Яккаланган Путин нега “дўст” Қозоғистонга келди? Видео

Россия президенти Владимир Путин икки кунлик давлат ташрифи билан Қозоғистонга келди. Ташриф Қозоғистон БРИКСга қўшилишни рад этиши ортидан Москва ва Остона ўртасидаги таранглик янада кучайган бир пайтда кечмоқда.

Владимир Путин 27 ноябрь куни Остонага етиб келган.

Аэропортда Россия раҳбарини Қозоғистон президенти Қосим-Жўмарт Тоқаевнинг шахсан ўзи кутиб олган.

Акорда олий меҳмонни кутиб олиш маросимидан тасвирларни улашган.

Кремль чоршанба куннинг ўзида етакчиларнинг тор доирадаги сўзлашуви бўлиб ўтганини хабар қилган.

Аввалроқ, Қозоғистон томони ташриф чоғида олий даражадаги музокаралар билан бирга 28 ноябрь куни Қосим-Жўмарт Тоқаевнинг раислигида Коллектив хавфсизлик шартномаси ташкилоти (КХШТ) Кенгашининг навбатдаги сессияси бўлиб ўтишини маълум қилганди.

Халқаро матбуот Путин ташрифи Москва ўз таъсир доирасини ошириш ва орбитасига оғдириш йўлида Қозоғистонга босимни кучайтирган бир даврда ўтаётганига эътибор қаратган.

Шунингдек, Путин келиши арафасида ҳар икки президент ўзаро муносабатларга бағишланган муаллифлик мақолаларини эълон қилган.

Путин ўз мақоласида Россия ва Қозоғистон муносабатлари “ҳақиқий иттифоқчи характерида” эканини урғулаган.

Аммо бу иттифоқчилик қанчалик мустаҳкам ва, энг муҳими, Путин айнан қандай мақсадларни кўзлаб Қозоғистонга келди?

Россияни четлаб ўтаётган нефть экспорти

Кремлнинг маълум қилишича, Путин Остонада энергетика масалаларини муҳокама қилади.

Қозоғистон хорижга нефть экспорт қилишда Россияга жиддий қарам бўлиб, ташқарига сотилган нефтнинг 80 фоиздан ортиқ қисми якуний истеъмолчига шу давлат ҳудуди орқали ўтиб етиб боради.

Душанба куни Қозоғистон нефть экспортида Россия ҳудудини имкон қадар четлаб ўтиш ниятини намоён этган.

Қозоқ парламентида чиқиш қилган мамлакат энергетика вазири Алмасадам Саткалиев расмий Остона нефть экспортида Баку-Тбилиси-Жейҳан қувури орқали Туркиянинг Жейҳан портидан фойдаланиш кўламини кескин оширмоқчи эканини билдирган.

Вазирнинг сўзларига кўра, бу йўл орқали сотилаётган нефть ҳажмини жорий кўлам — йилига 1,5 миллион метр тоннадан 20 миллион метр тоннага қадар ошириш кўзланмоқда.

Владимир Путиннинг 27 ноябрга ўтар кечаси “Қозоғистон ҳақиқати” газетасида эълон қилинган муаллифлик мақоласида Россия президенти Қозоғистоннинг нефть экспортида шимолий қўшнига ҳануз қарамлигини алоҳида урғулаб ўтган.

“Қозоғистон нефтининг ташқи бозорларга экспортининг 80 фоиздан ошиқроқ қисми Россия ҳудудидан ўтувчи Каспий қувурлар консорциуми фаолияти ва Қора денгиздаги Россия портлари инфратузилмаси шарофати билан амалга оширилмоқда”, ёзган Путин ўз мақоласида.

Россия президенти ёрдамчиси Юрий Ушаков 26 ноябрь куни журналистларга Путин ва Тоқаев Қозоғистонга нефть таъминоти бўйича мавжуд келишувга оид протоколни имзолашини тилга олган, аммо гап айнан қайси келишув борасида кетаётганини очиқламаган.

АЭС

Путин ўз мақоласида, шуниндек, ядро энергетикаси масаласини ҳам тилга олган.

У Россиянинг “Росатом” компанияси Қозоғистон билан биргаликда “улкан кўламли лойиҳалар”ни амалга оширишга тайёр эканини билдирган.

Шу йил октябрида ўтган референдумда қозоғистонликлар мамлакатдаги илк атом электр станцияси қурилишини ёқлаб овоз берган эди.

Қозоқ жамоатчилиги АЭС қуриш ғоясини танқид остига олиб, лойиҳага тўғридан тўғри Россияга ихтиёрига топшириб қўйилиши мумкинлигидан хавотир билдирган.

Бунинг ортидан Қозоғистон ҳукумати АЭС қурилиши топшириладиган давлат тендер орқали танлаб олинишини билдирган.

Референдум чоғида президент Тоқаев журналистларга “миясида бирор давлат ё компанияни эҳтимолий пудратчи ўлароқ танлаб олмаган”и ҳамда пудратчи танлаш масаласи устида энг илғор технологияларга эга халқаро компаниялар ишлаши ҳақида гапирган.

Украина масаласи

Путин Қозоғистонга Россия Украинанинг НАТОга аъзо давлатлар қуролларини қўллаганига гипер-товушли ракета билан жавоб қайтаргани ортидан халқаро сиёсий вазият жиддий таранглашган бир вақтда келган.

ТАСС хабар агентлиги 28 ноябрь куни Қозоғистонда ўтувчи КХШТ саммитида Украина кун тартибидаги асосий масалалардан бири бўлиши ҳақида ёзган.

Қозоғистоннинг Собиқ Иттифоқ ҳудудида рус тилини дастаклашни кўзлаган халқаро ташкилот тузиш каби айрим ташаббуслари Кремль томонидан хуш қарши олинган бўлсада, охирги йилларда расмий Остона ва Москва ўртасида, айниқса, минтақавий хавфсизлик борасида жиддий таранглик борлиги кўзга ташланади.

Россия билан 7,5 минг чақиримдан зиёд бевосита чегарага эга Қозоғистон Украина масаласида бетарафликни сақлаш билан бир вақтда, Россиянинг ҳаракатларидан ташвишда эканига ҳам ишора қилиб келади.

Масалан, сентябрда Тоқаев Украинадаги ихтилофни тинч йўл билан ҳал этишга чақирган ва урушнинг янада шиддатли тус олиши “бутун инсоният учун тузатиб бўлмас оқибатлар”ни олиб келишидан огоҳлантирган эди.

Бундан ташқари Қозоғистон октябрь ойида Россия истагига зид равишда БРИКСга қўшилиш режаси йўқ эканини маълум қилган.

Бу баёнотнинг эртасига Россия Қозоғистондан қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари импортига вақтинча чеклов киритган.

Таҳлилчилар Владимир Путин Россия, Бразилия, Ҳиндистон, Хитой, Жанубий Африка, Миср, Эфиопия, Эрон ва БААни ўз ичига олган иқтисодий блок – БРИКСни сиёсат ва савдода Ғарб билан рақобат қилувчи иттифоққа айлантиришни истаётганини айтади.