Opasining bachadonini olib, bola tuqqan ayol

Buyuk Britaniyada donor bachadonidan foydalangan holda tug‘ilgan birinchi qiz chaqaloq dunyoga keldi.

Chaqaloqning onasi, 36 yoshli Greys Devidsonning bachadoni tug‘ma ishlamagan. 2023 yilda unga opasining bachadoni ko‘chirib o‘tkazildi – bu o‘sha paytda Buyuk Britaniyadagi yagona muvaffaqiyatli bachadon ko‘chirib o‘tkazish jarayoni bo‘ldi.

Bu ilk operatsiyadan ikki yil o‘tib, Greys fevral oyida birinchi farzandini dunyoga keltirdi. U va 37 yoshli turmush o‘rtog‘i Angus qizlariga Greysning opasi sharafiga Emi deb ism qo‘yishdi.

Ona bo‘lgan Greysning aytishicha, vazni ikki kilogrammdan sal oshiqroq bo‘lgan chaqaloq Emini birinchi marta qo‘liga olishi "hayratlanarli" va "g‘ayritabiiy" tuyg‘u edi.

"Bu juda hayajonli edi, uning qo‘limizda bo‘lishini hech tasavvur qilmagandik, – deydi u. – Bu haqiqatan ham ajoyib edi."

Asli Shotlandiyadan bo‘lgan va hozirda London shimolida yashayotgan Greys va Angus ko‘chirib o‘tkazilgan bachadon yordamida ikkinchi farzand ko‘rishga umid qilmoqda.

Er-xotin dastlab ismlari sir qolishini istashgan, biroq chaqaloq Emining sog‘-salomat dunyoga kelishi ortidan hozir Bi-bi-siga o‘zlarining "kichkina mo‘’jizalari" haqida so‘zlab berishmoqda.

Jarrohlar guruhi Bi-bi-siga Greysning transplantatsiyasidan keyin vafot etgan donorlardan olingan yana uchta bachadon ko‘chirib o‘tkazilganini ma’lum qildi. Ular klinik sinov doirasida jami 15 ta shunday amaliyotni o‘tkazishni maqsad qilishgan.

Greys «Mayer-Rokitanskiy-Kyuster-Xauser sindromi» (MRKH) deb atalgan kam uchraydigan kasallik bilan tug‘ilgan bo‘lib, bu holatda bachadon umuman bo‘lmaydi yoki rivojlanmaydi, ammo tuxumdonlar ishlaydi. Bi-bi-si u bilan birinchi marta 2018 yilda suhbatlashganida, Greys onasi unga farzand ko‘rish imkonini berish uchun bachadonini berishiga umid qilgan edi, ammo bu imkonsiz bo‘lib chiqdi.

Bi-bi-si 2019 yilda Greys va uning turmush o‘rtog‘i Angus bilan yana uchrashdi. O‘shanda Greysning ikki opasidan biri Emi Perdini o‘z bachadonini Greysga hadiya qila olish-olmasligini aniqlash uchun tekshiruvdan o‘tayotgan edi. Emida allaqachon ikkita farzand bo‘lib, boshqa farzand ko‘rishni xohlamasdi.

Operatsiyadan oldin opa-singil ham psixologik maslahat olishdi. Greys va Angus ham bepushtlikni davolash muolajalaridan o‘tishdi va hali ham bir nechta embrionlari saqlanmoqda. Greysning aytishicha, unga surrogat onalik yoki asrab olish imkoniyati taklif qilingan, ammo o‘z chaqalog‘ini ko‘tarish uning uchun "juda muhim" edi.

"Menda doimo onalik tuyg‘usi bo‘lgan, – deydi u, – lekin yillar davomida men uni ichimda yashirganman, chunki bu haqda o‘ylash juda og‘riqli edi."

Bachadon ko‘chirib o‘tkazilishi natijasida tug‘ilgan ilk chaqaloq 2014 yilda Shvetsiyada dunyoga kelgan. O‘shandan beri AQSh, Xitoy, Frantsiya, Germaniya, Hindiston va Turkiya kabi o‘ndan ortiq mamlakatlarda 135 ga yaqin shunday amaliyot o‘tkazildi. Natijada 65 ga yaqin chaqaloq dunyoga keldi.

Opa-singillarning dastlab 2019 yil oxirida rejalashtirilgan transplantatsiya operatsiyasi amalga oshmay qoldi va keyin Covid pandemiyasi tufayli bir necha yil davomida noma’lum bo‘lib qoldi.

Nihoyat, 2023 yil fevral oyida amaliyot o‘tkazildi. 30 dan ortiq shifokorlar jamoasi taxminan 17 soat davomida Emining bachadonini olib, Greysga ko‘chirib o‘tkazdi.

Oksforddagi Cherchill kasalxonasida transplantatsiya guruhini boshqargan jarroh Izabel Kiroga aytishicha, operatsiya ikkala opa-singil uchun ham xavfli bo‘lsa-da, bu "hayotni yaxshilaydigan va hayot yaratadigan amaliyot – bundan ham yaxshiroq narsa bo‘lishi mumkin emas."

Emining aytishicha, u ba’zi ayollar bachadoni olib tashlangandan keyin his qiladigan yo‘qotish tuyg‘usini sezmagan, chunki bu amaliyot singlisiga "keskin" va tezkor foyda keltirgan. Greys transplantatsiyadan keyingi ikki hafta ichida birinchi marta hayz ko‘rdi va sun’iy urug‘lantirishning birinchi urinishidayoq homilador bo‘ldi.

Uning aytishicha, chaqalog‘ining birinchi tepkisini his qilish "hayratlanarli" bo‘lgan va butun homiladorlik davri "haqiqatan ham o‘ziga xos" kechgan.

Chaqaloq Emi 27 fevral kuni London g‘arbidagi Qirolicha Sharlotta kasalxonasida kesarcha usulda dunyoga keldi.

"Bu quvonchga to‘la ajoyib lahza edi," deydi jarroh Izabel Kiroga.

Greys va Angusning aytishicha, shifokorlar guruhi ruxsat bersa, ular yana bir farzand ko‘rishga umid qilishmoqda.

Ko‘chirib o‘tqazilgan bachadon ikkinchi bola tug‘ilgandan keyin olib tashlanadi. Bu Greysga hozirda qabul qilayotgan kundalik immunitetini juda past ushlab turadigan dorilarni to‘xtatish imkonini beradi. Bu dorilar uning tanasi singlisining bachadonini rad etmasligini ta’minlaydi. Bunday dorilarni qabul qilish, ayniqsa ko‘p yillar davomida, ba’zi saraton kasalliklarining rivojlanish xavfini oshirishi mumkin. Biroq, jarroh Izabel Kiroganing aytishicha, bachadon olib tashlangandan keyin bu xavflar odatdagi darajaga qaytishi kerak.

Imperial kollejdan ginekolog jarroh, a’zolarni olish guruhini boshqargan professor Richard Smit yigirma yildan ortiq vaqt davomida bachadon ko‘chirib o‘tkazish jarayonini o‘rganib kelmoqda.

Uning aytishicha, jamoasi chaqaloq Emining tug‘ilganidan juda xursand.

"Men ko‘pincha so‘z topa olmaydigan holatga tushmayman, lekin chaqaloq dunyoga kelganda tilim kalimaga kelmay qoldi – o‘sha kuni operatsiya xonasida ko‘p ko‘z yoshlar to‘kildi."

"Bu voqeaning barchasi hayratlanarli va nihoyatda ta’sirli," deya qo‘shimcha qiladi professor Smit.

Uning aytishicha, Emining tug‘ilishi Buyuk Britaniyadagi tug‘ish yoshidagi bachadoni ishlamaydigan 15 000 ayolning ko‘pchiligiga umid bag‘ishlaydi, ularning 5000 ga yaqini bachadonsiz tug‘ilgan.

Janob Smit Greysning transplantatsiya operatsiyasi uchun NHS xarajatlarini to‘lagan Womb Transplant UK nomli xayriya tashkilotini boshqaradi. Bu operatsiya uchun barcha tibbiyot xodimlari o‘z vaqtini bepul ajratdi.

U Bi-bi-siga aytishicha, 10 ga yaqin ayol embrionlari saqlanmoqda yoki ular bepushtlikni davolash jarayonida, bu bachadon transplantatsiyasi uchun ko‘rib chiqilishi kerak bo‘lgan talabdir. Uning aytishicha, har bir transplantatsiya taxminan 30 000 funt sterling turadi va xayriya tashkiloti yana ikkita transplantatsiya o‘tkazish uchun yetarli mablaqqa ega.

Jarrohlik guruhi klinik sinov doirasida 15 ta bachadon transplantatsiyasini o‘tkazishga ruxsat olgan, shundan beshtasi tirik va 10 tasi vafot etgan donorlardan. Hozircha vafot etgan donor a’zolaridan bachadon olgan uch ayol haqida batafsil ma’lumot e’lon qilinmagan. NHS Blood and Transplant tashkiloti Bi-bi-siga bunday noyob donorliklar uchun oilalardan qo‘shimcha rozilik so‘ralayotganini ma’lum qildi.

Chaqaloq Emining otasi Angusning aytishicha, u va Greys ularning ota-ona bo‘lishlariga imkon bergani uchun qayinopasidan juda minnatdor. Shu bois, qizaloqqa xolasi ismini qo‘yishlari "mutlaqo tabiiy qaror" edi.

Chaqaloqning ikkinchi ismi Izabel bo‘lib, u bachadon transplantatsiyasi guruhini boshqargan jarroh sharafiga qo‘yilgan.

Greys uchun chaqaloqning tug‘ilishi uni singlisi bilan yanada yaqinlashtirdi.

"Uning men uchun shunday qilishiga yo‘l qo‘yish juda qiyin edi, – deydi u, – bu opa-singillik muhabbatining buyuk namunasi."