Ayatollah Khamenei: Kugundira ubutegetsi kwe muri Irani kwageze ku musozo

Ayatollah Ali Khamenei arimo gufatisha neza indorerwamo ze, muri iyi foto yo mu 2024. Yambaye igitambaro cy'umukara cyo mu mutwe n'ikanzu y'ikigina. Afite ubwanwa burebure bw'umweru n'ikijuju, buva ku kananwa bukagera hejuru ku misaya.

Ahavuye isanamu, Getty Images

    • Umwanditsi, Sam Woodhouse n'Ishami rya BBC ry'Igiperse, BBC News Persian
  • Igihe co gusoma: iminota 12

Ayatollah Ali Khamenei yishwe ku munsi wa mbere w'ibitero byinshi by'Amerika na Israel kuri Irani, nkuko Perezida w'Amerika Donald Trump yabitangaje.

Urupfu rw'uyu wari ufite imyaka 86 wategetse Irani mu gihe cy'imyaka hafi 40 – kimwe mu bihe birebire cyane ku butegetsi ku isi – nyuma yaho rwemejwe kuri televiziyo y'igihugu ya Irani.

Ibitekerezo bikaze bye by'ubutegetsi bw'igitugu hamwe n'amahame ye akarishye byagize ingaruka ku buzima bwo muri Irani mu gihe cy'imyaka hafi 40. Yabaye umutegetsi w'ikirenga wa kabiri wa Irani kuva habaye impinduramatwara yo mu 1979, nyuma y'urupfu rwa Ruhollah Khomeini mu 1989.

Ububasha bw'ibiro bye bwatumye Khamenei urebye ahinduka umunyembaraga zose nk'umukuru w'igihugu n'umugaba mukuru w'ingabo, harimo n'umutwe wihariye wa gisirikare witwa 'Revolutionary Guards'.

Urupfu rwe, mu buryo nk'ubu bw'urugomo, ruraca amarenga y'ejo hazaza hashya kandi harimo urujijo, haba muri Irani no mu karere iherereyemo.

Umugore w'Umunya-Irani yifotoreje ku ifoto ngufi y'umutegetsi w'ikirenga wa Irani, Ayatollah Ali Khamenei. Hari izuba ryinshi kuri uwo munsi, n'ikirere cy'ubururu. Abantu bambaye amakoti bateraniye inyuma ndetse ibyapa byarunzwe hasi.

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, Ayatollah Ali Khamenei yari umutegetsi w'ikirenga wa Irani kuva mu mwaka wa 1989

Yarerewe mu by'idini

Ali Khamenei yavukiye i Mashhad, mu majyaruguru ashyira uburasirazuba bwa Irani, mu mwaka wa 1939.

Se yari umukuru mu by'idini rya kisilamu mu gice cy'aba Shia, ari na cyo cy'idini rya Isilamu cyiganje muri Irani.

Khamenei yakundaga ubuto bwe bwo mu "bucyene ariko burimo gusenga cyane", yavugaga ko akenshi nta kintu na kimwe kindi yaryaga kitari "umugati n'imizabibu".

Yatangiriye amasomo y'idini ku ivuko i Mashhad, amara igihe gito i Najaf, muri Iraq, nuko yiga mu iseminari ya kisilamu yo mu mujyi wa Qom ukomeye mu by'idini muri Irani.

Abakuru bo mu idini benshi baramwigishije, barimo Khomeini, uyu nyuma waje gushinga Repubulika ya Kisilamu.

Khamenei apfukamye arimo gusenga imbere ya rido (rideau) y'icyatsi kibisi iriho ifoto ya Khomeini ayegamiye, ku itariki ya 31 Mutarama (1) mu 2026, mbere y'isabukuru ya 47 y'impinduramatwara ya Irani yo mu mwaka wa 1979. Iyi foto yafotowe inyuze ku byuma by'uruzitiro bitagaragara neza ahubwo ifoto ikaba ari yo igaragara cyane.

Ahavuye isanamu, Office of the Supreme Leader via EPA

Insiguro y'isanamu, Ayatollah Khamenei arimo gusengera ku mva y'uwahoze ari umutegetsi w'ikirenga wa Irani Ayatollah Khomeini, mu kwezi kwa Mutarama (1) mu mwaka wa 2026

Khamenei yifatanyije n'abanenga Shah wa Irani, umwami waje guhirikwa n'impinduramatwara yo mu 1979, akenshi yitwa Impinduramatwara ya Kisilamu.

Khamenei yamaze imyaka abaho yihishahisha cyangwa afunze.

Polisi yo mu ibanga (yakoraga rwihishwa) ya Shah yamutaye muri yombi inshuro esheshatu, ndetse yakorewe iyicarubozo.

Khamenei yicaye ku mukeka yicariye udutsinsino, akikijwe n'abagabo na bo bicaye ku mikeka. Abandi bantu bahagaze inyuma yabo.

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, Ali Khamenei mu masengesho i Tehran nyuma y'impinduramatwara ya Irani yo mu 1979

Mu gihe cy'impinduramatwara, Khamenei ntiyari umuntu ukomeye mu bari hafi cyane ya Ayatollah Khomeini, ariko yazamutse byihuse nyuma y'imyivumbagatanyo.

Yinjiye mu Kanama k'Impinduramatwara. Kayoboye impinduramatwara, kaba urwego rw'ubutegetsi bw'inzibacyuho nyuma y'ihirima ry'ubutegetsi bwa Shah.

Umwanya we wa mbere muri Repubulika ya Kisilamu wabaye uwo kungiriza minisitiri w'ingabo.

Muri uwo mwaka, Khomeini yamugize umukuru w'amasengesho yo ku wa gatanu y'i Tehran, umwanya yari ariho ku mugaragaro kugeza igihe kitazwi.

Inyigisho za politike zo mu masengesho za Ali Khamenei, zatangazwaga mu bitangazamakuru zikagera mu gihugu hose, zatumye ashinga imizi mu butegetsi bushya.

Igerageza ryo kumwica

Khamenei aryamye ku gitanda cyo mu bitaro, umugongo we wegutse. Ukuboko kwe kw'iburyo kurapfutse. Ishuka yoroshye ipfutse amaguru ye no mu rukenyerero.

Ahavuye isanamu, ​​Khamenei.ir

Insiguro y'isanamu, Khamenei arimo koroherwa nyuma y'igerageza ryo kumwica ryo mu 1981

Mu kwezi kwa Kamena (6) mu mwaka wa 1981, Khamenei yarokotse igerageza ryo kumwica.

Umutwe w'abatavuga rumwe n'ubutegetsi waturikije igisasu mu isomo rye.

Icyo gitero gishobora kuba cyararokoye ubuzima bwe.

Khamenei yari umwe mu bashinze ndetse aza kuyobora ishyaka rya Repubulika ya Kisilamu, ryafashije ubutegetsi bwa nyuma y'impinduramatwara gushimangira ubutegetsi. Ariko yari ari mu bitaro ubwo icyicaro gikuru cy'iryo shyaka cyagabwagaho igitero gikomeye cy'igisasu.

Byasabye igihe cy'amezi kugira ngo ibihaha bye bikire nyuma y'icyo gitero ndetse, mu buryo buhoraho, yatakaje ubushobozi bwo gukoresha ukuboko kwe kw'iburyo.

Nyuma yaho muri uwo mwaka, yabaye umukandida ku mwanya wa perezida wa Irani.

Ali Khamenei ahagaze imbere y'indangururamajwi eshatu, arimo kugeza ijambo ku Nteko y'Inzobere. Ukuboko kwe kw'ibumoso kurazamuye arimo gukora ikimenyetso. Inyuma ye hari urubahu runini rwegerewe n'imitwe y'abitabiriye inteko, bicaye inyuma ye.
Insiguro y'isanamu, Mu nama y'Inteko y'Inzobere ihitamo umutegetsi, Khamenei yagize ati: "Umuntu agomba kurira amarira y'amaraso ku bwa sosiyete ya Kisilamu n'iyo haba hazamuwe [ingingo yuko] ko umuntu nkanjye yaba umutegetsi."

Ayatollah Khomeini yagenzuraga akanama kagengaga uwashoboraga kwiyamamaza, ndetse Ali Khamenei yatsinze n'amajwi 97%.

Ijambo rya mbere rya Khamenei ryatanze umurongo w'ubutegetsi bwe nka Perezida, yamagana "ubuyobe [kuyoba], kwishyira ukizana, n'abashaka impinduka bakoreshwa n'Amerika".

Intambara ya Irani na Iraq

Iraq, umuturanyi wa Irani, yateye Irani habura amezi ngo amatora abe.

Perezida wa Iraq, Saddam Hussein, yari afite ubwoba ko impinduramatwara ya Irani izabangamira ubutegetsi bwe.

Mbere yo kuba Perezida, mu ntangiriro y'intambara Khamenei yamaze amezi ku mirongo y'imbere yo ku rugamba.

Mu myaka umunani iyo ntambara yamaze, abantu babarirwa mu bihumbi amagana bo ku mpande zombi barapfuye.

Ifoto yo mu kwezi kw'Ukwakira (10) mu 1980 igaragaza abasirikare ba Iraq barimo kurashisha imbunda ya rutura ku mijyi ya Abadan na Khorramshahr, muri Irani, mu ntambara ya Irani na Iraq.

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, Abasirikare ba Iraq bateye Irani mu mwaka wa 1980

Muri iyo ntambara, Iraq yakoresheje intwaro z'ubumara ku byaro byo ku mupaka byo muri Irani, ndetse imisha ibisasu bya misile ku mijyi ya kure yo muri Irani, irimo n'umurwa mukuru Tehran.

Iyo ntambara yiyongereye ku kutizera Khamenei yari asanganywe kuri Amerika, yari yaragiye buhoro buhoro iha ubufasha Iraq.

Ali Khamenei arimo kugenda n'amaguru anyura imbere y'umurongo w'abasirikare b'Ubushinwa bashigutse (bibanze), mu gihe umusirikare wambaye impuzankano y'icyatsi kibisi arimo kumugenda inyuma. Khamenei yambaye igitambaro cy'umukara cyo mu mutwe, ikanzu y'ikigina n'ishati y'ikijuju. Afite ubwanwa bw'imvi, yambaye n'indorerwamo zijimye.

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, Khamenei yagiriye uruzinduko rwa leta i Beijing mu Bushinwa muri Gicurasi (5) mu 1989, habura amezi atatu ngo abe umutegetsi w'ikirenga wa Irani

Kuba Umutegetsi w'Ikirenga

Mu mwaka wa 1989, Ayatollah Khomeini yarapfuye, nuko Inteko y'Inzobere z'Ubutegetsi ihitamo Khamenei ngo amusimbure.

Uyu mutegetsi w'ikirenga mushya yabonwe na bamwe nk'ufite ubumenyi bucye mu by'idini.

Ayatollah Khamenei arimo kuvuga ijambo mu mwaka wa 1986. Yambaye ikanzu y'umukara, ishati y'ikijuju n'igitambaro cyo mu mutwe cy'umukara. Yazamuye ibipfunsi bye.

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, Khamenei, ugaragara hano arimo kuvuga ijambo, yabaye umutegetsi w'ikirenga nyuma y'urupfu rwa Ayatollah Khomeini mu 1989

Mu ijambo rya mbere yavuze ari ku butegetsi, yemeye agira ati: "Ndi umuntu w'amakosa menshi n'inenge nyinshi, ndetse mu by'ukuri [ndi] umuseminari muto."

"Nyamara, inshingano yashyizwe ku bitugu byanjye kandi nzakoresha ubushobozi bwanjye bwose n'ukwemera kwanjye kose mu Mushoborabyose kugira ngo nshobore kwikorera iyi nshingano iremereye."

Khamenei yicaranye n'umutegetsi wa Libya Colonel Muammar Gaddafi, mu nama muri Colombia, mu mwaka wa 1995.

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, Khamenei (ibumoso) n'umutegetsi wa Libya Colonel Muammar Gaddafi, mu nama ya munani y'ibihugu bidafite umurongo (uruhande) bihagazeho (Non-Aligned Countries), yabereye muri Colombia, mu 1995

Nk'umuntu utari wubashywe n'abakuru bo mu idini no kuba atari akunzwe cyane muri rubanda nka Khomeini yasimbuye, Khamenei yabigenzemo gacye.

Ariko yaje kubaka amatsinda y'abayoboke be mu bucamanza, muri polisi, mu itangazamakuru, mu ndobanure z'abakuru bo mu idini, mu nteko ishingamategeko, mu mutwe wihariye wo mu ngabo za Irani witwa 'Revolutionary Guards', no mu nzego z'ubutasi.

Karim Sadjadpour, umushakashatsi wo mu kigo cy'ubushakashatsi ku mahoro ku isi cyitwa 'Carnegie Endowment for International Peace', cy'i Washington DC muri Amerika, yabwiye BBC News ko ubutegetsi bwa Khamenei bwari bushingiye ku "gico cy'abakuru bo mu idini b'abahezanguni banywanye ku bw'inyungu bahuriyeho hamwe n'abaherwe bashya b'abarinzi [abasirikare] b'impinduramatwara".

Ibitangazamakuru bya leta ya Irani byamusobanuraga nk'umuntu uba i Tehran mu buzima bwo kudasesagura, hamwe n'umugore we, abana n'abuzukuru.

Ayatollah Khamenei arimo kwerekanwa ku cyapa cy'umweru gikozwe mu gitambaro, gishushanyijeho mu nyandiko y'Igi-perse. Atunzwe za 'camera' zigaragaza ahafatirwa videwo.

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, Ayatollah Khamenei yacungiye ku bashinzwe umutekano ba Irani no ku gisirikare cy'icyo gihugu – aho gucungira ku bakomeye bo mu idini – mu gushimangira ubutegetsi bwe

Kuburizamo imyigaragambyo

Ku butegetsi bwe, Khamenei yasyonyoye abatavuga rumwe na we.

Mu mwaka wa 1999, imyigaragambyo y'abanyeshuri yaburijwemo.

Imyaka icumi nyuma yaho, mu 2009, imyigaragambyo yo kwamagana amatora yavuzwe ko yabayemo uburiganya, yatumye abigaragambya baterwa urusenda, barakubitwa ndetse bararaswa.

Abigaragambya bateraniye i Tehran mu kwamagana ibyatangajwe byavuye mu matora ya perezida yo mu 2009. Ifoto yo ku itariki ya 15 Kamena (6) mu mwaka wa 2009.

Ahavuye isanamu, AFP

Insiguro y'isanamu, Abigaragambya bateraniye i Tehran mu kwamagana ibyatangajwe byavuye mu matora ya perezida yo mu 2009
Skip podcast promotion and continue reading
WhatsApp channel ya BBC Gahuza

Amakuru ya BBC Gahuza ako kanya kuri WhatsApp yawe

Kanda hano ujyeho

End of podcast promotion

Mu mwaka wa 2019, ukwiyongera kw'ibiciro by'ibikomoka kuri peteroli kwatumye haba imyigaragambyo, nuko abategetsi bahagarika internet mu gihugu.

Umuryango uharanira uburenganzira bwa muntu, Amnesty International, uvuga ko polisi yahise yica abigaragambya ibarashe.

Abagore baharaniraga kutambara umwitandiro witwa 'hijab' bakorewe iyicarubozo ndetse bafungirwa mu kato.

Umunyamategeko umwe w'umugore, w'impuguke mu mategeko y'uburenganzira bwa muntu, yahanishijwe ibihano byose hamwe bingana n'imyaka 38 muri gereza no gukubitwa inkoni 148.

Mu mwaka wa 2022, imwe mu ngorane zikomeye cyane yakurikiye urupfu rwo muri kasho ya polisi rwa Mahsa Amini – uyu mugore wari ufite imyaka 22, wo mu bwoko bw'aba Kurdes, yatawe muri yombi kubera kutambara 'hijab'.

Abantu bari mu myigaragambyo i Tehran muri Irani, batambamiwe n'ibinyabiziga, nk'imodoka na moto, ku manywa, ku itariki ya 21 Nzeri (9) mu 2022. BBC yakoresheje uburyo bwo mu ikoranabuhanga bwo guhisha amasura y'abari imbere. Inyuma hari inyubako ndende.

Ahavuye isanamu, EPA

Insiguro y'isanamu, Imyigaragambyo yitabiriwe n'imbaga y'abantu yabereye i Tehran mu 2022 mu kwamagana urupfu, rwabereye muri kasho ya polisi, rwa Mahsa Amini wari ufite imyaka 22, wari watawe muri yombi na polisi ishinzwe imyitwarire

Mu gihe cy'ubukonje bwinshi cyo guhera mu 2025 kugeza mu 2026, imyigaragambyo y'urukurikirane yabereye mu mihanda yo muri Irani, ishingiye ku bukungu bujegajega.

Abategetsi bakoze ibikorwa byo kuyihashya. Khamenei yemeye ko abantu babarirwa mu bihumbi bishwe, ariko ashinja abanzi gutegura ubwo bwicanyi.

Yagize ati: "Abafitanye imikoranire na Israel n'Amerika bangije byinshi cyane ndetse ababarirwa mu bihumbi byinshi bishwe." Yongeyeho ko bateje akajagari. Yagize ati: "Bakoze ibyaha [bateza] n'igisebo gikomeye cyane."

Abantu bari mu myigaragambyo yo kwamagana leta, mu muhanda munini w'i Kashani, i Tehran, ku itariki ya 8 Mutarama (1) mu 2026.

Ahavuye isanamu, User generated content

Insiguro y'isanamu, Imyigaragambyo yo kwamagana leta, mu muhanda munini w'i Kashani, i Tehran, muri Mutarama (1) mu 2026

HRANA yavuze ko igisubizo cya leta cyari kirimo "imbaraga zica".

Uwo muryango watangaje ko abantu barenga 7,000 bishwe, benshi muri bo bakaba ari abigaragambyaga, mu gihe abarenga gato 200 muri abo bapfuye bari abo mu "gisirikare n'ingabo za leta".

Guca urukingo rwa Covid

Iperereza ryo mu mwaka wa 2022 ryakozwe n'ishami rya BBC ritangaza amakuru mu rurimi rw'Igi-perse, BBC News Persian, ryagereranyije ko icyorezo cya Covid cyishe abantu 300,000 muri Irani – abo bakaba bakubye inshuro zirenga ebyiri umubare w'abapfuye watangajwe n'ubutegetsi icyo gihe.

Umugabo ukora mu buruhukiro bw'imirambo arimo kugenzura umurambo w'umukozi wo kwa muganga wishwe na Covid, ku bitaro bya Rasoul-e-Akram, i Tehran, ku itariki ya 8 Ukuboza (12) mu 2020. Yambaye agapfukamunwa k'umweru, udupfukantoki, n'itaburiye y'ubururu.

Ahavuye isanamu, NurPhoto / Getty Images

Insiguro y'isanamu, Mu buruhukiro bw'imirambo bw'i Tehran, umukozi waho arimo kugenzura umurambo w'umukozi wo kwa muganga wishwe na Covid mu mpera y'umwaka wa 2020

Nta gihamya atanze, Khamenei yagize ati: "Bivugwa ko igice kimwe cy'iyi virusi cyakozwe by'umwihariko kigambiriye Irani, hakoreshejwe ubumenyi bw'imiterere ndangasano y'Abanya-Irani."

Ubwo igikorwa cyo gukwirakwiza inkingo ku isi cyari gitangiye – kiyobowe ahanini n'inganda zikora imiti zo muri Amerika n'i Burayi – yabujije ko inkingo zo muri Amerika no mu Bwongereza zinjizwa muri Irani.

Nyuma amakuru yavuze ko we ubwe yahawe urukingo rwo muri nyinshi zakorewe muri Irani.

Khamenei apepera ari mu modoka ifunguye hejuru, ari mu mbaga y'abantu, i Tehran, muri Irani, ku itariki ya 18 Nzeri (9) mu 1998.

Ahavuye isanamu, AFP via Getty Images

Insiguro y'isanamu, Khamenei mu ruhame i Tehran mu 1998

Guhangana n'Amerika

Nyuma gato y'impinduramatwara yo mu 1979, abanyeshuri bo muri kaminuza b'abayoboke ba Khomeini bigaruriye ambasade y'Amerika, bafata bugwate abadipolomate n'abakozi bayo, mu kwamagana Amerika yari yahaye ubuhungiro Shah (umwami) wahiritswe.

Uko gufata bugwate kwamaze iminsi 444 ndetse kwafashije mu gushimangira ihangana n'Amerika n'uburengerazuba bw'isi nka kimwe mu bigize umurongo ngenderwaho w'ubutegetsi bwa Irani.

Itsinda ry'imbohe z'Abanyamerika zirimo kumurikwa ku karubanda n'Abanya-Irani bazifashe, nyuma yo kwigarurira ambasade y'Amerika. Bapfutse mu maso ndetse amaboko abohewe inyuma. Bose barahagaze.

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, Imbohe z'Abanyamerika zirimo kumurikwa ku karubanda n'Abanya-Irani bazifashe, nyuma yo kwigarurira ambasade y'Amerika

Nyuma y'ibitero byo ku itariki ya 11 Nzeri (9) mu 2001 byabaye muri Amerika, Perezida Bush yashyize Irani mu cyo yise 'Umurongo fatizo w'Ikibi' (cyangwa 'Axis of Evil').

Irani yashyigikiye Hezbollah – umutwe witwaje intwaro w'abayisilamu b'aba Shia wo muri Libani – nk'igikoresho cyayo mu ntambara isa nk'ihoraho hagati ya Irani na Israel.

Khamenei yanenze Amerika, ariko ingamba ze ntizigeze zihuza na Washington cyangwa ngo zihangane na yo mu buryo butaziguye.

Gahunda ya Nikleyeri

Khamenei areba urugero rw'ikigo cya nikleyeri, ku itariki ya 11 Kamena (6) mu 2023. Yambaye agapfukamunwa k'ubururu, ari kumwe n'abandi bagabo benshi bambaye udupfukamunwa, umwe muri bo amwegereje indangururamajwi amuri inyuma. Bose barahagaze.

Ahavuye isanamu, Office of Iranian Supreme Leader / WANA via Reuters

Insiguro y'isanamu, Khamenei agenzura urugero rw'ikigo cya nikleyeri, muri Kamena (6) mu 2023

Khamenei yavuze ko intwaro kirimbuzi za nikleyeri zinyuranyije na Isilamu, ndetse mu 2003 yatanze itegeko rya kisilamu (rizwi nka 'fatwa') ribuza gukora izo ntwaro.

Nyamara, Israel n'uburengerazuba bw'isi bemezaga ko, igihe Mahmoud Ahmadinejad yari Perezida, Irani yari ifite ingufu za nikleyeri na gahunda z'ubuhanga buhanitse z'ibisasu bya misile, nk'uburyo bwo guhishira ubushobozi bwayo bw'intwaro kirimbuzi za nikleyeri.

Ibihano byakurikiyeho byagize uruhare mu gucyenesha iki gihugu.

Khamenei areba hasi kuri Ahmadinejad, urimo kuvuga ndetse, uko bigaragara, urimo kumwenyura by'igice.

Ahavuye isanamu, Khamenei.ir

Insiguro y'isanamu, Nka Perezida wa Irani guhera mu 2005 kugeza mu 2013, Mahmoud Ahmadinejad (iburyo) yongerereye imbaraga gahunda ya nikleyeri ya Irani, bituma amahanga afatira ibihano iki gihugu

Mu mwaka wa 2015, Irani, Amerika, Ubwongereza, Ubufaransa, Ubushinwa, Uburusiya n'Ubudage byagiranye amasezerano yo kugabanya uranium itunganyije ya Irani.

Ariko, kuri manda ye ya mbere nka Perezida w'Amerika, Donald Trump yikuye muri ayo masezerano, avuga ko ari "ikinamico [urwenya] ihebuje ko ubutegetsi bwica bwashakaga gusa gahunda y'ingufu za nikleyeri y'inyamahoro".

Irani yashimangiye ko gahunda ya nikleyeri yayo ari inyamahoro, ndetse ko ikigo mpuzamahanga cy'ingufu za nikleyeri cyagenzuye kubyubahiriza kw'iyo gahunda.

Barack Obama wahoze ari Perezida w'Amerika, washyize umukono kuri ayo masezerano, yanditse ko ayo masezerano "arimo gukora".

Ubufaransa, Ubudage n'Ubwongereza byavuze ko bibabajwe n'icyo cyemezo cy'Amerika.

Ubwo manda ya mbere ya Trump yari iri hafi kurangira, Amerika yishe Qasem Soleimani, umusirikare wo hejuru ukomeye wa Irani wo mu mutwe wa 'Revolutionary Guards'. Khamenei yarahiye ko azamuhorera, arushaho kwegerana n'Uburusiya n'Ubushinwa.

Ifoto yatanzwe kuri Facebook n'ishami rishinzwe gutangaza amakuru ryo mu ngabo za Iraq, igaragaza imodoka irimo gushya iri iruhande y'urukuta rurerure.

Ahavuye isanamu, Iraq Security Media Cell via EPA

Insiguro y'isanamu, Amerika yatangaje ko yishe Qasem Soleimani, umukuru w'umutwe wa 'Revolutionary Guards', mu gitero cyabereye hafi y'ikibuga mpuzamahanga cy'indege cy'i Baghdad, muri Iraq, ku itariki ya 3 Mutarama (1) mu 2020

Mu mwaka wa 2025, Israel yakoze igikorwa cya gisirikare kuri gahunda ya nikleyeri ya Irani, ku bahanga muri siyansi, ku basirikare n'abategetsi bo hejuru ba Irani, harimo no kugaba ibitero mu duce dutuwemo.

Irani yihoreye irasa ibisasu bya misile kuri Israel.

Ifoto yafashwe n'icyogajuru yatangajwe n'ikigo Maxar Technologies, igaragaza imyobo ku kigo cyo munsi y'ubutaka gitunganyirizwamo uranium cya Fordo muri Irani, nyuma y'ibitero byo mu kirere by'Amerika.

Ahavuye isanamu, Maxar via EPA

Insiguro y'isanamu, Amafoto yafashwe n'icyogajuru ku itariki ya 22 Kamena (6) mu 2025 agaragaza imyobo ku kigo cya nikleyeri cya Fordo muri Irani, nyuma yuko Amerika itangaje ko yamishije ibisasu ku hantu hakorerwa gahunda ya nikleyeri ya Irani

Amerika yifatanyije na Israel muri ibyo bitero. Khamenei yarahiye kutazigera na rimwe amanika amaboko ngo yemere ko atsinzwe, ariko yagaragaye ko yari yacitse intege cyane.

Ku itariki ya 28 Gashyantare (2) mu 2026, Amerika na Israel byafatanyije mu kugaba ibitero byo mu kirere kuri Irani. Trump yasobanuye icyo gitero, avuga ko Irani "ntishobora na rimwe kugira intwaro kirimbuzi ya nikleyeri".

Minisitiri w'intebe wa Israel, Benjamin Netanyahu, yavuze ko icyo gikorwa cyari icyo gukuraho "inkeke ku kubaho" kwa Israel itejwe na Irani.

Israel yavuze ko Irani yayigabyeho ibitero byo kwihorera, mu gihe ibiturika byabereye mu bihugu byinshi byo mu Kigobe.

Abagore bambaye amakanzu y'umukara bateraniye ku karubanda, ku itariki ya 14 Mutarama (1) mu 2026. Batatu muri bo bafite ibyapa biriho Khamenei.

Ahavuye isanamu, Abedin Tahaerkenareh / EPA

Insiguro y'isanamu, Abantu bafite ibyapa biriho Khamenei muri Mutarama (1) mu 2026, mu muhango wo gushyingura wateguwe na leta, abategetsi bavuga ko wari uwo gushyingura abashinzwe umutekano biciwe mu myigaragambyo yo kwamanaga leta

Khamenei yari aganje muri politike ya Irani, afite ukuboko gukomeye ndetse akenshi kw'urugomo kugera mu nzego z'ubutegetsi.

Rimwe na rimwe, uwo mutegetsi w'ikirenga yigaragazaga nkaho arenze politike – akarebera ubushyamirane hagati y'abashaka amavugurura n'abakomeye ku bya kera. Ariko byari imbonekarimwe ko Ayatollah Khamenei yemera ko habaho abanenga ingamba atemeraga.

Ubuzima bwo muri Irani bugengwa n'amategeko yashyizeho. Abantu bacye ni bo bashobora kuba bazi uzamusimbura, ndetse – ku bw'ibyo – n'impinduka ishobora kubaho.

Iyi nkuru wanonosowe na Andrew Webb, wo mu itsinda ry'itangazamakuru mpuzamahanga, mu ishami mpuzamahanga rya BBC (BBC World Service Global Journalism team)