Опасининг бачадонини олиб, бола туққан аёл

Буюк Британияда донор бачадонидан фойдаланган ҳолда туғилган биринчи қиз чақалоқ дунёга келди.

Чақалоқнинг онаси, 36 ёшли Грейс Дэвидсоннинг бачадони туғма ишламаган. 2023 йилда унга опасининг бачадони кўчириб ўтказилди – бу ўша пайтда Буюк Британиядаги ягона муваффақиятли бачадон кўчириб ўтказиш жараёни бўлди.

Бу илк операциядан икки йил ўтиб, Грейс феврал ойида биринчи фарзандини дунёга келтирди. У ва 37 ёшли турмуш ўртоғи Ангус қизларига Грейснинг опаси шарафига Эми деб исм қўйишди.

Она бўлган Грейснинг айтишича, вазни икки килограммдан сал ошиқроқ бўлган чақалоқ Эмини биринчи марта қўлига олиши "ҳайратланарли" ва "ғайритабиий" туйғу эди.

"Бу жуда ҳаяжонли эди, унинг қўлимизда бўлишини ҳеч тасаввур қилмагандик, – дейди у. – Бу ҳақиқатан ҳам ажойиб эди."

Асли Шотландиядан бўлган ва ҳозирда Лондон шимолида яшаётган Грейс ва Ангус кўчириб ўтказилган бачадон ёрдамида иккинчи фарзанд кўришга умид қилмоқда.

Эр-хотин дастлаб исмлари сир қолишини исташган, бироқ чақалоқ Эмининг соғ-саломат дунёга келиши ортидан ҳозир Би-би-сига ўзларининг "кичкина мўъжизалари" ҳақида сўзлаб беришмоқда.

Жарроҳлар гуруҳи Би-би-сига Грейснинг трансплантациясидан кейин вафот этган донорлардан олинган яна учта бачадон кўчириб ўтказилганини маълум қилди. Улар клиник синов доирасида жами 15 та шундай амалиётни ўтказишни мақсад қилишган.

Грейс «Майер-Рокитанский-Кюстер-Хаусер синдроми» (МРКҲ) деб аталган кам учрайдиган касаллик билан туғилган бўлиб, бу ҳолатда бачадон умуман бўлмайди ёки ривожланмайди, аммо тухумдонлар ишлайди. Би-би-си у билан биринчи марта 2018 йилда суҳбатлашганида, Грейс онаси унга фарзанд кўриш имконини бериш учун бачадонини беришига умид қилган эди, аммо бу имконсиз бўлиб чиқди.

Би-би-си 2019 йилда Грейс ва унинг турмуш ўртоғи Ангус билан яна учрашди. Ўшанда Грейснинг икки опасидан бири Эми Пердини ўз бачадонини Грейсга ҳадия қила олиш-олмаслигини аниқлаш учун текширувдан ўтаётган эди. Эмида аллақачон иккита фарзанд бўлиб, бошқа фарзанд кўришни хоҳламасди.

Операциядан олдин опа-сингил ҳам психологик маслаҳат олишди. Грейс ва Ангус ҳам бепуштликни даволаш муолажаларидан ўтишди ва ҳали ҳам бир нечта эмбрионлари сақланмоқда. Грейснинг айтишича, унга суррогат оналик ёки асраб олиш имконияти таклиф қилинган, аммо ўз чақалоғини кўтариш унинг учун "жуда муҳим" эди.

"Менда доимо оналик туйғуси бўлган, – дейди у, – лекин йиллар давомида мен уни ичимда яширганман, чунки бу ҳақда ўйлаш жуда оғриқли эди."

Бачадон кўчириб ўтказилиши натижасида туғилган илк чақалоқ 2014 йилда Швецияда дунёга келган. Ўшандан бери АҚШ, Хитой, Франция, Германия, Ҳиндистон ва Туркия каби ўндан ортиқ мамлакатларда 135 га яқин шундай амалиёт ўтказилди. Натижада 65 га яқин чақалоқ дунёга келди.

Опа-сингилларнинг дастлаб 2019 йил охирида режалаштирилган трансплантация операцияси амалга ошмай қолди ва кейин Covid пандемияси туфайли бир неча йил давомида номаълум бўлиб қолди.

Ниҳоят, 2023 йил феврал ойида амалиёт ўтказилди. 30 дан ортиқ шифокорлар жамоаси тахминан 17 соат давомида Эмининг бачадонини олиб, Грейсга кўчириб ўтказди.

Оксфорддаги Черчилл касалхонасида трансплантация гуруҳини бошқарган жарроҳ Изабел Кирога айтишича, операция иккала опа-сингил учун ҳам хавфли бўлса-да, бу "ҳаётни яхшилайдиган ва ҳаёт яратадиган амалиёт – бундан ҳам яхшироқ нарса бўлиши мумкин эмас."

Эмининг айтишича, у баъзи аёллар бачадони олиб ташлангандан кейин ҳис қиладиган йўқотиш туйғусини сезмаган, чунки бу амалиёт синглисига "кескин" ва тезкор фойда келтирган. Грейс трансплантациядан кейинги икки ҳафта ичида биринчи марта ҳайз кўрди ва сунъий уруғлантиришнинг биринчи уринишидаёқ ҳомиладор бўлди.

Унинг айтишича, чақалоғининг биринчи тепкисини ҳис қилиш "ҳайратланарли" бўлган ва бутун ҳомиладорлик даври "ҳақиқатан ҳам ўзига хос" кечган.

Чақалоқ Эми 27 феврал куни Лондон ғарбидаги Қиролича Шарлотта касалхонасида кесарча усулда дунёга келди.

"Бу қувончга тўла ажойиб лаҳза эди," дейди жарроҳ Изабел Кирога.

Грейс ва Ангуснинг айтишича, шифокорлар гуруҳи рухсат берса, улар яна бир фарзанд кўришга умид қилишмоқда.

Кўчириб ўтқазилган бачадон иккинчи бола туғилгандан кейин олиб ташланади. Бу Грейсга ҳозирда қабул қилаётган кундалик иммунитетини жуда паст ушлаб турадиган дориларни тўхтатиш имконини беради. Бу дорилар унинг танаси синглисининг бачадонини рад этмаслигини таъминлайди. Бундай дориларни қабул қилиш, айниқса кўп йиллар давомида, баъзи саратон касалликларининг ривожланиш хавфини ошириши мумкин. Бироқ, жарроҳ Изабел Кироганинг айтишича, бачадон олиб ташлангандан кейин бу хавфлар одатдаги даражага қайтиши керак.

Империал коллеждан гинеколог жарроҳ, аъзоларни олиш гуруҳини бошқарган профессор Ричард Смит йигирма йилдан ортиқ вақт давомида бачадон кўчириб ўтказиш жараёнини ўрганиб келмоқда.

Унинг айтишича, жамоаси чақалоқ Эмининг туғилганидан жуда хурсанд.

"Мен кўпинча сўз топа олмайдиган ҳолатга тушмайман, лекин чақалоқ дунёга келганда тилим калимага келмай қолди – ўша куни операция хонасида кўп кўз ёшлар тўкилди."

"Бу воқеанинг барчаси ҳайратланарли ва ниҳоятда таъсирли," дея қўшимча қилади профессор Смит.

Унинг айтишича, Эмининг туғилиши Буюк Британиядаги туғиш ёшидаги бачадони ишламайдиган 15 000 аёлнинг кўпчилигига умид бағишлайди, уларнинг 5000 га яқини бачадонсиз туғилган.

Жаноб Смит Грейснинг трансплантация операцияси учун NHS харажатларини тўлаган Womb Transplant UK номли хайрия ташкилотини бошқаради. Бу операция учун барча тиббиёт ходимлари ўз вақтини бепул ажратди.

У Би-би-сига айтишича, 10 га яқин аёл эмбрионлари сақланмоқда ёки улар бепуштликни даволаш жараёнида, бу бачадон трансплантацияси учун кўриб чиқилиши керак бўлган талабдир. Унинг айтишича, ҳар бир трансплантация тахминан 30 000 фунт стерлинг туради ва хайрия ташкилоти яна иккита трансплантация ўтказиш учун етарли маблаққа эга.

Жарроҳлик гуруҳи клиник синов доирасида 15 та бачадон трансплантациясини ўтказишга рухсат олган, шундан бештаси тирик ва 10 таси вафот этган донорлардан. Ҳозирча вафот этган донор аъзоларидан бачадон олган уч аёл ҳақида батафсил маълумот эълон қилинмаган. NHS Blood and Transplant ташкилоти Би-би-сига бундай ноёб донорликлар учун оилалардан қўшимча розилик сўралаётганини маълум қилди.

Чақалоқ Эмининг отаси Ангуснинг айтишича, у ва Грейс уларнинг ота-она бўлишларига имкон бергани учун қайинопасидан жуда миннатдор. Шу боис, қизалоққа холаси исмини қўйишлари "мутлақо табиий қарор" эди.

Чақалоқнинг иккинчи исми Изабел бўлиб, у бачадон трансплантацияси гуруҳини бошқарган жарроҳ шарафига қўйилган.

Грейс учун чақалоқнинг туғилиши уни синглиси билан янада яқинлаштирди.

"Унинг мен учун шундай қилишига йўл қўйиш жуда қийин эди, – дейди у, – бу опа-сингиллик муҳаббатининг буюк намунаси."