ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, NASA
ਮਾਹਵਾਰੀ ਹਰ ਔਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਹਵਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਦੀਆਂ ਹਨ? ਜੇਕਰ ਸੁਨੀਤਾ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਵਾਂਗ, ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਚਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਹਵਾਰੀ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗੀ ਅਤੇ ਕੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨਾ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਸੁਨੀਤਾ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਵੀ ਅੱਠ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 9 ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸੁਨੀਤਾ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋ ਵੀ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ʼਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਹਵਾਰੀ ਦੀ ਉਮਰ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਮਹੀਨੇ ਬਿਤਾਉਣੇ ਪੈ ਜਾਣ? ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਪੀਰੀਅਡਸ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਣਗੀਆਂ।
ਬੀਬੀਸੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾ. ਵਰਸ਼ਾ ਜੈਨ ਨਾਲ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਡਾ. ਵਰਸ਼ਾ ਜੈਨ ਇੱਕ 'ਸਪੇਸ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ' ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਸਾ ਨਾਲ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਖੋਜ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
2019 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਵਰਸ਼ਾ ਜੈਨ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਐਮਾ ਬਾਰਨੇਟ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਵਰਸ਼ਾ ਜੈਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਮਾਹਵਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ?
"ਜਦੋਂ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਮਾਹਵਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਦੇ ਹੋ?"
ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਾਸਾ ਨੇ ਉਦੋਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਨਾਸਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਸੈਲੀ ਰਾਈਡ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਸੈਨੇਟਰੀ ਨੈਪਕਿਨਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ।
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀ ਹਫ਼ਤੇ 100 ਤੋਂ 200 ਸੈਨੇਟਰੀ ਨੈਪਕਿਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇੰਨੇ ਨੈਪਕਿਨਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਆਪਣੀ ਮਾਹਵਾਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜਨਮ ਨਿਯੰਤਰਣ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਹ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।
"ਮੈਂ ਵੀ ਮਾਹਵਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਲਈ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।"
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਵੈਲੇਨਟੀਨਾ ਟੇਰੇਸ਼ਕੋਵਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1963 ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਪਲਬਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਸਿਰਫ਼ 20 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ ਨਾਸਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਸੈਲੀ ਰਾਈਡ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ।
"ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮੇਕਅਪ ਬੈਗ਼ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ? ਜਦੋਂ ਸਪੇਸਸ਼ਿਪ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੋਣਾ ਆਇਆ ਸੀ?"
ਇਹ ਉਹ ਸਵਾਲ ਸਨ ਜੋ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਸੈਲੀ ਰਾਈਡ ਤੋਂ ਪੁੱਛੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, NASA
ਕੀ ਸਪੇਸ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ʼਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ?
ਇਸ 'ਤੇ ਵਰਸ਼ਾ ਜੈਨ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ, "ਪੁਲਾੜ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣਾ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ, ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਹਨ।"
ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਥਕਾਵਟ ਜਾਂ ਸੁਸਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ʼਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
"ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨਲ ਅੰਤਰਾਂ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਅਧਿਐਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੁਲਾੜ ਉਡਾਣ ਕਾਰਨ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣਗੇ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, NASA
ਟਾਇਲਟਾਂ ਸਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ?
"ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਦੋ ਟਾਇਲਟ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਹਵਾਰੀ ਸਬੰਧੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।"
ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਬਰਬਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਹਵਾਰੀ ਦੇ ਖੂਨ ਨੂੰ ਠੋਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਟਾਇਲਟ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੀਸਾਈਕਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
"ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਮਾਹਵਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਨਿੱਜੀ ਸਫਾਈ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, NASA
ਕੀ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰਾ ਜਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ?
ਡਾ. ਵਰਸ਼ਾ ਜੈਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰਾ ਕਾਰਨ ਜਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ʼਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।"
ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਲਾੜ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਲਾੜ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਉਮਰ 38 ਸਾਲ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅੰਡੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਫੈਸਲਾ ਹੈ। ਨਾਸਾ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਜਣਨ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ।
"ਔਰਤਾਂ ਸੀਮਤ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅੰਡੇ ਲੈ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁਲਾੜ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਡੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Science Photo Library
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪੁਲਾੜ ʼਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ?
"ਮੈਂ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਚਾਹਾਂਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਬਦਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ।"
ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਬੁੱਢਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਚੰਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦੇ।
ਡਾ. ਵਰਸ਼ਾ ਜੈਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਵੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਪਰ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਟੀਚੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੀ ਹਾਂ। ਫਿਲਹਾਲ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।"
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
