Wako wapi wahusika wakuu katika Vita vya Iraq baada ya miaka 20?

Ni miaka 20 tangu uvamizi wa Iraq na muungano unaoongozwa na Marekani, ambao ulisababisha ukosefu wa utulivu ambao bado unaonekana leo, na sio tu ndani ya mipaka ya nchi hiyo ya Mashariki ya Kati.

Ilizinduliwa tarehe 20 Machi 2003, operesheni ya kijeshi yenye utata ilikuwa ya haraka katika kuutiisha utawala wa Saddam Hussein, lakini hiyo ilifuatiwa na mapambano ya muda mrefu dhidi ya waasi na mgawanyiko wa kisiasa uliopo hadi leo.

Saddam alikwepa kukamatwa kwa takribani miezi tisa kabla ya kukamatwa Desemba 2003 na kuuawa na serikali mpya ya Iraq miaka mitatu baadaye.

Lakini nini kilitokea kwa wahusika wengine wakuu katika vita ambavyo bado vinazua mjadala mkali leo? Hebu tuangalie.

Saddam Hussein

Saddam aliitawala Iraq kwa mkono wa chuma kuanzia mwaka 1979 hadi 2003, licha ya kushindwa kwa nguvu na majeshi ya muungano yaliyokuwa yakiongozwa na Marekani katika Vita vya Ghuba vya 1990-91, ambavyo viliacha kumuangusha lakini ikamlazimu kuondoa majeshi yake kutoka nchi jirani ya Kuwait aliyokuwa nayo. ilivamiwa mnamo Agosti 1990.

Lakini kisha uvamizi wa Machi 2003 na vikosi vyake vilianguka baada ya wiki tatu. Dikteta huyo alijificha hadi alipokamatwa tarehe 13 Desemba mwaka huo na majeshi ya Marekani.

Aliuawa kwa kunyongwa mjini Baghdad mwaka wa 2006. Televisheni ya taifa la Iraq ilionesha picha za Saddam Hussein akienda kwenye mti kabla ya alfajiri katika jengo ambalo huduma zake za kijasusi ziliwahi kutumika kunyongwa.

Katika kitendo cha mwisho cha dharau, alikataa kuvaa kofia.

George W. Bush

Mwaka 2003, George W. Bush akawa rais wa pili wa Marekani kuendesha vita dhidi ya Iraq, akifuata nyayo za baba yake mwenyewe, George Bush, ambaye aliikalia Ikulu ya Marekani kati ya 1989 na 1993.

Wiki zilizofuata mashambulizi ya 9/11 ya 2001, Bush junior alifikia viwango vya juu zaidi vya kuidhinishwa kuwahi kusajiliwa na rais wa Marekani (asilimia 91 kulingana na Gallup), lakini jinsi alivyoshughulikia Vita vya Iraq hasa vifo vya zaidi ya wanajeshi 4,400 wa Marekani.

Kama ilivyo kwa takwimu za Idara ya Ulinzi ya Marekani, ilimaanisha kwamba aliondoka serikalini mwaka 2009 kama mkaaji maarufu zaidi wa Ikulu ya White House tangu uchaguzi uanze.

Bush, mwenye umri wa miaka 75, amekuwa haonekani tangu alipoondoka madarakani, lakini, katika kuonekana kwake mara chache kwenye vyombo vya habari, pia amekuwa akitetea uamuzi wake wa kuingia vitani.

"Kumekuwa na juhudi za kutosha kutoka kwa baadhi ya takwimu za Utawala wa Bush kusema kwamba licha ya kuonekana, Vita vya Iraq bado vilikuwa jambo sahihi," mwandishi wa habari wa Marekani Thomas E. Ricks, mwandishi wa kitabu kilichoshinda tuzo ya Pullitzer Fiasco: The American Military. Adventure katika Iraq, aliiambia BBC.

Rais wa zamani wa Marekani mara nyingi alisema kuwa kuondolewa kwa Saddam ilikuwa sehemu ya mantiki hii. Lakini Ricks, ambaye alishughulikia uvamizi wa Iraq, hajashawishika.

"Aina hizi za uhalali hazizungumzii gharama kubwa za vita, kwa Wairaq na Wamarekani. Wala hazishughulikii jinsi uvamizi wa Marekani ulivyobadilisha Mashariki ya Kati."

Bush anaonekana hadharani kwenye hafla za serikali kama vile kuapishwa kwa rais na mazishi, lakini sasa anatumia wakati wake mwingi kwenye shamba lake huko Texas akijitolea kwa vitu vya kupendeza ambavyo ni pamoja na uchoraji - hata alichapisha kitabu cha picha mnamo 2021.

Dick Cheney

Makamu wa rais wa George W. Bush alikuwa mtetezi mkubwa wa hatua za kijeshi dhidi ya Iraq na alitoa taarifa nyingi hadharani akishutumu utawala wa Saddam Hussein kwa kumiliki silaha za maangamizi (WMDs) - madai ambayo Washington ilijenga kesi yake ya vita.

Wakati Iraq ilikumbwa na mapigano ya kidini mwaka wa 2006, Cheney mwenyewe alihusika katika ghasia alipompiga risasi mwenzi wake kwa bahati mbaya walipokuwa wakiwinda na kumjeruhi usoni , shingoni na kifuani.

Tukio hilo lilisababisha mshtuko mdogo wa moyo, lakini rafiki yake, Harry Whittington mwenye umri wa miaka 78, alinusurika. "Sio kosa la Harry," Cheney aliiambia Fox TV. "Mwishowe, mimi ndiye mtu ambaye alifyatua risasi."

Sasa akiwa na umri wa miaka 82, Cheney amekuwa na tabia tofauti kabisa na Bush tangu alipoondoka serikalini: akitoa maoni yake kuhusu masuala ya kisiasa na hata kushiriki katika mikutano ya uchaguzi. Alimkosoa waziwazi Donald Trump juu ya ghasia za Januari 2021 Capitol.

Cheney alioneshwa kwa umaarufu na Christian Bale "aliyebadilika" katika filamu ya dhihaka ya Makamu wa 2018 filamu ya pili inayoonesha utawala wa Bush baada ya wasifu wa rais wa Oliver Stone W (2008).

Donald Rumsfeld

Donald Rumsfeld alikuwa Waziri wa Ulinzi wa Bush kati ya 2001 na 2006. Alikuwa na nafasi muhimu na yenye utata katika uvamizi wa Afghanistan na Iraq.

Miongoni mwa mambo mengine, Rumsfeld alishutumiwa kwa kutoa "tathmini mbadala za kijasusi" kusaidia kuondolewa kwa Saddam Hussein na kufumbia macho mateso ya wafungwa wa kivita na majeshi ya Marekani.

Rumsfeld aliacha kazi mwaka 2006, huku kukiwa na ongezeko la upinzani wa umma na wa kisiasa nchini Marekani katika kushughulikia Iraq baada ya vita.

Hata hivyo, hakuepuka kujulikana: alitoa wasifu wake, akashiriki katika makala kuhusu kazi yake na akajiunga na makatibu wengine wa zamani wa ulinzi kumuonya Rais Donald Trump dhidi ya kujaribu kubatilisha kushindwa kwake katika uchaguzi wa urais wa 2020. Rumsfeld alifariki Juni mwaka 2021 baada ya kuugua saratani.

Condoleezza Rice

Rice aliwahi kuwa Mshauri wa Usalama wa Kitaifa wa kwanza na kisha Waziri wa Mambo ya Nje wakati wa miaka minane ya Bush na hivyo kushikilia moja ya ofisi za juu zaidi za mwanamke yeyote mweusi katika historia ya serikali ya Marekani.

Pamoja na mtetezi wa Vita vya Iraq, alishawishi kwa dhati vyombo vya habari vya Marekani kuhusu tishio lililowakilishwa na utawala wa Saddam, hata akakiambia chombo cha habari cha Marekani CNN kwamba kiongozi huyo wa Iraq anaweza kupata silaha za nyuklia haraka.

Baada ya Bush kuondoka Ikulu ya White House, Rice alianza tena taaluma yake katika Chuo Kikuu cha Stanford na kubaki pale kama Mkurugenzi wa Taasisi ya Hoover think-tank ingawa huko nyuma kumekuwa na uvumi kuhusu kurejea kwenye siasa.

Colin Powell

Jenerali Powell alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani wakati wa Vita vya Iraq mtu mweusi wa kwanza kuchukua nafasi hiyo na aliwahi kuwa mwenyekiti wa Wakuu wa Pamoja wa Wafanyakazi wakati wa Vita vya Ghuba vya 1990-91.

Tofauti na wajumbe wengine wa baraza la mawaziri la George W. Bush, awali Powell alikuwa kinyume na mipango ya kuivamia Iraq, lakini Februari 2003 ndiye aliyezungumza na Umoja wa Mataifa kutetea uingiliaji kati wa kijeshi, hata kuwasilisha ushahidi unaodai kuwa utawala wa Saddam ulikuwa unaficha WMDs.

Jenerali huyo alijiuzulu mwaka wa 2004 baada ya kukiri mbele ya Bunge la Congress kwamba taarifa za kijasusi zilizowasilishwa mwaka mmoja kabla hazikuwa sahihi na hazikukubaliwa na utawala wa Bush.

Alijishughulisha na taaluma yake kama mzungumzaji wa umma na katika uchaguzi wa urais wa 2008 alivunja safu na Republican kumuidhinisha mgombea wa Democrat Barack Obama.

Powell aliaga dunia mnamo 2021 baada ya kupata maambukizi ya Covid-19, akiwa na umri wa miaka 84.

Tony Blair

Sifa ya waziri mkuu huyo wa zamani wa Uingereza imepata dosari zaidi kuliko George W. Bush kwa sababu ya kuunga mkono vita vya Iraq.

Blair alikosolewa vikali na uchunguzi rasmi kuhusu mzozo huo, ambao mwaka 2016 ulihitimisha kwamba alizidisha tishio lililoletwa na Saddam Hussein, alituma wanajeshi ambao hawajajiandaa vizuri vitani na alikuwa na mipango "isiyotosheleza" kwa matokeo.

Blair, ambaye sasa ana umri wa miaka 69, alijiuzulu mwaka wa 2007 na tangu wakati huo amejitolea muda wake kwa Taasisi ya Tony Blair ya Global Change.

Lakini Iraq bado inaweka kivuli juu ya urithi wake: Januari mwaka jana, zaidi ya watu 500,000 walitia saini ombi dhidi ya Blair kupokea hadhi ya ushujaa kutoka kwa serikali ya Uingereza.