North Korea yateye izindi misire mu rukurikirane rudasanzwe rw'igerageza ry'ibirwanisho

Ahavuye isanamu, EPA
Korea ya Ruguru yarashe ibisasu bibiri vya misire (missiles ballistiques/ballistic missiles) zitarasa kure hafi y'inkengera y'Ubuyapani, nico gikorwa c'igerageza ry'ibi bisasu giherutse mu rukurikirane rudasanzwe rw'iri gerageza ry'ibirwanisho.
Izi misire zarasiwe ku kibuga c'indege hafi ya Pyongyang (umugwa mukuru) ejo ku wa mbere, nk'uko bivugwa na Korea y'Epfo. Ubuyapani na bwo nyene bwavyemeje.
Ni igerageza rya misire rigira kane rikozwe na Korea ya Ruguru mu kiringo c'indwi zibiri.
Ishirahamwe ONU rirabuza Korea ya Ruguru igerageza ry'ibisasu vya missile ballistique na nikleyeri, mbere rikaba ryarayifatiye ibihano bikomeye.
Ariko iki gihugu co mu buseruko bw'umugabane wa Aziya camye cirengagiza iyi ngingo yo kukibuza igerageza ry'ibi birwanisho, mbere indongozi yaco Kim Jong-un yariyemeje gukomeza igisata co kwivuna abansi.
Ku wa gatanu uheze, iki gihugu catangaje ko cagerageje ibisasu bibiri vya misire za hafi vyarasiwe ku mabehewa (wagons) ya gari ya moshi, mu gihe hari haciye imisi kigerageje izindi zibiri, kikavuga ko zari misire zinyaruka gusumba ijwi (missiles hypersoniques/hypersonic missiles) zitoroshe kubona.
Kuki Korea ya Ruguru igerageza izi misire muri kino gihe?
Umurindi w'iri gerageza muri kino gihe co mu kwa mbere ntusanzwe. Korea ya Ruguru irondera kugerageza ibi bisasu vya misire mu kwerekana ibikorwa bikomeye muri poritike y'iki gihugu, cane nk'ikimenyetso c'uko itishimiye imyimenyerezo ya gisirikare ya Amerika na Korea y'Epfo.
Korea ya Ruguru isanzwe igerageza ibirwanisho mu ntumbero yo guteza imbere ubushobozi bwayo mu vya misire be no kubandanya yitegurira intambara, ibi bikorwa vy'igerageza ry'ibi bisasu bikaba bije kuvyemeza, nk'uko bivugwa na Ankit Panda, umuhinga mw'ishirahamwe Carnegie Endowment for International Peace.
Ariko kandi, "Kim Jong-un afise n'ico ashaka kwerekana hagati mu gihugu: mu gihe igihugu kiri mu bibazo vy'ubutunzi, igerageza ry'ibi bisasu rimuha akaryo ko kwerekana ko adashobora kudohoka ku migambi nyamukuru yo gukingira umutekano w'igihugu", nk'uko Panda yabibwiye BBC.
Korea ya Ruguru ihanganye n'ibibazo vy'ubukene bw'imfungurwa n'ubutunzi bugeze ahatemba. Izi ni ingaruka z'ukwiyugarana mu ntumbero yo kuzibira ikiza ca Covid, ivyatumye urudandaza hagati yayo n'Ubushinwa, incuti yayo ikomeye mu vyo ubutunzi na poritike, ruhagarara - n'aho hari amakuru avuga ko vuba uru rudandaza rushobora gusubira gutangura.
Kim aherutse kwemeza ko igihugu kiri mu "rugamba rudasanzwe rwo kurokora ubuzima", aca yiyemeza gukomeza igisirikare, harimwo no guhingura za missiles hypersoniques.
Ibiganiro na Reta Zunze Ubumwe za Amerika irondera ko Korea ya Ruguru yohagarika umugambi wayo wo guhingura ibirwanisho vya nikleyeri, vyarahagaze kuva Perezida Joe Biden ashitse ku butegetsi.

Ahavuye isanamu, AFP
Ubutegetsi bwa Biden bwafatiye Korea ya Ruguru ibihano vya mbere mu ndwi iheze, mu kwishura ku bikorwa bimwe bimwe vy'igerageza ry'ibi bisasu muri kuno kwezi.
Park Won-gon, umwigisha wo kuri Ewha Womans University ku bijanye na Korea ya Ruguru, avuga ko iri gerageza ry'ejo ku wa mbere rifise kuba ari "inyishu ikomeye" kuri ibi bihano, mu ntumbero yo kwerekana ko "Korea ya Ruguru itarota yemera kuganzwa na Amerika".
None Ubushinwa ni bwo bwoba butuma haba igerageza ry'ibi birwanisho?
Igerageza ry'ibi birwanisho ririko riba mu gihe hasigaye indwi nkeya ngo hatangure inkino za Winter Olympics, inkino z'iteka kandi zidasanzwe kuri poritike y'Ubushinwa, zitezwe gutangura i Pékin/Beijing ku wa 04 z'ukwa kabiri.
Umuhinga ku bibazo vya Korea ya Ruguru, Chad O'Carroll, yanditse kuri Twitter ati: "Nibaza ko Ubushinwa bushobora kuba butakira neza igerageza ry'ibirwanisho rya Korea ya Ruguru hafi y'urubibe rwabwo mu gihe buca hatangura inkino za Olempike i Pékin/Beijing".
"Mu gihe vyobandanya, ntitwokwirengagiza ko [Korea ya Ruguru] ishobora kuba ishavujwe n'Ubushinwa ku kintu runaka."
Ariko Panda avuga ko mu gihe "Ubushinwa bushobora kuba butishimiye igerageza ry'ibi birwanisho, rishobora kuba ata ngorane nini ributeye" na rirya atari igerageza ry'ibirwanisho vya nikleyeri canke ry'ibisasu vya misire birasa kure, ivyo avuga ko ari "imirongo itukura ku Bushinwa".
Nayo ku makuru avuga ko Korea ya Ruguru ifise kuba iri mu gusubira kwugurura urudandaza n'Ubushinwa ubu bwa vuba, "ibi vyerekana ko Beijing yoba ifise uruhara rukomeye mu bikorwa vy'agasomborotso vya Pyongyang; Ubushinwa burafasha Korea ya Ruguru mu vyo ubutunzi kandi bukorana nayo mu bijanye na gisirikare", nk'uko Leif-Eric Easley, umuhinga ku bibazo vya Korea ya Ruguru, yabibwiye BBC.
"Uravye imigenderanire idasanzwe ifitaniye n'Ubushinwa, ubutegetsi bwa Korea ya Ruguru bufise kuba bushaka ko imyimenyerezo ya gisirikar n'ibikorwa vyo kugerageza ibisasu vya misire mu ntango za 2022 birangira imbere y'inkino za Olempike z'i Pekin.
"Ibi kandi bifise kuba vyerekana ko Korea ya Ruguru idashaka kuguma inumye imbere y'amatora y'umukuru w'igihugu muri Korea y'Epfo, canke ngo iboneke ko iri ku mpfiro mu gihe Ubushinwa burungika imfashanyo muri ico gihugu".
Ni inkuru ya Tessa Wong na BBC Korean.











