မြန်မာ၊ ထိုင်းကနေ အာဖရိက - ကျားဖြန့်ကလွတ်လာသူတွေ

ကရင်ပြည်နယ်ထဲမှာ ကျားဖြန့်နှိမ်နင်းရေး အားစိုက်လုပ်လာကြပေမဲ့ ဒီလုပ်ငန်းတွေထဲ ခိုင်းစေခံရတဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေကို ပြည်တော်ပြန်ပို့ရေးက ထင်သလောက်မလွယ်ကူပါဘူး။

အခုနှစ် ၁၁ လတာအတွင်းမှာတင် မြဝတီမြို့ကနေ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ မဲဆောက်မြို့ဘက်ကိုလွှဲပြောင်းပြီး နေရပ်ပြန်ပို့ပေးခဲ့တဲ့ နိုင်ငံခြားသားအရေအတွက် တစ်သောင်းကျော်ရှိပြီဖြစ်ကြောင်း ထိုင်းအစိုးရနဲ့ မြန်မာစစ်တပ်တို့ရဲ့စာရင်းအရ သိရပါတယ်။

ဒီဇင်ဘာလအစမှာတင် လောလောလတ်လတ် ထိုင်းနိုင်ငံဘက်ခြမ်းကို ထပ်မံလွှဲပြောင်းခဲ့သူတွေရှိသလို မြန်မာကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေထဲမှာ ဆက်ကျန်နေသူတွေလည်း ရှိနေကြောင်း ကျားဖြန့်မှာအဓမ္မခိုင်းစေခိုင်းခံရသူတွေအရေး လိုက်ပါဆောင်ရွက်ပေးတဲ့ ထိုင်းအရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေက ပြောပါတယ်။

"ကျွန်တော့်ညီလေး မြန်မာကျားဖြန့်စခန်းကနေ ထိုင်းဘက်ခြမ်းကူးနိုင်ပြီလို့ကြားတော့ အမေဆိုအပျော်လွန်ပြီး ထတောင်အော်တယ်" လို့ အာဖရိကတိုက်၊ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံမှာနေထိုင်တဲ့ မွန်ဂွ မယ်လတ်စ် ဆမက်ဟက်ဂိမ် (Mengaw Melese Semahagn) က ဘီဘီစီကိုပြောပါတယ်။

ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်နေ့က တာ့ခ်ခရိုင်၊ ဖော့ဖရာဒေသမှာ ထိုင်းအာဏာပိုင်တွေက လက်ခံခဲ့တဲ့ မြန်မာကျားဖြန့် လုပ်ငန်းကနေ လွတ်လာတဲ့ နိုင်ငံခြားသားဆယ်နဲ့ချီထဲ မွန်ဂွ ရဲ့ညီဖြစ်သူ ဟာ့ဂ်တမူ မယ်လတ်စ် ဆမက်ဟက်ဂိမ် (Habtamu Melese Semahegn) လည်း ပါဝင်ပါတယ်။

သူဟာ ထိုင်းအစိုးရရဲ့ လူကုန်ကူးခံရသူဟုတ်၊ မဟုတ် စစ်ဆေးတဲ့ National Referral Mechanism (NRM) စနစ်အရ စစ်ဆေးမှုတွေကို ဆက်လက်ခံယူရမှာပါ။

အီသီယိုးပီးယားကနေ မြဝတီသို့

ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေကြောင့် နစ်နာသူတွေကို ယေဘုယျအနေနဲ့ နှစ်မျိုးခွဲခြမ်းနိုင်ပါတယ်။ ဒီလုပ်ငန်းတွေက ပစ်မှတ်ထားပြီး ငွေကြေးလိမ်လည်ခံရသူတွေနဲ့ အလုပ်ရမယ်ဆိုတဲ့မက်လုံးကြောင့် ရောက်လာပြီး လိမ်လည် ခိုင်းစေခံရသူတွေ ဆိုတဲ့ နှစ်မျိုးပါ။

အာရှနဲ့ အာဖရိကသားအများစုကတော့ ဝင်ငွေကောင်းတဲ့အလုပ်ရမယ်ဆိုတဲ့အချက်နဲ့ လိမ်လည်ခိုင်းစေခံရပြီး အနောက်နိုင်ငံသားတွေကိုတော့ ငွေကြေးလိမ်လည်ဖို့ ပစ်မှတ်ထားလေ့ရှိကြောင်း ကျားဖြန့်အရေး လေ့လာသူတွေရဲ့ တွေ့ရှိချက်အရ အကြမ်းဖျင်း တွေ့နိုင်ပါတယ်။ တရားဝင် အချက်အလက်ကိန်းဂဏန်းနဲ့ ထုတ်ပြောတာမျိုးတော့ မတွေ့ရသေးပါဘူး။

အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရဲ့ ခရီးသွားအထင်ကရမြို့ ဘဟတ်ဒါ (Bahir Dar) မှာနေထိုင်တဲ့ အသက် ၃၁ နှစ်အရွယ် ဟာ့ဂ်တမူ မယ်လတ်စ် ဆမက်ဟက်ဂိမ် ဟာ အလုပ်ရမယ်ဆိုတဲ့စွဲဆောင်မှုနဲ့အတူ ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းထဲ ရောက်လာခဲ့သူဖြစ်ပါတယ်။

"လစာကောင်းကောင်းရမယ်" ဆိုတဲ့မက်လုံးကြောင့် အာဖရိကအရှေ့ခြမ်းကနေ အရှေ့တောင်အာရှမှာ လာရောက်အလုပ်လုပ်ဖို့အတွက် ဟာ့ဂ်တမူတစ်ယောက်ရွေးချယ်ခဲ့တယ်လို့ အစ်ကိုဖြစ်သူ မွန်ဂွ က ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။

အက်ဆမ်တက္ကသိုလ် (Aksum University) ကနေ စက်မှုအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ရထားတဲ့ ဟာ့ဂ်တမူ ဟာ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့မှာတရားဝင်အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့်ရမယ်ဆိုပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာအိမ်ကနေထွက်သွားခဲ့ပါတယ်။ တစ်နှစ်နဲ့ ခြောက်လအကြာ မိသားစုနဲ့ အဆက်အသွယ်ပြတ်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနယ်စပ်တနေရာမှာ လူကုန်ကူးခံခဲ့ရကြောင်း မိသားစုဝင်တွေ သိရှိခဲ့ရပါတယ်။

"ဖုန်းပြောခွင့်ရတဲ့အချိန်ကခပ်တိုတိုလေးဆိုပေမဲ့ သူဘယ်လောက်ထိကြောက်ဖို့ကောင်းတဲ့အခြေအနေကို ရင်ဆိုင်နေရလဲဆိုတာမှန်းဆနိုင်တယ်" လို့ အစ်ကိုဖြစ်သူ မွန်ဂွ က ပြန်ပြောင်းပြောပြပါတယ်။

ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်တဲ့အဖွဲ့တွေက ညီဖြစ်သူကို Deko Park ဆိုတဲ့ ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းနေရာမှာ ခိုင်းစေနေတယ် ဆိုတာကို သူသိရှိခဲ့ရတာပါ။ Deko Park ဟာ ကရင်ပြည်နယ်၊ မြဝတီခရိုင်၊ ဝေါလေမှာ တည်ရှိပြီး ဒီမိုကရက်စီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်(DKBA) ထိန်းချုပ်ထားပါတယ်။

ဟာ့ဂ်တမူ အပါအဝင် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံသား ၂၇ ယောက်နဲ့အတူ နိုင်ငံ ၉ နိုင်ငံကလူတွေကို Deko Park ကနေ ကယ်ထုတ်နိုင်ဖို့အတွက် ထိုင်းအရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေက ကူညီဆောင်ရွက်ပေးကြပါတယ်။

"မိသားစုတွေကဆက်သွယ်လာပြီး အချက်အလက်သိထားရသူတွေကို DKBA နဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ကယ်ထုတ်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပါတယ်" လို့ လူကုန်ကူးခံရသူတွေအရေးလိုက်ပါဆောင်ရွက်တဲ့ The Civil Society Network for Human Trafficking Victim Assistance (CSNHTV) ဦးဆောင်သူ မစ္စ ခရစ်တီယာ ဂျေ (Kritiya J) က ပြောပါတယ်။

အီသီယိုးပီးယား ၂၇ ဦးအပြင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ၁ ဦး၊ ယူဂန်ဒါ ၂ ဦး၊ ပါကစ္စတန် ၃ ဦး၊ တန်ဇန်းနီးယား ၁ ဦး၊ အင်ဒိုနီးရှား ၂ ဦး၊ ထိုင်ဝမ် ၁ ဦး၊ နိုင်ဂျီးရီးယား ၁ ဦး နဲ့ နီပေါ ၁ ဦး စုစုပေါင်း ၃၉ ဦးလွတ်မြောက်ရေးအတွက် CSNHTV က ကြိုးစားခဲ့တာပါ။

DKBA ကတဆင့် ဒီနိုင်ငံခြားသားတွေကို ခေါ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပေမဲ့ ပြည်တော်ပြန်ဖို့အတွက် ထိုင်းနိုင်ငံကို ဝင်ရောက်ခွင့်ရရေးက အဓိကစိန်ခေါ်ချက်ဖြစ်ခဲ့တယ်လို့ ကူညီပေးသူတချို့ဆီကသိရပါတယ်။ ဝေါလေနဲ့ နယ်နိမိတ်ထိစပ်နေတဲ့ တာ့ခ်ခရိုင်၊ ဖော့ဖရာဒေသကို ထိုင်းနိုင်ငံက ဝင်ရောက်ခွင့်မပေးခဲ့ပါဘူး။

ထိုင်းဟာ ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေကလွှဲပြောင်းသူတွေကို မြဝတီ-မဲဆောက်ချစ်ကြည်ရေးတံတားကနေသာ တရားဝင်လက်ခံတာကြောင့်လို့ CSNHTV က ထိုင်းရဲ့နယ်ခြားစောင့်တပ် (Naresuan Task Force) ကို နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက် ရက်စွဲနဲ့ ပေးပို့တဲ့တောင်းဆိုစာမှာ ဖော်ပြပါတယ်။

Deko Park ရှိတဲ့ ဝေါလေနဲ့ မြဝတီမြို့ကြားမှာ မြန်မာစစ်တပ်နဲ့ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ကြား ထိတွေ့တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားတဲ့ဒေသတွေရှိနေပြီး မင်းလက်ပံဒေသက လတ်တလောစစ်ရေးအတင်းမာဆုံးနေရာလည်းဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဝေါလေမှာရှိတဲ့ ဒီနိုင်ငံခြားသားတွေကို မြဝတီ - မဲဆောက်က ချစ်ကြည်ရေးတံတားဆီ ပို့ပေးဖို့ မလွယ်ကူကြောင်း ထိုင်းအာဏာပိုင်တွေဆီကို ထိုင်းအရပ်ဘက်အဖွဲ့က တောင်းဆိုခဲ့တာပါ။

မြဝတီမြို့ရဲ့ တောင်ဘက် ၁၆ ကီလိုမီတာခန့်အကွာမှာတည်ရှိတဲ့ ဖလူး (မင်းလက်ပံ) ဒေသဟာ DKBA ထိန်းချုပ်နေရာဖြစ်ပြီး ကျားဖြန့်နှိမ်နင်းရေးအတွက် KNU က နိုဝင်ဘာ‌လကုန်ပိုင်းမှာ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ဝင်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနေရာက ကျားဖြန့်မှာလုပ်ကိုင်နေတဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေထဲက နေရပ်ပြန်လိုသူတွေကို KNU က ထိုင်းနိုင်ငံဘက်ကို လွှဲပြောင်းဖို့လုပ်ခဲ့ပေမဲ့ နိုဝင်ဘာလကုန်ပိုင်းအထိ ထိုင်းဘက်က လက်မခံတဲ့ အခြေအနေကြုံခဲ့ပါတယ်။

ဒါဟာ DKBA က လွှဲတဲ့သူတွေကို လက်မခံတဲ့ဖြစ်စဉ်နဲ့ တူပါတယ်။ ဘာကြောင့် DKBA နဲ့ KNU တို့ဘက်က လွှဲပြောင်းပေးတဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေကို ထိုင်းဘက်က အဝင်မခံတာလဲလို့ ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို ဘီဘီစီက ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့ပါတယ်။

ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ပြန်လည်မဖြေကြားခင်မှာပဲ ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်မှာ ဝေါလေကလာတဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေကို ထိုင်းအာဏာပိုင်တွေက လက်ခံခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ သတင်းကို ထိုင်းအရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေဆီက သိခဲ့ရပါတယ်။

"သူတို့အုပ်စု နယ်စပ်ဖြတ်လိုက်နိုင်ပြီ" လို့ CSNHTV ဦးဆောင်သူ မစ္စ ခရစ်တီယာ ဂျေ က ပြောပါတယ်။

ဒါဟာ အစ်ကိုဖြစ်သူ မွန်ဂွ တစိုက်မတ်မတ်အားထုတ်ကြိုးစားနေတဲ့ ညီဖြစ်သူ ဟာ့ဂ်တမူ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် သတင်းကောင်းတစ်ပုဒ်လည်းဖြစ်ပါတယ်။ ဟာ့ဂ်တမူအပါအဝင် အယောက် ၈၀ ကျော် အဲဒီနေ့က ထိုင်းကို ဝင်ခွင့်ရခဲ့ပါပြီ။

"ဒီပျော်ရွှင်မှုကို ဘယ်စကားလုံးနဲ့ နှိုင်းပြီးပြောပြရမလဲမသိဘူး" လို့ မွန်ဂွက ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။

ထိုင်းနိုင်ငံဘက်ခြမ်းကိုဝင်ရောက်လာပြီဖြစ်ပေမဲ့ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံက နေအိမ်ဆီ ပြည်တော်ပြန်ရေးကတော့ ထင်သလောက်မရိုးရှင်းပါဘူး။

စစ်ဆေးမှုတွေအောက်က လွတ်မြောက်သူတွေ

ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်က ဝေါလေကနေ လွှဲလိုက်သူတွေထဲမှာ တန်ဇန်းနီးယား နိုင်ငံသူတစ်ဦးလည်း ပါဝင်ပါတယ်။

အာဖရိကတိုက်အရှေ့ခြမ်းမှာ လူဦးရေအများဆုံးနိုင်ငံတွေထဲက တစ်နိုင်ငံဖြစ်တဲ့ တန်ဇန်းနီးယားက အမျိုးသမီးတစ်ဦး Deko Park က ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းမှာ ခိုင်းစေခံနေရတာကြောင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မှာရှိတဲ့ တန်ဇန်းနီးယား၊ ကောင်စစ်ဝန်ရုံးက လိုက်လံကူညီပေးနေပါတယ်။

"သူတို့ဟာ အဲဒီလုပ်ငန်းတွေမှာ အကြမ်းဖက်နှိပ်စက်ခံခဲ့ရတယ်" လို့ တန်ဇန်းနီးယား ကောင်စစ်ဝန် မစ္စတာ ဖလော်ရီယန် ရိုဟန်ဘီဇာ လော်ရန်က ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။

မြန်မာကျားဖြန့်လုပ်ငန်းမှာ ရောက်နေကြောင်း ကောင်စစ်ဝန်ရုံးကို တရားဝင်စာရင်းရောက်ရှိသူ ၂ ဦးရှိတယ်လို့ သိရပါတယ်။ တစ်ဦးကတော့ Deko Park ကနေ ထိုင်းအရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းကတဆင့် ကယ်ထုတ်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး နောက်ထပ်တစ်ဦးကတော့ လွှဲပြောင်းရယူဖို့အတွက် မြန်မာသံရုံးကနေ ဆက်သွယ်လာတဲ့အမျိုးသား ဖြစ်ပါတယ်။

ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့မှာရှိတဲ့ စစ်ကော်မရှင်ရဲ့သံရုံးက မလေးရှားနိုင်ငံမှာတည်ရှိတဲ့ တန်ဇန်းနီးယား သံရုံးကို နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်က ပေးပို့တဲ့စာကို ဘီဘီစီက ဖတ်ရှုခဲ့ရပါတယ်။ ဒီစာအရ ထိုင်း - မြန်မာ အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတားကနေ လွှဲပြောင်းပေးဖို့ အဆင်သင့်ဖြစ်နေတဲ့ တန်ဇန်းနီးယား နိုင်ငံသားတစ်ဦးရှိကြောင်း အကြောင်းကြားစာပါ။

အဲဒီစာထဲ ဒီ တန်ဇန်းနီးယားနိုင်ငံသားကို ကရင်နယ်ခြားစောင့်တပ် (BGF) ထိန်းချုပ်တဲ့ ရွှေကုက္ကိုကနေ နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက်နေ့မှာ ဖမ်းဆီးရမိကြောင်း ပြောထားပါတယ်။

"ဒါက ပထမဆုံးအကြိမ် မြန်မာသံရုံးနဲ့ ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်တာဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ဘက်က စအကြောင်း ကြားလာတာပါ။ နိုင်ငံသားတွေကို ပြန်ခေါ်ဖို့ တော်တော်ခက်ခဲပါတယ်။ ထိုင်းနိုင်ငံနဲ့ ပူးပေါင်း လုပ်မယ်၊ ညွှန်ကြားချက်တွေစောင့်နေပါတယ်" လို့ မစ္စတာ ဖလော်ရီယန်က ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။

အာရေးဗျပင်လယ်နဲ့ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ခြားထားတဲ့ မြန်မာကနေ တန်ဇန်းနီးယားကို ပြည်‌တော်ပြန်ပို့ရေးက စိန်ခေါ်မှုတွေ ဒုနဲ့ဒေးပါ။

အထူးသဖြင့် မြန်မာကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေထဲ‌ရောက်နေတဲ့ အာဖရိကသားတွေ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် အာဖရိကနိုင်ငံအချင်းချင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နေတာမရှိဘူးလို့ မစ္စတာ ဖ‌လော်ရီယန်ဆီက သိရပါတယ်။

ထိုင်းရော မြန်မာစစ်တပ်ကပါ ထုတ်ပြန်တဲ့စာရင်းအရ အခုနှစ် ဇန်နဝါရီကနေ နိုဝင်ဘာလကုန်အထိ နိုင်ငံခြားသား ၁ သောင်းကျော်ကို နေရပ်ပြန်ပို့ထားပြီးဖြစ်ပါတယ်။

ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့စာရင်းအရ လူဦးရေ ၅,၀၀၀ ကျော်နဲ့ တရုတ်နိုင်ငံသားတွေအများဆုံးဖြစ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှနဲ့အာရှနိုင်ငံသားတွေအပြင် အာဖရိကတိုက်သားတွေကိုပါ တွေ့ရပါတယ်။ အဲဒီထဲ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံသားက ၇၉၂ ဦး ပါဝင်တယ်လို့ နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက်နောက်ဆုံးရအချက်အလက်အရ သိရပါတယ်။

ဒါနဲ့ပတ်သက်လို့ ဘန်ကောက်မြို့မှာရှိတဲ့ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ ကောင်စစ်ဝန်ရုံးကို ဘီဘီစီက အီးမေးလ်ပို့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းထားပေမဲ့ ပြန်လည်ဖြေကြားတာမရှိသေးပါဘူး။

"လွတ်မြောက်လာသူတွေက victims (နစ်နာသူ) ဖြစ်ပေမဲ့ ကိုယ့်နိုင်ငံပြန်ရောက်တဲ့အချိန်မှာ ဒီလုပ်ငန်းတွေ ဆက်မပြန့်ပွားဖို့ သူတို့ကို စောင့်ကြည့် စစ်ဆေးတာတွေလုပ်ရမယ်" လို့ တန်ဇန်းနီးယား ကောင်စစ်ဝန် မစ္စတာ ဖလော်ရီယန် က ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။

ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းရဲ့သဘောသဘာဝအရ နေရာမရွေးလိမ်လည်မှုတွေကို ရွှေ့ပြောင်းလုပ်ဆောင်နိုင်တာကြောင့် လွတ်မြောက်လာသူတွေကတဆင့် စောင့်ကြည့်မှုတွေ မဖြစ်မနေလိုတယ်လို့ သူက ထောက်ပြတာပါ။

ဒီကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေကနေ လွတ်မြောက်လာသူတွေကို နေရပ်ပြန်ပို့ရေးမှာ ထိုင်းနိုင်ငံကတဆင့်မဟုတ်ပဲ မြန်မာကို တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ခေါ်ယူတာတွေရှိသလားလို့လည်း စစ်ကော်မရှင်ဘက်ကို ဘီဘီစီက မေးမြန်းခဲ့ပါတယ်။

မေးခွန်းအတွက် တိုက်ရိုက်ပြန်လည်ဖြေဆိုတာမျိုးမရှိဘဲ ထိန်းသိမ်းရမိသူတွေကို သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံတွေဆီ အမြန်ဆုံးပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးနိုင်ရေးအတွက် ဌာနဆိုင်ရာပူးပေါင်းအဖွဲ့တွေက လိုအပ်တဲ့ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်တွေနဲ့ မှတ်တမ်းတွေစာရင်းကောက်ယူတာတွေလုပ်နေတယ်လို့သာ သတင်းဖြေကြားခဲ့ပါတယ်။

နိုဝင်ဘာ ၂၉ ရက်အထိ လွှဲပြောင်းပေးဖို့ အသင့်ကျန်ရှိနေတဲ့ နိုင်ငံခြားသား ၂,၈၈၆ ဦးရှိနေသေးတယ်လို့ ဖော်ပြပါတယ်။ မြန်မာမှာကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေ လုံးဝအခြေမပြုနိုင်အောင် ပြည်တွင်းအင်အားစုတွေအပြင် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံအစိုးရတွေနဲ့ ‌ပေါင်းစပ်လုပ်ဆောင်မယ်လို့သာ စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

ထိုင်းက ကျားဖြန့်လွတ်လာသူတွေကို ဘယ်လိုလက်ခံလဲ

မြန်မာဘက်ခြမ်းကိုကြည့်မယ်ဆိုရင် နိုင်ငံတကာဖိအားတွေအောက်မှာ ကျားဖြန့်ပပျောက်ရေး လုပ်မယ့်အကြောင်း အသီးသီးထုတ်ပြောလာနေကြသလို လက်တွေ့ဖမ်းဆီး စီးနင်းပြတာတွေလည်း လုပ်ဆောင်နေကြပါတယ်။

ဒီလုပ်ငန်းတွေကိုလက်ခံလုပ်ကိုင်နေကြောင်း အစောပိုင်းကတည်းကဖော်ထုတ်ခံထားရတဲ့ DKBA၊ BGF တို့ကလည်း ကျားဖြန့်ရှိကြောင်း ဝန်ခံလာသလို မြန်မာစစ်တပ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ကပါ ဒါတွေကို နှိမ်နင်းရေးလုပ်မယ့်အကြောင်း ထုတ်ပြောလာရတဲ့အထိပါ။

နိုဝင်ဘာလထဲမှာဆိုရင် BGF ရဲ့ KK Park၊ ရွှေကုက္ကိုကို စစ်တပ်က စီးနင်းသလို KNU ကလည်း DKBA ရဲ့ မင်းလက်ပံ (Shunda Park) ကို စီးနင်းရာကနေ နိုင်ငံခြားသားဦးရေ ထောင်နဲ့ချီ ဖမ်းဆီးရမိထားကြပါတယ်။

ဒါအပြင် DKBA ကလည်း သူထိန်းချုပ်တဲ့ ဝေါလေ (Deko Park) ၊ ကျောက်ခက် (Tai Chang) တို့က နိုင်ငံခြားသားတွေကို ထိုင်းအရပ်ဘက်အဖွဲ့တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လွှဲပေးနေတာတွေလည်း ရှိနေပါတယ်။

ဒါကြောင့် နောက်ထပ် နိုင်ငံခြားသားအလုံးအရင်းနဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံကတဆင့် လွှဲပြောင်းလာနိုင်ခြေရှိနေတာကြောင့် ဒီအရေအတွက်ကို စိစစ်ဆောင်ရွက်ဖို့အတွက် ထိုင်းကဘယ်လောက်အတိုင်းအတာအထိ တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်နိုင်မလဲဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေ ထွက်လာပါတယ်။

မြန်မာစစ်တပ်ဘက်က ဖွင့်ဟထားတဲ့ ဒီနိုင်ငံခြားသားတွေကို လွှဲပြောင်းဖို့ ထိန်းသိမ်းရတာဟာ ငွေကြေးအမြောက်အမြားကုန်ကျကြောင်း အချက်အလက်က အခက်အခဲတွေကို မြင်သာစေပါတယ်။

"ဒီနိုင်ငံခြားသားတွေကို သူတို့နိုင်ငံရဲ့ အစိုးရတွေ လာမခေါ်မချင်း သူတို့ကို ထိန်းသိမ်းထားရတဲ့တာဝန် အင်မတန်ကြီးပါတယ်" လို့ စစ်ကော်မရှင် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းက နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက် ဖြေကြားချက်မှာ ထည့်ပြောပါတယ်။

စားသောက်စရိတ်မှာ တစ်နေ့သုံးနပ်စာအတွက် လူတစ်ဦးကို မြန်မာငွေ တစ်သောင်းခွဲကျပ်နှုန်း အနည်းဆုံး ကုန်ကျတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒါကြောင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့ကနေ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၂၂ ရက်အထိ ငွေကျပ်သိန်း ၁ သောင်း ၃ ထောင်ကျော် သုံးစွဲကုန်ကျခဲ့ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြောခဲ့တာပါ။

ဒါဟာ ပြည်တော်ပြန်ပို့ရေး လက်ခံဆောင်ရွက်ပေးနေတဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံအတွက်လည်း ငွေကြေးပိုင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ပေမဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနဘက်ကတော့ သူတို့ကြုံရတဲ့ အခက်အခဲအကြောင်း အသေးစိတ်ဖြေကြားတာမရှိပါဘူး။

ပြည်တော်ပြန်မပို့နိုင်သေးတဲ့ နိုင်ငံခြားသား ၁,၀၀၀ ကျော် ထိုင်းကထိန်းသိမ်းထားရဆဲလို့ ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနက ဒီဇင်ဘာ ၂ ရက်မှာ ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။ အဲဒီထဲအများစုက တရုတ်၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ ဗီယက်နမ် နဲ့ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသားတွေပါ။

ဒါအပြင် နယ်စပ်ကအွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းတွေကိုထိန်းချုပ်ရေးနဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအတွက် နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေကို ရှာဖွေနေတယ်လို့ ထိုင်းကဆိုပါတယ်။

ထိုင်းရဲ့ ဒီကျားဖြန့်က လွတ်လာသူတွေကို လက်ခံရယူတဲ့စနစ်ကိုကြည့်မယ်ဆိုရင်တော့ စစ်ကော်မရှင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ပို့ဆောင်ပေးလာတဲ့ စာရင်းအတိုင်း ဆောင်ရွက်တယ်လို့ သိရပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံကနေပို့လာတဲ့ ကျားဖြန့်ကလွတ်လာသူတွေကို ထိုင်းကတဆင့် နေရပ်ပြန်ပို့ရေးဟာ "အစိုးရအချင်းချင်း" ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်တာလို့ ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကလည်း ဆိုပါတယ်။

KNU နဲ့ DKBA တို့က လွှဲသူတွေကို လက်ခံတာနဲ့ ပတ်သက်လို့တော့ ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနဘက်က တိတိပပ တုံ့ပြန်ဖြေတာမရှိပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ KNU ရဲ့ ဒီဇင်ဘာ ၂ ရက် ထုတ်ပြန်ချက်အရတော့ မင်းလက်ပံ ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းက ဖမ်းမိသူ နိုင်ငံခြားသား ၃၇၂ ဦးကို ထိုင်းဘက်လွှဲပြောင်းထားပါပြီ။

ထိုင်းနိုင်ငံမှာရှိတဲ့ နိုင်ငံတကာသံရုံးတွေက မဲဆောက်ကို ဖြစ်စေ၊ မြဝတီကိုဖြစ်စေ လာရောက်ပြီး နိုင်ငံသား စိစစ်မှုတွေကို ပူးပေါင်းလုပ်ကြပါတယ်။

ထိုင်းနိုင်ငံကိုရောက်လာတဲ့ပေါ်မူတည်ပြီး စိစစ်မှုအဆင့်ဆင့်တွေရှိကာ ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှု၊ လူကုန်ကူးမှု မြောက် မမြောက် National Referral Mechanism (NRM) စနစ် နဲ့ စစ်ဆေးတာအပြင် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်တွေကိုပါ ထိုင်းဘက်ကလုပ်ဆောင်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ NRM စနစ်ကို ရောက်ရှိဖို့က အရေးကြီးတယ်လို့ ကျားဖြန့်ကနေ လွတ်မြောက်လာသူတွေအရေး လုပ်ဆောင်တဲ့ ထိုင်းအရပ်ဘက်အဖွဲ့တချို့က ထောက်ပြပါတယ်။

မြန်မာကနေ ထိုင်းကိုလွှဲပြောင်းတဲ့အချိန် Screening လို့ခေါ်တဲ့ ထိုင်းအာဏာပိုင်တွေဆီ ကနဦးထွက်ဆို ချက်ပေးရချိန်ဟာ အရေးကြီးတယ်လို့ ဆိုကြပါတယ်။ နိုင်ငံခြားသားတွေကို လက်ခံရယူချိန်မှာ ထိုင်းရဲနဲ့ ဘာသာပြန်တွေရှိပေမဲ့ မြန်မာဘက်က လွှဲပြောင်းတဲ့ပမာဏနဲ့ ထိုင်းဘက်ကလူအင်အား မမျှတဲ့အချိန်မှာ လုံလောက်တဲ့ အချက်အလက်တွေ မပေးနိုင်တာမျိုးဖြစ်နိုင်ခြေရှိတယ်လို့ ထောက်ပြကြတာပါ။

CSNHTV ရဲ့ အချက်အလက်အရ နိုဝင်ဘာလဆန်းပိုင်းမေးမြန်းမှုမှာ နိုင်ငံခြားသားအယောက် ၁,၅၉၈ ဦးထဲက ၅ ဦးဟာ ကျူးလွန်ခံရသူနဲ့ ၂၃ ဦးသာ ကျူးလွန်ခံရသူဖြစ်နိုင်ခြေရှိသူတွေ အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရပါတယ်။

CSNHTV ဟာ အရှေ့တောင်အာရှတလွှား လူမှောင်ခိုကူးခံရတဲ့သူတွေကို အကူအညီပေးတဲ့ အရပ်ဘက်ကွန်ရက်ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် မြန်မာနဲ့ ထိုင်းနယ်စပ်မှာ ပိုလှုပ်ရှားပါတယ်။

ဒါကြောင့် လွတ်မြောက်လာသူတွေဟာ ဘာသာစကားအခက်အခဲကြားမှာ သူတို့ကြုံတွေ့ခဲ့ရတာတွေကို သေသေချာချာထွက်ဆိုချက်ပေးနိုင်ဖို့အတွက် စိန်ခေါ်မှုရှိနေပြီး ကျူးလွန်ခံရသူအဖြစ် NRM စနစ်အောက်ကနေ အကာအကွယ်ရနိုင်ဖို့အတွက်လည်း ပိုပြီးအလှမ်းဝေးသွားစေပါတယ်။

"NRM စနစ်နဲ့ စစ်ဆေးတာမှာဆိုရင် သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရတွေနဲ့လက်တွဲလုပ်ပါတယ်။ ဒါမှသာ နစ်နာသူတွေဟာ စစ်ဆေးမှု တလျှောက်လုံးမှာ သူတို့ရသင့်ရထိုက်တဲ့ အခွင့်အရေးတွေရ မရ သေချာသိနိုင်မှာပါ" လို့ ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ပြောပါတယ်။

စစ်ဆေးပြီးသူတွေကို နေရပ်ပြန်ပို့တဲ့အခါ စစ်ဆေးတွေ့ရှိမှုပေါ်မူတည်ပြီး ထိုင်းကပြည်ဝင်ခွင့်ပိတ်တာတွေ လုပ်သလို သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံတွေကလည်း နိုင်ငံကိုပြန်ရောက်တဲ့အခါ သူတို့စစ်ဆေးမှုပုံစံအတိုင်း ထပ်မံစစ်ဆေးတာတွေ လုပ်ကြပါတယ်။

ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်သူတွေရဲ့ ကွန်ရက်ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ဖို့ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံအသီးသီးက လွတ်မြောက်လာသူတွေဆီကနေ စုံစမ်းရရှိတဲ့အချက်အလက်တွေကိုလည်း ထိုင်းရဲဆီ ပြန်လွှဲဖို့အတွက် ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်ထားကြပါတယ်။

ထိုင်းအရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေကတော့ လွတ်မြောက်လာသူတွေဟာ လူကုန်ကူးခံရသူတွေ၊ နစ်နာသူတွေအဖြစ် သူတို့ရဲ့အခွင့်အရေးကို အပြည့်အဝကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုရသင့်တယ်လို့ ထောက်ပြကြပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ အောက်တိုဘာ ၃၀ ရက်က ဘန်ကောက်မြို့ နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်အသင်းမှာ ပြုလုပ်တဲ့ BGF နဲ့ DKBA တို့ ထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေထဲက ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေမှာ သားကောင်ဖြစ်ပြီး ညှဥ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရတဲ့ နိုင်ငံစုံက လူတွေအကြောင်း ဆွေးနွေးပွဲမှာပါ ဒီအချက်ကို ထိုင်းအရပ်ဘက်အဖွဲ့တွေက မီးမောင်းထိုး ပြောခဲ့ကြတာပါ။

ဒီလိုအကန့်အသတ်တွေနဲ့ ကြန့်ကြာမှုတွေ ရှိနေချိန်မှာ အီသီယိုးပီးယားမှာရှိနေတဲ့ မွန်ဂွ တစ်ယောက် ညီဖြစ်သူ မြန်မာဘက် ကျားဖြန့်ကနေ ထိုင်းဘက်ကို ရောက်နေပြီလို့ သိထားရတာပါ။

ဒါပေမဲ့ ညီဖြစ်သူ ဟာ့ဂ်တမူနဲ့ သူ အဆက်အသွယ်မရသေးပါဘူး။ ထိုင်းအာဏာပိုင်တွေရဲ့ စိစစ်မှုတွေကို ခံယူနေရဆဲလို့ လွတ်မြောက်လာသူအတွက် လိုက်ပါဆောင်ရွက် နေသူ CSNHTV ဦးဆောင်သူ မစ္စ ခရစ်တီယာ ဂျေ ဆီက သိရပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဟာ့ဂ်တမူနဲ့လည်း ဘီဘီစီက ဆက်သွယ်စကားပြောခွင့်မရသေးပါဘူး။

"သူ (ဟာ့ဂ်တမူ) တရားရုံး ရောက်နေတယ်။ NRM စနစ်အောက်မဟုတ်ဘူး" လို့ မစ္စ ခရစ်တီယာ ဂျေက ပြောပါတယ်။

ဟာ့ဂ်တမူ တစ်ယောက် လူကုန်ကူးမှု မြောက် မမြောက် စိစစ်တဲ့ National Referral Mechanism (NRM) စနစ်အောက် အကျုံးမဝင်ခဲ့တဲ့သဘောလို့ နားလည်နိုင်ပါတယ်။ ဒါနဲ့ ပတ်သက်လို့ လိုက်ပါကူညီပေးနေတဲ့ မစ္စ ခရစ်တီယာ ဂျေ နဲ့ ထပ်မံ အတည်ပြုနိုင်ဖို့လည်း ကြိုးစားနေပါတယ်။

လက်ရှိအခြေအနေအရ ဟာ့ဂ်တမူအနေနဲ့ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ ဘဟတ်ဒါမြို့က နေအိမ်မှာ မိခင်ဖြစ်သူနဲ့ ပြန်တွေ့ ဖို့အရေး ဘယ်လောက်ကြာမြင့်မလဲဆိုတာကို မိသားစုတွေလည်း မမှန်းဆနိုင်သလို လိုက်ပါကူညီနေတဲ့ အရပ်ဘက်အဖွဲ့တွေလည်း တိကျတဲ့ အဖြေမပေးနိုင်ကြသေးပါဘူး။