давом эттиришга чақирмоқда" деб таъкидлаган.

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти эса Эрондаги ҳаво ҳужумлари аллақачон кўплаб тинч аҳоли қурбон бўлишига сабаб бўлганини маълум қилди. Шунингдек, уйлар, мактаблар ва тиббиёт муассасаларига катта зарар етгани, муҳим инфратузилмаларга берилган зарбалар эса асосий хизматларни издан чиқаргани айтилмоқда.

Эрондаги урушда АҚШ қандай самолётларни йўқотди?

Тасвирлар таҳлили, расмий баёнотлар ва АҚШ ОАВларига берилган маълумотларга кўра, АҚШ бу урушда камида тўққизта самолётни йўқотган.

5 апрель куни CBS News АҚШ амалдорларига таяниб хабар беришича, F-15E қутқарув миссиясига ёрдам бериш учун юборилган икки транспорт самолёти Эрондаги чекка базадан парвоз қила олмаган. Хабарда айтилишича, улар душман қўлига тушмаслиги учун йўқ қилинган. Тасдиқланган фотосуратларда Эрон марказида ёниб турган самолёт қолдиқлари кўринган. BBC Verify мутахассислардан бу қолдиқларни таҳлил қилиб, самолёт турини аниқлашни сўради.

3 апрел куни марказий Эрон осмонида бир қирувчи самолёт уриб туширилган. Фотосуратлардаги қолдиқлар АҚШнинг F-15E Strike Eagle самолётига тегишли эканини мутахассислар айтган. Шу куни The New York Times АҚШ амалдорларига таяниб, A-10 Warthog самолёти Форс кўрфазида ҳалокатга учраганини хабар қилган. Учувчи ўз вақтида катапулта қилган ва қутқариб олинган.

29 март куни тасдиқланган тасвирларда Саудия Арабистонидаги шаҳзода Султон авиабазасида E-3 Sentry бошқарув самолёти иккига бўлиниб кетгани кўринган. Бу ҳолат Эрон ҳужуми ҳақидаги хабарлардан кейин юз берган.

12 март куни АҚШнинг KC-135 ёқилғи қуйиш самолёти Ироқнинг ғарбий қисмида ҳалокатга учраб, олти нафар экипаж аъзоси ҳалок бўлган. АҚШ Марказий қўмондонлиги бу ҳолат сабаблари текширилаётганини, аммо душман ёки "дўстона ўқ" эҳтимоли рад этилганини маълум қилган.

2 март куни эса Кувайт осмонида учта F-15E самолёти уриб туширилган. АҚШ Марказий қўмондонлиги буни "дўстона отишма" билан боғлиқ ҳолат деб атаган. Олти нафар экипаж аъзосининг барчаси омон қолган. BBC Verify Кувайт шаҳри ғарбида ерга қулаётган самолёт ва парашют ёнида турган экипаж аъзоси акс этган видеоларни тасдиқлаган.

6 апрел: Трамп Эрон электр станция ва кўприкларини бомбалаш таҳдидини такрорлади

6 апрел куни насронийларнинг Пасха байрами тадбири Оқ Уйда ташкил этилди, бу тадбирга таклиф этилган журналистлар Президент Трампдан бир кун олдин Эронга қўйган 48 соатлик ултиматуми ҳақида савол бериш имконига эга бўлдилар.

5 апрел куни ўзининг Truth Social деб номланган ижтимоий тармоғи саҳифасида пост қолдирган Президент Трамп сўкиниш сўзларини қўллаган ҳолда Эронга келишувга кўниш ва Ҳўрмуз бўғозини очиш талабларини илгари сурди.

Агар Трамп талабига кўнмаса, Эрон электр станциялари ва кўприкларини бомбалашга ваъда берди.

Оқ Уйда журналистлар нега сўкиниш сўзларини қўллагани ҳақида сўраганида, ўз муддаосини етказишни кўзлаганини айтди.

Агар Эрон таслим бўлмаса, АҚШ унинг инфратузилмаларига зарбани давом эттиради, деди Трамп.

"Агар улар кўнмасалар, кўприкларсиз қоладилар, электр станцияларисиз қоладилар. Ҳеч нарсалари қолмайди", деди Трамп.

Трамп сўзларига кўра, у "бундан нарёғига ўтмайди".

"Чунки бу икковидан ҳам ёмон нарсалар бор", деди Доналд Трамп.

"Агар танлов менда бўлганида мен нима қилардим? Нефтни олардим", деди у.

"Чунки у олиш учун ўша ерда тайёр турибди. Улар бунга қарши ҳеч нарса қила олмайдилар. Афсуски, америкаликлар биз уйга қайтишимизни истайдилар. Агар ҳаммаси менга боғлиқ бўлса, мен нефтини олардим, нефтини сақлардим […] жуда кўп пул ишлардим ва Эрон халқи ҳақида ҳам қайғурардим", деди Трамп.

Воситачи Покистон

Эрон билан АҚШ Покистон томонидан ишлаб чиқилган, икки давлат ўртасидаги уруш ҳаракатларини тўхтатиш бўйича таклифларни олганлар деб хабар тарқатдилар оммавий ахборот воситалари.

Эрон урушида Покистон фаол "ўйинчи"га айланди, чунки у ҳам АҚШ ва ҳам Эрон билан яхши муносабатларда.

Покистон таклифининг икки босқичли келишув экани хабар қилинди, ушбу келишувга кўра, ярашув дарҳол кучга кириши мумкин ва бу Ҳўрмуз бўғозини очиш имконини беради.

Эрон бу режани ўрганиб чиқаётганини тасдиқлади, аммо вақтинчалик ўт очишни тўхтатиш эвазига Ҳўрмуз бўғозини очишга рози бўлмаслигини маълум қилди.

Оқ Уй вакилининг Би-би-сига айтишича, Покистоннинг ярашув таклифи — "кўплаб ғоялардан бири" ва Президент Доналд Трамп ҳали уни маъқулламаган.

Унинг айтишича, Иронга қарши ҳарбий амалиёт давом этмоқда.

Эрон расмийлари аввалроқ Reuters агентлигига Теҳрон доимий ўт очишни тўхтатишга, шунингдек, АҚШ ва Исроил томонидан қайта ҳужум қилинмаслиги бўйича кафолат олишга интилаётганини билдирган эдилар.

Жанг қилаётган мамлакатлар манбаларининг баҳолашича, ярашув эҳтимоли жуда паст.

Бу орада Исроил Мудофаа кучлари Эрон Ислом инқилоби қўриқчилари корпусининг разведка қўмондони Мажид Ходемий ўлдирилганини маълум қилди. Унинг ҳалок бўлгани аввалроқ Эрон томонидан ҳам тасдиқланган эди.

Шу куни Исроил ҳарбийлари Эрон жанубидаги нефт-кимё заводини бомбалаганларини, шу билан Эроннинг нефт ишлаб чиқариш қувватининг 80 фоизини ишдан чиқарганларини хабар қилдилар.

Ярашув режаси

Эрон ва АҚШ 6 апрел куни кучга кириши ва Ҳўрмуз бўғозида кемалар ҳаракатини тиклашга етаклайдиган уруш ҳаракатларини тўхтатиш режасини олган, деб хабар берди Покистон таклифлари билан таниш бўлган манба Reuters ахборот агентлигига.

Ушбу манбанинг айтишича, Покистон уруш ҳаракатларини тўхтатиш бўйича келишувни тайёрлаган ва у кеча Эрон ҳамда АҚШга етказилган. Таклиф икки босқични ўз ичига олади: дарҳол ўт очишни тўхтатиш ва кейинчалик ҳар томонлама келишув тузиш.

"Барча унсурлар бугун мувофиқлаштирилиши керак", — деди манба.

Унга кўра, дастлабки келишув ўзаро тушуниш тўғрисидаги меморандум шаклида расмийлаштирилади ва охирги вариант электрон шаклда Покистон орқали келишиб олинади.

Axios нашрининг америкалик манбаларга таяниб хабар беришича, воситачилар Эрон Ҳўрмуз бўғозини очиш ва юқори даражада бойитилган уран захиралари борасида таклиф қилиши мумкин бўлган ишончни мустаҳкамлаш чораларини ишлаб чиқишга уринмоқдалар.

Воситачилар Эрон икки масала бўйича — Ҳўрмуз бўғозини очиш ва юқори даражада бойитилган уран захиралари масаласида — келишувнинг биринчи босқичида қисман қадамлар қўя оладими-йўқми, шуни аниқлашга ҳаракат қилааяптилар.

Шунингдек, улар Трамп маъмурияти Эронга ярашув вақтинчалик бўлиб қолмаслиги ва уруш қайта бошланмаслигига кафолат бериш учун зарур чоралар устида ҳам ишламоқдалар.

Эрон расмийлари аввалроқ Reuters агентлигига Теҳрон доимий ўт очишни тўхтатишга интилаётганини ва АҚШ ҳамда Исроил томонидан қайта ҳужум қилинмаслиги бўйича кафолат талаб қилаётганини билдирган эди.

Улар Эрон воситачилар — жумладан Покистон, Туркия ва Миср орқали йўлланган хабарларни олганини тасдиқладилар.

Покистондаги икки манбанинг айтишича, фуқаролик ва ҳарбий даражадаги саъй-ҳаракатларини кучайтирганига қарамасдан, Эрон ҳозирча ўз мажбуриятларини илгари сургани йўқ.

45 кунлик ярашув эҳтимоли ҳақида аввалроқ Axios нашри АҚШ, Исроил ва минтақа мамлакатларидаги манбаларга таяниб хабар берган эди. Уларнинг фикрича, кейинги 48 соат ичида қисман келишувга эришиш эҳтимоли жуда паст.

Эрон мавқеи

Албатта, юлдузчаларсиз, қўшимча маълумот қўшмасдан таржимани тақдим қиламан:

Эрон Ташқи ишлар вазирлиги матбуот котиби Исмоил Бағоий воситачиларга жавоб тайёрланганини билдирди.

Бағоий сўзларига кўра, АҚШ воситачилар орқали Эронга етказилган 15 банддан иборат режа Эрон учун "умуман қабул қилиб бўлмас"дир.

Исмоил Бағоий айтишича, можарони тўхтатиш бўйича музокаралар "ултиматумлар ва ҳарбий жиноятлар содир этиш таҳдидлари билан мос келмайди".

Бунинг ўрнига Эрон "ўз манфаатлари ва ҳисоб-китобларига асосланган" талаблар рўйхатини шакллантирган.

«Биз бошиданоқ нима исташимизни ва қайси қизил чизиқларни босиб ўтмаслигимизни яхши билардик, ва бу масала кўтарилган пайтдан бери позициямизнинг ўзи ҳамон аниқ. Шу ҳақда гап кетган заҳотиёқ, жавобларимиз тайёр эди», — деди у, Эрон ўз жавобларини шакллантирганини ва «тафсилотлар ўз вақтида эълон қилиниши»ни қўшимча қилди.

АҚШ Эроннинг фуқаролик инфраструктурасига зарба бериш ҳақидаги таҳдидини амалга оширса, бу, шубҳасиз, Эрон Ислом Республикаси Қуролли кучлари томонидан қатъий ва ҳар томонлама жавобга олиб келади», — деди Эрон Ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчи Франция Ташқи ишлар вазири Жан-Ноэл Барро билан телефон орқали суҳбати чоғида.

Ароқчи сўзларига кўра, АҚШдан бўлаётган таҳдид «ҳарбий жиноятлар ва геноцидни қонунийлаштиришга уриниш»дан иборатдир.

5 апрел. АҚШ Президенти Трамп: " F - 15 учувчиси қутқарилди!". Қутқарув амалиёти ҳақида нималар маълум?

АҚШ ҳарбийлари Эрон узра уриб туширилган F-15 қирувчи учоғининг бедарак кетган иккинчи учувчисини топиб, қутқаришган.

Президент Трамп бу ҳақда Ижтимоий тармоқдаги саҳифасида маълум қилди.

Жаноб Трамп учувчини қутқариш бўйича амалиётни "тарихдаги энг довюрак қидирув ва қутқарув амалиёти", дея таърифлаган.

F-15 учоғида бўлган яна бир учувчи аввалроқ қутқарилганди.

Эрон расмийларига кўра, учоқ мамлакат ҳаво мудофаа тизими ёрдамида уриб туширилган.

Учувчиларни қидириш ва қутқариш амалиёти тафсилотлари аста-секин ошкор бўлмоқда. Ҳозирга қадар билганларимиз:

Зобит қандай қутқарилди?

АҚШнинг F-15 учоғи Эрон жануби узра жума куни уриб туширилганидан сўнг ундаги учувчи қаерда эканлигини аниқлаш учун Эрон ва АҚШ ўртасида "пойга" бошланганди.

Амалиёт жараёни билан таниш бўлган манбанинг айтишича, Эрон жанубида улкан ҳудудда қидирув ишлари йўлга қўйилганди.

BBC га маълум бўлишича, учувчини қутқариш онларида Эрон ва АҚШ ҳарбийлари ўртасида отишма ҳам бўлиб ўтган ва учувчи учоқдан чиқиш вақтида жароҳат олган бўлиши мумкин.

Уриб туширилган ҳарбий учоқлардаги зобитларни қидириш ва қутқариш амалиётлари ҳарбий соҳада энг мураккаб ва зудлик билан амалга оширилувчи амаллардан ҳисобланди.

Бу каби амалиётлар кўпда тикучарлар ёрдамида амалга оширилади. Амалиётда кенгроқ ҳудудни кузатиш ва керак бўлган вақтда ҳужум қилувчи учоқлар ҳам ишлатилади.

Ижтимоий тармоқдаги постида жаноб Трамп полковник унвонидаги учувчи "душман чизиғи ортида, Эроннинг тоғли ҳудудида, рақиб кучлари тобора яқинлашиб келаётган жойда" бўлганлигини айтган.

Президент Трамп шунингдек, амалиёт мобайнида Эрон ҳаво ҳудудига ўнлаб учоқлар юборилгани ва ҳеч қандай қурбонларсиз бажарилганини айтган.

Эрон матбуоти қидирув амалиёти мобайнида АҚШ дронларидан бири уриб туширилганлигини хабар берган.

Аввалроқ Эрон бедарак кетган учувчини тириклайин қўлга олиш истагида эканлиги ва уни топишга ёрдам берганлар учун мукофот ҳам эълон қилганди.

Ҳарбий учоқ учувчилари бу каби вазиятга шай бўлиш учун муфассал машқлардан ўтказилган бўлади.

Ҳарбий эксперт Женифер Кавананинг BBCга айтишича, "уларнинг асосий вазифаси тирик қолиш ва қўлга тушишдан сақланишдир".

"Уларга жароҳат олмаган ва жисмонан имконли бўлган вазиятда учоқ уриб туширилган ердан иложи борича узоқроққа кетиш ва яшириниш йўллари ўргатилади".

Унга кўра, шунингдек сув ва озиқ-овқатсиз узоқ муддат омон қолиш тактикаси ҳам ўргатилади.

Учоқ айнан қаерда уриб туширилганди?

Эрон давлат матбуоти АҚШ учоғи жума куни Эрон жанубида уриб туширилганлигини хабар берганди.

Учоқнинг уриб туширилган ери аниқ кўрсатилмаган бўлса ҳам, матбуотда 2 эҳтимолий вилоят тилга олинган -Кўҳгилуе ва Бойир-Аҳмад, ва Хузистон.

Учоқдаги биринчи учувчини қутқариш жараёнида қатнашган A-10 Warthog ҳам учоғи Форс кўрфази узра уриб туширилиб, учувчисини қутқариб олинганди.

АҚШ матбуотига хабарларига кўра, F-15 учоғининг қутқарилган учувчисини олиб кетаётган тикучар ҳам енгил ўқ отар қуролидан ўққа тутилган ва тикучардаги бир зобит жароҳат олган аммо эсон-омон манзилга етиб, қўнишга муваффақ бўлган.

Эрон Ислом Инқилоб қўриқчилари гвардиясининг маълум қилишича, қутқарув амалиёти кетаётган ҳудудда яшовчи маҳаллий қабилалар амалиётда иштирок этаётган АҚШнинг 2 Black Hawk тикучарини ҳам уриб туширишга муваффақ бўлишган.

BBC 3 қуролланган шахснинг камида 2 та Black Hawk тикучарига қараб ўқ отаётган вақти олинган видеони тасдиқлай олган.

Кўҳгулие ва Бойир-Аҳмад вилоятида маҳаллий қабилалар дохил 700,000 минг аҳоли яшайди.

Маҳаллий қабилалар ўз жамлоқлари ва подаларини ёввойи ҳайвонлар ва ўғрилардан ҳимоя қилиш учун қуролга эга эканликлари айтилади.

Хузистон вилояти нефт дохил қатор саноатлар маркази ҳисобланади.

Вилоятда араблар, форслар ва қатор бошқа этник гуруҳлар дохил 4.7 миллион аҳоли яшайди.

F-15 қандай учоқ?

F-15 ҳарбий учоқлари ҳам ердаги ва ҳам ҳаводаги нишонларга ҳужум қила олади. Эронда катта эҳтимол билан бу учоқлар дрон ва ракеталарни уриб туширишда фойдаланилган.

Учоқ лазер ва GPS ускуналари ёрдамида ердаги объектларни аниқ нишонга олувчи бомбаларни ташлай олади.

Учоқда 2 зобит бўлади. Бири олдинги ўриндиқдаги учувчи ва орқа ўриндиқда қуролларни бошқарувчи зобит.

Қуролларни бошқарувчи зобит "Wizzo" номли тизим орқали нишонларни аниқлайди ва лозим бўлган ҳужум параметрларини танлайди.

F-15 учоғи айнан қандай ва нима билан уриб туширилган ҳозирча маълум эмас, лекин агар Эрон томонидан уриб туширилгани рост бўлса, катта эҳтимол билан ердан отилган ракета ёрдамида амалга оширилган бўлиши мумкин.