Kto zdobędzie Pokojową Nagrodę Nobla? Oto sześciu kontrowersyjnych laureatów z przeszłości

Laureat Pokojowej Nagrody Nobla zostanie ogłoszony w Oslo 10 października.

Według doniesień, prezydent USA Donald Trump od dawna zabiega o to wyróżnienie. Często wspomina też, że zakończył kilka konfliktów zbrojnych — choć ostatnio umniejszał sugestiom, jakoby zależało mu na otrzymaniu presitżowej nagrody.

Premier Izraela Benjamin Netanjahu poinformował na początku roku, że zgłosił kandydaturę Trumpa do Pokojowej Nagrody Nobla:

„Właśnie teraz zawiera pokój – w jednym kraju, region po regionie,” powiedział Netanjahu, wręczając Trumpowi list, który wysłał do komitetu noblowskiego.

Netanjahu może nie czuć się w tej ocenie osamotniony. W czerwcu Pakistan ogłosił, że również planuje nominować Trumpa, powołując się na rolę, jaką (zdaniem Islamabadu) odegrał w maju w negocjowaniu zawieszenia broni między Indiami a Pakistanem.

Wywołało to natychmiastową krytykę w mediach społecznościowych po tym, jak USA zbombardowały irańskie obiekty nuklearne następnego dnia.

Uważana za jedno z najbardziej prestiżowych wyróżnień na świecie, Pokojowa Nagroda Nobla jest jedną z sześciu nagród ustanowionych na cześć zmarłego szwedzkiego naukowca, przedsiębiorcę i filantropa Alfreda Nobla.

Laureaci są wybierani przez pięcioosobowy komitet wyłaniany przez norweski parlament.

Gdyby Trump wygrał, wielu uznałoby go za kontrowersyjnego laureata – jednak z racji politycznego charakteru nagrody, o wiele częściej była ona obiektem sporów niż pozostałe pięć dziedzin.

Oto sześć najbardziej kontrowersyjnych przypadków – zarówno tych ocenianych jako sporne w swoim czasie, jak i z perspektywy lat – oraz jedno znane pominięcie.

Barack Obama

Wiele osób było zaskoczonych, gdy były prezydent USA Barack Obama zdobył Pokojową Nagrodę Nobla w 2009 r. – w tym sam laureat.

Obama napisał w swoich wspomnieniach wydanych w 2020 r., że jego pierwszą reakcją na ogłoszenie nagrody było pytanie: „Za co?”.

Był prezydentem zaledwie od dziewięciu miesięcy, a krytycy uznali decyzję za przedwczesną – termin zgłaszania nominacji upłynął zaledwie 12 dni po jego inauguracji.

W 2015 r. były dyrektor Norweskiego Instytutu Noblowskiego, Geir Lundestad, zasugerował w rozmowie z BBC, że komitet przyznający nagrodę żałował tej decyzji.

W trakcie dwóch kadencji Obamy wojska USA brały udział w działaniach zbrojnych w Afganistanie, Iraku i Syrii.

Yasser Arafat

Zmarły przywódca palestyński otrzymał nagrodę w 1994 r. razem z ówczesnym premierem Izraela Icchakiem Rabinem oraz ministrem spraw zagranicznych Szimonem Peresem, za ich udział w pracach nad porozumieniem pokojowym z Oslo, które w latach 90. dawało nadzieję na rozwiązanie konfliktu izraelsko-palestyńskiego.

Decyzja o przyznaniu nagrody Jaserowi Arafatowi, który wcześniej była zaangażowany w działania paramilitarne, wywołała krytykę w Izraelu i poza nim.

W rzeczywistości nominacja Arafata wywołała kontrowersje także w samym Komitecie Noblowskim.

Jeden z członków komitetu, norweski polityk Kare Kristiansen, zrezygnował w proteście.

Henry Kissinger

W 1973 r. ówczesny sekretarz stanu USA Henry Kissinger otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla.

Przyznanie wyróżnienia człowiekowi zaangażowanemu w najbardziej kontrowersyjne działania amerykańskiej polityki zagranicznej, takie jak tajne bombardowania Kambodży czy wspieranie krwawych reżimów wojskowych w Ameryce Południowej, wywołało falę oburzenia.

Kissinger otrzymał nagrodę wspólnie z północnowietnamskim przywódcą Le Duc Tho za ich rolę w negocjacjach rozejmu w wojnie w Wietnamie.

Dwóch członków Komitetu Nagrody Nobla zrezygnowało w proteście, a New York Times zareagował na wiadomość, nazywając nagrodę "Nagrodą Wojenną Nobla".

Abiy Ahmed

W 2019 r. etiopski premier otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla za działania mające na celu zakończenie długoletniego konfliktu granicznego z sąsiednią Erytreą.

Jednak już po nieco ponad roku pojawiły się wątpliwości, czy był to słuszny wybór.

Społeczność międzynarodowa krytykowała rozmieszczenie wojsk przez Abiya Ahmeda w północnej części Etiopii w regionie Tigraj.

Doprowadziło to do wojny domowej, w której miliony ludzi zostały pozbawione żywności, leków i podstawowych usług, a setki tysięcy uznaje się za zmarłe.

Aung San Suu Kyi

Birmańska polityczka otrzymała Pokojową Nagrodę Nobla w 1991 r. za pokojowy opór wobec rządów wojskowych w Mjanmie.

Jednak ponad 20 lat później spotkała się z ostrą krytyką za milczenie w sprawie masowych mordów i poważnych naruszeń praw człowieka wobec muzułmańskiej mniejszości Rohingya, które ONZ określiła mianem „ludobójstwa”.

Pojawiły się nawet głosy wzywające do odebrania jej nagrody, jednak regulamin Nobla nie przewiduje takiej możliwości.

Wangari Maathai

Zmarła kenijska działaczka została pierwszą afrykańską kobietą uhonorowaną Nagrodą Nobla. Przyznano jej nagrodę w 2004 r.

Biolożka zdobyła nagrodę za swój Ruch Zielonego Pasa, któremu przypisuje się posadzenie milionów drzew.

Jednak jej triumf został poddany analizie po tym, jak na jaw wyszły jej komentarze dotyczące HIV i AIDS.

Maathai zasugerowała, że wirus HIV został sztucznie stworzony jako broń biologiczna, opracowana w celu zniszczenia czarnoskórych ludzi.

Nie ma naukowych dowodów na poparcie jej twierdzenia.

Znamienne pominięcie: Gandhi z pustymi rękami

Nagroda Nobla znana jest również z niektórych znamiennych pominięć.

W kategorii pokojowej najbardziej rzuca się w oczy brak wyróżnienia dla Mahatmy Gandhiego.

Pomimo że był nominowany pięciokrotnie, indyjski polityk będący symbolem ruchów pacyfistycznych XX wieku nigdy nie otrzymał tej nagrody.

W 2006 r. norweski historyk Geir Lundestad, wówczas przewodniczący komitetu wybierającego laureatów Pokojowej Nagrody Nobla, przyznał, że brak uhonorowania Gandhiego to największe przeoczenie w historii nagrody.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez naszych dziennikarzy, używając przy tłumaczeniu narzędzi AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Kamila Koronska