'Tungeweza kusimamisha Vita vya Iraq'

Jose Mauricio Bustani hajahi kupata faraja: katika kumbukumbu ya miaka 20 ya Vita vya Iraq, mwanadiplomasia wa zamani wa Brazil, 77, bado anasumbuliwa na jukumu analoamini angeweza kutekeleza kuzuia mzozo huo kutokea.

"Hisia zangu hazijabadilika kwa miaka 20," Bustani aliambia BBC.

"Kumekuwa na vita visivyo na maana ambavyo vilisababisha vifo vya idadi kubwa ya watu pande zote mbili na jambo pekee ambalo mgogoro huu ulithibitisha ni kwamba unaweza kuendesha jamii ya kimataifa kwa nguvu," anaongeza.

Mwanadiplomasia huyo wa zamani wa Brazil alikuwa mhusika mkuu wa mojawapo ya vipindi vyenye utata - ingawa vimesahaulika - katika maandalizi ya Vita vya Iraq. Mnamo Aprili 2002, alifutwa kazi kama mkurugenzi mkuu wa Shirika la Kuzuia Silaha za Kemikali (OPCW) kufuatia ushawishi mkubwa kutoka Washington.

Ahadi kutoka Baghdad

Bustani wakati huo alikuwa akijaribu kuishawishi Iraq kujiandikisha kwa OPCW, ambayo kwa mkataba ingeilazimu utawala wa Saddam Hussein kuwaruhusu wakaguzi kupata kikamilifu silaha zozote za kemikali zinazoweza kutumika.

Madai kwamba Saddam alikuwa na "akiba" ya silaha hizo ndiyo kesi kuu ya vita iliyowasilishwa na utawala wa George W. Bush ili kuhalalisha kuvamia nchi hiyo ya Mashariki ya Kati.

"Nilipokea barua kutoka kwa serikali ya Iraq mwishoni mwa 2001 ambapo walisema walikuwa 'tayari' kukubali Mkataba wa Silaha za Kemikali na ukaguzi nchini," mwanadiplomasia huyo wa zamani anakumbuka.

"Ilikuwa ni wakati wa furaha tele kwangu, lakini Wamarekani hawakupenda habari hizo hata kidogo."

Mawasiliano na Baghdad yalifanyika muda mfupi kabla ya Hotuba ya kukumbukwa ya Jimbo la Umoja wa Bush mnamo Januari 2002, ya kwanza baada ya shambulio la 9/11. Katika hotuba hiyo, alizitaja Iran, Iraq na Korea Kaskazini kuwa ni “mhimili wa uovu” na kuushutumu utawala wa Saddam kwa kupanga njama za kutengeneza silaha za kemikali na nyuklia.

Bustani, ambaye alikuwa msimamizi wa OPCW tangu 1997 na kwa kauli moja kuchaguliwa tena kwa muhula wa pili mwaka 2000, aliambia BBC kwamba shirika hilo lilikuwa na "intelijensia ya kutosha" kwamba silaha za kemikali za Iraq ziliharibiwa baada ya vita 1990-91 Ghuba. Vita na kwamba nchi haikuwa na "uwezo" wa kujaza hisa kutokana na vikwazo vilivyokuwa chini yake tangu mzozo huo.

"Ninaamini kwamba Washington tayari ilikuwa na mpango wa kulipiza kisasi kwa ajili ya 9/11, kwani walikuwa na hakika kwamba Saddam alikuwa akihusishwa na mashambulizi. Mara tu nilipowaambia kuhusu Iraq, kampeni ya kuniondoa madarakani ilianza."

Washington kubadili msimamo

Serikali ya Marekani ililalamika kuhusu "mtindo wake wa usimamizi", na baadaye ikaongeza shutuma za "usimamizi mbaya wa kifedha", "upendeleo" na "mipango isiyozingatiwa".

Ilikuwa mabadiliko makubwa kutoka kwa uidhinishaji aliokuwa amepokea kutoka Colin Powell( Waziri wa Mambo ya nje wakati huo), ambaye mwaka 2001 alimwandikia Bustani kumshukuru kwa kazi yake "ya kuvutia sana".

Mnamo Aprili 21, kwa ombi la Marekani, mkutano maalum ulifanyika ambao ulielekeza hatima ya Mbrazil katika kura maalum: nchi 48 ziliunga mkono kuondolewa kwake, na saba zilipinga na 43 hazikushiriki.

"Nchi kadhaa zimekuwa na wasiwasi kuhusu mtindo wake wa usimamizi kwa muda, na sote tuliamua kumshawishi aondoke kimya kimya na kutafuta njia ya kutoka. Alichagua kutofanya hivyo," afisa wa Marekani aliliambia gazeti la Washington Post tarehe 23 Aprili.

Makala hayohayo yalibainisha kuwa kipindi "kiliadhimisha kampeni chungu zaidi ya umma iliyofanywa na Marekani kulazimisha afisa mkuu wa kimataifa kutoka ofisini tangu utawala wa Clinton ulipozuia kuchaguliwa tena kwa Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa Boutros Boutros Ghali mwaka 1996".

Katika miaka yake mitano madarakani, Bustani alisimamia upanuzi wa OPCW kutoka nchi 87 hadi 145 wanachama na, kama BBC ilivyoripoti wakati huo, uharibifu wa sehemu kubwa ya vifaa vya silaha za kemikali duniani. Baadaye angehudumu kama balozi wa Brazil nchini Uingereza na Ufaransa, akistaafu mnamo 2015.

"Uingereza ilikuwa moja ya nchi ambazo zilipiga kura ya kutimuliwa kwangu kutoka kwa OPCW, lakini wakati wangu huko haukuwa wa shida kama mtu anavyoweza kufikiria," mwanadiplomasia huyo wa zamani alitania.

Pia alishinda kesi ya kufutwa kazi kwa njia isiyo ya haki dhidi ya OPCW katika usuluhishi wa Shirika la Kazi Duniani (ILO), wakala wa Umoja wa Mataifa - Bustani alitoa fidia yake kwa bajeti ya OPCW.

Lakini ushindi huo haujampridhisha Mbrazil huyo- kwani hakuna ushahidi wa kupatikana kwa silaha zozote za maangamizi nchini Iraq wakati wa vita.

"Sijapata faraja. Miongo miwili imepita na bado nasikitika kwamba vita visivyo vya lazima vilivyoathiri ulimwengu mzima vilifanyika," Bustani alisema.