Алишер Усмонов: Олигарх санкциялардан аввал қасрларидан воз кечганини айтмоқда (видео)

Буюк Британия томонидан санкция қилинган россиялик миллиардер кўплаб собиқ кўчмас мулкларига ортиқ эгалик қилмаётганини айтмоқда. Бу эса уларни қонун доирасидан четга чиқариб қўйиши мумкин.

Arsenal футбол клубининг собиқ акциядори Алишер Усмоновнинг Лондондаги қиймати 82 миллион фунт стерлинглик уйи ва Саррей графлигидаги қасри олигархга алоқадор траст фондлар бошқарувига берилган.

Бу эса Украинага босқин бошланганидан бери жорий этилган санкциялар самарадорлигини савол остига қўймоқда.

Британия ҳукумати жаноб Усмоновда ортиқ "ўз мулкларини бошқариш имкониятини йўқ"лигини айтмоқда.

Алоқадор мавзулар:

3 март куни, Россиянинг Украинага босқинидан етти кун ўтиб, Алишер Усмонов санкция қилинган россиялик бизнесменлар рўйхатига тушган эди.

Унинг мулклари музлатиб қўйилган, миллиардернинг Буюк Британияга кириши тақиқланган ҳамда Британия фуқаролари ва компанияларига у билан бизнес қилиш ман этилган эди.

"Биз Путин режими ва унинг ваҳший уруши билан чамбарчас боғлиқ бўлган олигархлар ва шахсларга зарба берамиз", деган эди Британия ташқи ишлар вазири Лиз Трасс.

Ҳукумат санкциялар уни "Британиядаги манфаатлари, жумладан, ўн миллионлаб доллар қийматдаги қасрлари"дан маҳрум қилишини билдирган эди.

Аммо, эндиликда, жаноб Усмоновнинг вакили миллиардер ушбу мулкларнинг кўплаб қисмига қонунан эгалик қилмаслигини айтмоқда. Бу эса санкциялар самарадорлигига нисбатан шубҳа уйғотади.

Собиқ Совет Иттифоқи даврида Ўзбекистонда туғилган 68 яшар Алишер Усмонов тоғ-кон саноати ва телекоммуникация соҳаси, жумладан, Россиядаги иккинчи мобил оператор бўлмиш МегаФонни ўз ичига олган йирик USM Holdings конгломератига эгалик қилади.

Британия ҳукуматининг билдиришича, унинг бойлиги $18,4 миллиард (14 миллиард фунт стерлинг)га баҳоланади. Унга Лондондаги ҳашаматли Beechwood House уйи ва Саррей графлигидаги 16 асрга оид Sutton Place қасри ҳам тегишли.

Би-би-си ўтказган суриштирувдан тахмин қилинишича, Beechwood House'нинг ҳозирги қиймати 82 миллион фунт стерлингга тенг бўлиши мумкин.

Бироқ жаноб Усмонов вакилининг сўзларига кўра, миллиардернинг Британиядаги мулкларининг катта қисми, жумладан, яхтаси аллақачон "қайтариб олмаслик шарти билан траст фондларга ўтказиб берилган".

Бундай траст фондларни эса, одатда, ташкил этилганидан сўнг ўзгартириб ёки ёпиб бўлмайди.

Мулклар фондлар бошқарувига ўтказиб берилгач, жаноб Усмонов уларга ортиқ эгалик қила олмайди, дейди унинг вакили.

"Уларни на бошқара олмайди ёки сота олмайди, улардан фақат ижара асосида фойдаланиши мумкин".

"Жаноб Усмонов бенефициарлик ҳуқуқларини оила аъзоларига топшириб, фондлар бенефициарлари таркибидан ҳам чиқиб кетган", қўшимча қилади вакил.

Вакил Путинга яқин бўлган 35 олигархнинг мол-мулкига оид суриштирув доирасида жаноб Усмоновнинг бойлиги ҳақидаги саволларга ҳам жавоб берган.

Суриштирувни олиб борган Russian Asset Tracker лойиҳаси жаноб Усмоновга тегишли кўрилган $3,4 миллиард қийматдаги махсус активларни аниқлаганини айтмоқда.

Ушбу лойиҳа The Guardian, Уюшган жиноятчилик ва коррупцияни тафтиш қилиш лойиҳаси (OCCRP) ва BBC Panorama каби 27 та медиа ташкилотларнинг халқаро ҳамкорлиги ҳисобланади.

Агар жаноб Усмонов мулкларининг катта қисмига эгалик қилмаса, Британия санкциялари унга таъсир қилмаслиги мумкин. Шунингдек, бу бошқа олигархлар ҳам шундай йўл тутгани эҳтимоли мавжуд.

"Бадавлат инсонларнинг бизнеслари ва шахсий бойликларини солиқлар юкини имкон қадар юмшатадиган усулда тузиб чиқиши жуда кенг тарқалган ҳолат. Кўпинча, улар солиқ самарадорлигига эришиш йўлида мулкка бўлган эгалик ва бошқарув ҳуқуқидан воз кечиб, шундай тузилмалар яратадилар", дейди ҳуқуқшунос ва санкциялар бўйича эксперт Майкл О'кин.

"Бирор мулк санкцияга олиниши учун у санкция қилинган шахс томонидан эгалик қилиниши ёки бошқарилиши талаб этилади. Мулкка эгалик тузилмаси қанчалик ношаффоф ва мураккаб бўлса, унинг эгасини аниқлаш шунчалик мушкуллашади", қўшимча қилади О'кин.

Sutton Place'нинг асл эгаси ким?

Британия ҳукумати нишонга олган бу икки уй эгасини аниқлаш ўта даражада мушкул. Улар Виргин Ороллари каби ҳудудларда рўйхатга олинган траст фондлар ва компанияларнинг ўргимчак инига ўхшаш мураккаб тизими орқали бошқариб келинган. Яқин вақтга қадар бу активларнинг асл эгасини ошкор этиш талаб этилмас эди. Бу ҳолат санкциялар устида ишлаётган расмийлар қайси мулк рўйхатга олиниши юзасидан қарор олишда қандай қийинчиликка дуч келишини яхши намоён этади.

Юқори даражадаги махфийликка қарамай, Би-би-си тилга олинган кўчмас мулкларни бошқариб келаётган иккита траст фонд ва жаноб Усмоновнинг яқин бизнес шерикларидан бирининг улардаги алоқасини аниқлашга муваффақ бўлди.

Бу шахс жаноб Усмоновнинг кўп йиллик шериги, Everton футбол клуби соҳиби Фарҳад Моширидир. Мошири Everton клубига Украинага босқинга қадар ҳомийлик қилиб келган жаноб Усмоновнинг USM компанияси акциядори ҳамдир. Унга нисбатан бирор санкция жорий этилмаган.

Суриштирувчи журналистлар халқаро консорциуми (ICIJ) томонидан қўлга киритилган сиздирилган ҳужжатлар ва бошқа қайдларнинг кўрсатишича, жаноб Мошири Виргин Оролларидаги Coney Holdings Limited номли компания акциядори бўлган.

Ушбу компания Саррей графлигидаги қасрга эгалик қилиб келувчи Sutton Place Property Unit Trust номли ишончли вакил вазифасини бажарувчи фонднинг акцияларига 2014 йилга қадар эгалик қилган. Бу эса жаноб Мошири ва қаср ўртасида узвий алоқа борлигини кўрсатади.

Sutton Place Property Unit Trust 2005 йилда ташкил этилгандан сўнг фонд кафолати остида жаноб Усмоновга 6 миллион фунт стерлинг миқдорида кредит тақдим этилган.

Жаноб Усмонов, шунингдек, ҳукумат томонидан нишонга олинган Лондондаги қимматбаҳо уйга эгалик қилувчи, Мен оролидаги Hanley Limited компанияси акциялари соҳиби - Pauillac Trust фонди бенефициари ҳам бўлган.

Бу ерда ҳам Мошири номини кўриш мумкин. Бу сафар у фондга алоқадор бошқа компания - Pauillac Properties Limited директори ўлароқ гавдаланади.

Жаноб Усмонов бу икки траст фондга алоқаси, хусусан, у ҳануз фондлар бенефициари ўлароқ қолмоқдами мазмунидаги саволларга жавоб беришдан бош тортди.

Қўлга киритилган ҳужжатлар у бир вақтлар фондлар фаолиятида иштирок этганини тасдиқласада, айни вақтда бу икки траст фонд ортида ким тургани ва, ўз навбатида, мулклар эгаси кимлиги сирлигича қолмоқда.

Жаноб Моширининг вакили Би-би-сига у "Pauillac фонди директорлигидан 2016 йилда кетгани" ва у "олдин ҳам, ҳозир ҳам Sutton Place Property Unit Trust бошқарувида иштирок этмагани"ни таъкидлади.

Жаноб Моширининг USM компаниясига алоқасига оид саволга жавобан унинг вакили жаноб Мошири компаниядаги улушининг 50 фоизини сотгани, қолган қисмни сотишга Россия ҳукумати йўл қўймаётгани, шунингдек, у директорлар кенгаши таркибидан чиқиб кетганини билдирди.

Усмонов ва Моширини боғловчи яна икки мулк

Би-би-си суриштируви жаноб Мошири яна бир кўчмас мулкка эгалик қилишини ҳам аниқлади.

Жаноб Усмонов 2011 йилда Лондон шимолидаги ҳашаматли уйни 15,8 миллион фунт стерлингга сотиб олган.

Россиянинг Қримни аннексия қилиши ортидан Ғарб президент Путинга яқин шахсларни санкциялар нишонига олади ва жаноб Усмоновнинг ҳам Британиядаги активлари музлатилишига доир чақириқлар янграйди.

2014 йилнинг апрель ойида ушбу кўчмас мулкка эгалик қилган Oakhill Avenue Limited номли компания жаноб Моширига тегишли компания номига ўтказиб берилади.

Унинг вакили Би-би-сига Oakhill Avenue компанияси "100 фоиз жаноб Моширига тегишли" эканини тасдиқлади.

Вакил "на жаноб Усмонов, на унга алоқадор тузилмаларнинг, айни вақтда, уйга ёки уйга эгалик қилиб келаётган компанияга ҳеч қандай алоқаси йўқлиги"ни таъкидлади.

Бироқ бу жаноб Мошири жаноб Усмоновдан олган ягона кўчмас мулк эмас.

2002 йилда жаноб Усмонов Лондон шимолидаги яна бир уйни 2 миллион фунт стерлингга сотиб олади.

Орадан беш йил ўтиб, бу кўчмас мулк "бепул тарзда" жаноб Мошири номига ўтказиб берилади.

2010 йил июлида бу уй яна "бепул тарзда" жаноб Моширининг синглисига ўтади.

Бу жаноб Моширининг Алишер Усмонов билан мураккаб молиявий муносабатлари юзасидан илк бор саволларга юз тутиши эмас.

Жаноб Усмонов нега "бепул тарзда" жаноб Мошири номига кўчмас мулк ўтказиб берганига оид саволни жаноб Моширининг вакили изоҳлашдан бош тортди.

"Боғланган қўл"

Офшор тузилмалардан фойдаланиш ҳукуматлар учун санкцияга олинган шахснинг асл мулклари юзасидан тасаввур ҳосил қилиш йўлида мушкулликлар туғдиради.

"Виргин Ороллари каби Британиянинг офшор молиявий марказлари узоқ вақтдан бери Кремлга яқин шахслар ва клептократлар кўзлаган манзил бўлиб келмоқда", дейди Transparency International ташкилотининг Британия бўлимидан Стив Гудрич.

"Мазкур юрисдикциялардаги махфий "қобиқ" компанияларнинг мураккаб тузилмалари Британия ҳукумати санкцияларни бир қўли боғланган ҳолда жорий этишга уринаётганини англатади".

Transparency International Британия ҳукуматини офшор компаниялари фаолиятини янада шаффофроқ қилиш йўлида ўз доминионлари ва денгиз орти ҳудудлари билан ишлашга чақирмоқда.

Бир пайтнинг ўзида, жаноб Усмоновнинг вакили "унинг бойлиги манбасини "ношаффоф" дейиш нотўғри экани ва жаноб Усмоновнинг ҳалол бизнесмен ва филантроп ўлароқ обрўсига путур етказиши"ни таъкидлайди.

"Жаноб Усмоновнинг капитали муваффақиятли, баъзи вақтда хатарли сармоялар, шунингдек, активларни самарали бошқариш орқали шакллантирилган", дейди у.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek