Тожикистонлик журналист: 'Ҳеч қаерда Мирзиёев суратига кўзим тушмади'

Тожикистонлик журналистнинг Ўзбекистонга сафари таассуротлари

Тошкентда кимни кӯрмайин, ӯз ишига берилиб ишлаётганди. У масжид қурилишида ишлаётган қурувчими, янги асар саҳналаштираётган режиссёрми, тез ҳосилга кирувчи интенсив боғ яратаётган боғбонми, уларнинг ҳар бири шунчаки эмас, ё кимнингдир топшириғини бажариш учун эмас, қилаётган ишидан завқланиб, яна такрорлайман, берилиб ишларди. Тӯғри, катта-кичик раҳбарлар ё ҳуқуқ-тартибот мақомотларида ишлаётган масъул шахслар ҳақида бундай фикр билдира олмайман. Бунинг сабаби оддий - улар билан учрашганим, ишларини кӯрганим йӯқ. Лекин Тошкентдаги таксичи кишининг гапи қулоғимдан кетмайди: «Бошқа раҳбарлар ҳам Мирзиёевдек юрт келажаги, халқнинг бой-бадавлат яшаши учун ишласа борми, Ӯзбекистон тез орада гуллаб-яшнарди. Шунда - Ӯзбекистон - келажаги порлоқ, деган шиор ӯтмишда қолиб кетарди».

Чегарачилар ҳазиллашмоқда: Тожикистонлик журналистнинг Ўзбекистонга сафари таассуротлари

Осмонӯпар бинолар дабдабабозликми? - Тожикистонлик журналистнинг Ўзбекистонга сафари таассуротлари

Бекатдаги Қуръон тиловоти

Айни навқирон ёшлигинг ӯтган қадрдон шаҳар билан хайрлашиш қийин кечади. Қӯйлиқ томон кетиш учун машина кутиб турар эканман, гарчи энди Тошкентга тез-тез келиб туриш имконияти пайдо бӯлганлигини билиб турган бӯлсам-да, барибир руҳимда бир маъюслик пайдо бӯлганди.

Шу лаҳза шундайгина ёнимда Қуръон тиловоти эшитилди. Бекатда турган йигитлардан бири телефонидаги ёқимли овозни берилганча тинглаётганди. Тиловот тугагандан кейин унинг ёнида турган йигит сӯради:

- Қуръон мусобақасида ғолиб чиққан қорақалпоғистонлик қори эмасми?

- Худди ӯзи, Йӯлдошбек қори Нуриддинов. Олий ӯринни унга муносиб кӯришди, - деди шериги. - Аллоҳнинг сӯзларини бунчалик маромига етказиб қироат қилиш ҳар кимга ҳам насиб этмайди.

- Эшитдингми, Йӯлдошбек қори ӯзига берилган «Жентра» машинасини устозига совға қилибди.

- Ӯзи ота-онаси билан кичик Ҳажга боришар экан-ку. Президентимизнинг марҳаматлари билан…

Худди шу пайт олдимга машина келиб тӯхтади ва мен Қӯйлиқ томон йӯл олдим. Менинг йигитларга айтмоқчи бӯлган гапим ичимда қолиб кетди: олдинлари андижонлик қориларни мисрлик қориларга тенглаштиришарди. Демак, энди бутун Ӯзбекистонда дунёга таниладиган, дунё тан оладиган қорилар етишиб чиқибди-да.

Шавкат Мирзиёевнинг Ӯзбекистонда исломни чуқур ӯрганиш, ислом маърифатини оммага англатиш, ҳар бир қишлоқда албатта Қуръон қориси ҳақидаги фикрларини ӯйлаб борар эканман, чегарадан ӯтаётганда телефон, смартфон, қӯл компутерларини текширишлар эсимга тушади. Ӯша пайтда, наҳотки, Ӯзбекистонда ӯттиз еттинчи йиллар шарпаси эса бошлаган бӯлса, деб ӯйлагандим. Ахир, қатағон йилларида уйидан араб имлосида ёзилган китоблар чиққан одамлар сиқувга олингандилар-ку!

Мирзиёевнинг суратини кӯрмадим

Хаёлимни нари қувиш учун ташқарига қарайман. Бинолар, дарахтлар… Бирданига нимани излаётганимни сезиб қоламан. Мирзиёевнинг катта-катта суратларини! Тожикистонда Президент суратларини тез-тез кӯриш мумкин. Кейинги пайтда Имомали Раҳмон ва Шавкат Мирзиёевнинг дӯстона, чинакам оғайнилардек самимий қӯл сиқишиб турган суратлари ҳам пайдо бӯлди. Биргина Жаббор Расулов ноҳиясида ана шундай суратдан иккитасини кӯрдим. Лекин Тошкентда Мирзиёев суратига сира назарим тушмади. Балки, бӯлса ҳам, мен кӯрмай қолгандирман. Ҳа, кейин уч кун ичида Тошкентдек шаҳри азимнинг саноқсиз кӯчаларининг ҳаммасига кириб чиқиш имконияти йӯқ.

Ва яна Тошкентда яна бир нарсага эътибор бердим: Бино пештоқлари, магазинлар номлари хорижий тилларда ҳам ёзилган. Ӯйланиб қолдим,бу ӯзбекча бағрикенглик, кенгфеълликми ё ӯзбек тилига эътиборсизликми? Тожикистонда эса, албатта тожик тилида ёзиш талаб этилади. Айрим ҳолларда эса, аввал катта ҳарфларда тожик тилида, пастида кичик ҳарфларда рус ё инглиз тилида ёзилади.

«Шавкат Миромонович Бӯкага келиб-кетсинлар!»

Қӯйлиқка етиб келиб, ерости йӯлидан Ойбек, Бекобод томонга кетадиган машиналар тӯхтаб турадиган томонга ӯтаман. Нимагадир ҳозир олдимга милитсионер келади-да, қаерга кетяпсиз, ҳужжатингнизни кӯрсатинг, дея туриб оладигандай туюлаверади. Олдинлари шундайгина кӯз ӯнгимда Бекободга кетаётган машинадан тожикистонликларни тушириб олиб, чеккага олиб чиқиб кетишганини ҳалигача эсимдан чиқармаганга ӯхшайман. «Ҳа, нима бӯлди», -деб сӯрагандим ӯшанда милитсионер бошлаб кетган тожикистонлик эр-хотиндан. «Визамиз бӯлсаям, атделга олиб бораман, деб туриб олди. Тақиллаб турган нафсини пул билан ёпишга мажбур бӯлдим», деди аламини боса олмаётган йигит.

Лекин олдимга биронта милитсионер келмади. Умуман, машиналар турган жойда биронта формали одамни кӯрмадим.

- Мабодо, Бӯкага кетмайсизми?

- Йӯқ, мен Ойбекка бормоқчиман.

Хаёлимни бузган, кӯринишидан саксон яшарга ӯхшайдиган кишига караганимча, наҳотки шу отахон ҳам киракашлик билан шуғуллансалар, деган ӯй йилт этиб ӯтди.

- Машинамизда битта жой эди. Таксида кетаётган одам топилмаяпти. Автобус арзон-да. Бӯкадан Ойбекка такси кӯп. Офтобда турмайлик, юринг биз билан.

Мен отахоннинг сазаси ӯлмасин дея, у бошлаган «Нексия» томон юрдим.

Отахон билан танишиб олдик. Ёшларида унчалик хато қилмаган эканман - уч кам саксонда эканлар. Йӯлни қисқа қилиш учун гаплашиб кетдик.

- Тошкентга киравериш ҳам чиройли бӯлиб кетди, тӯғрими, - дедилар отахон Бектемирдан ӯтгач, йӯлнинг икки тарафида қурилган ва қурилаётган икки, уч қаватли кӯркам биноларга ишора қилиб. - Лекин пули бор тез қуряпти, пули тугаб қолаётганларнинг иморати чала қоляпти.

- Телевизорда Манасни кӯрдингларми? Бир-икки ой ичида қаровсиз қишлоқ обод, чиройли шаҳардек бӯлиб кетибди, - деди ёнимда ӯтирган йигит.

- Президентимизга раҳмат! Лекин айрим раҳбарлар у кишига яхши кӯриниш учун тез битиринглар, дея қурувчиларни шошириб қӯйишмаса бӯлгани. Сифатсиз қурилган иморат тез тӯкилиб қолади-да, - деди отахон.

- Ана намунали уйлар ҳақида ёзиб чиқишди-ку! Кӯчиб кирган одамлар таъмирлаш билан овора эканлар, - деди йигит ва бир оз жим қолгач, қӯшиб қӯйди. - Бизнинг Тошкент вилоятимизда намунали уйлар кӯп қурилган эмас. Кӯпроқ дашт, чӯлли жойларда қуришяпти. У томонларда бӯш ер кӯп-да.

Шу лаҳза отахон секин шивирладилар:

- Шавкат Миромонович бизнинг Бӯкага ҳам бир келиб-кетсалар, яхши бӯларди. Ҳаммаёқда камчилик. Ҳоким эплай олмаяпти ё эплашни истамаяпти. Илгариги ҳокимимизни айбини бӯйнига қӯйиб, ишдан олишганди. Эшитишимча, ҳозир Паркентга ҳоким бӯлганмиш…

Озодбекнинг боғи

- Анови олмазорни кӯряпсизларми, - йигит йӯлнинг чап тарафига ишора қилиб, отахоннинг гапини бӯлиб қӯяди. - Ана шу олмазор - Озодбекники!

У менинг қатор тизилган, сим тортилган бетон устунчалар орасидаги дарахтларга жимгина қараб кетаётганимни кӯриб, аниқлик киритади:

- Озодбек Назарбековники! Беш гектарми- ӯн гектарми, дейишади. Интенсив боғда олмалар икки-уч йилда шиғил ҳосилга киради. Озодбек қариганида мана шу олмазорнинг фойдасини кӯриб ётади-да!

- Қандини урсин!, - дейди отахон. - Бизда қанча ёшлар иш излаб Россияга кетишяпти. Озодбек консертларни гуллатяпти, министр ӯринбосари, ана, катта боғиям боракан.

Мен йӯл четидаги экинзорларга қараб бораман. Ғӯза икки-уч қулоқ бӯлибди. Ям-яшил яшнаб турган буғдойлар ҳадемай бошоқ тортади.

Буғдойзордан кӯз узар эканман, бундан етти-саккиз йил олдин Тошкентга келаётганимда, бекободлик таксичи йигитнинг айтган гаплари эсимга тушади:

«Ер - деҳқонники, дейишади-ю, ӯз ҳолимизга қӯйишмайди. Отамлар - фермер. Буғдой экканмиз. Ӯрим пайтида дала бошига мелисалар келиб, туриб олишди. Аввал режани, кейин мажбуриятни бажарасан, қолган буғдой ӯзингга! Улар туман раҳбарларининг гапини тӯтиқушдек такрорлаб, хӯжайинлик қилишар, ишимизга халақит беришарди».

- Меҳмон, бугун Бӯкада қолинг! Меҳмон бӯлиб кетасиз!

Юз-кӯзлари кулганча илтифот қилиб турган отахонга қараб, Бӯкага кириб келаётганимизни сездим. Унга миннатдорчилик билдирганча, йӯлимни жуда яқин қилишга ёрдам бергани учун миннатдорчилик билдирдим.

«Кеннойим гулни яхши кӯрар эканлар-да»

Отахон айтганидек Бӯкада Ойбекка катновчи таксилар кӯп экан. Бу гал ҳам «Нексия»га ӯтирдим. Бир пасда Ойбекка етказиб қӯйди.

Чегарага яқин турган одамлар орасида таниш сарроф йигитга кӯзим тушди. У Тожикистон томонга ӯтаётган йӯловчининг ҳожатини чиқараётган эди. «Шу ерда пул алмаштириш дӯкончаси очишса, яхши бӯларкан-да». Саррофга яқинлашаётган кишиларни кӯриб, хаёлимдан шу гап ӯтди.

Чегарачи йигит паспортимни текшириб, «оқ йӯл» тилади. Божхонага кириб борганимда, бир божхоначи қиздан бошқа ҳеч ким йӯқ эди. Текширувчи мослама-эшикдан ӯтар эканман, у жиринглаб қолди.

- Телефонингиз бор экан-да, деди божхоначи қиз ӯзига ярашган табассум билан.

Шунда мен аслида чӯнтагимдаги тангами,телефонми, металлдан ясалган ё таркибида метали бор нарсаларни олиб қӯйиб, кейин ӯтишим зарурлигини эсладим.

- Кеннойим гулни яхши кӯрар эканлар-да!

Мен қӯлимдаги дӯстим бериб юборган икки туп чиройли гулбута - шамшодга қараганча, ҳамон ширин табассум қилиб турган қизга бир яхши гап айтгим келди…

50 сомоний ва чӯнтакларни ағдариш

Кейинги текширувдан ҳам тез ӯтгач, Тожикистон томон бораётиб, яна икки йил олдинги воқеалар эсимга тушаверди.

Ӯшанда божхоначи йигит янги тӯлдирилган декларатсия билан Қозоғистондан ӯтаётиб тӯлдирилган декларатсияни солиштира туриб, нега Ӯзбекистонга кираётганингизда 50 сомонийни кӯрсатмадингиз, деди.

Қозоғистонга кираётганимда, агар пулингиз 10 мингдан доллардан кӯп бӯлмаса, декларатсия тӯлдириб ӯтирманг, дейишганди. Қайтаётганда ҳам декларатсия тӯлдирмадим. Лекин Ӯзбекистонга ӯтаётганимда, тӯлдирдим ва 50 сомоний арзимас пул-ку (ӯша пайтда нари борса саккиз долларга тӯғри келарди), дея уни кӯрсатмадим.

- Пулни ӯзбек пулига алмаштириб келишингиз мумкин, - деди Ойбекдаги божхона ходими.

- Бу пул менга уйимга етиб олишим учун керак, - дедим.

- Алмаштириб келмасангиз бӯлмайди.

Божхоначи йигитнинг оёқ тираб олганини кӯриб, қаерда алмаштириш мумкинлигини сӯради.

- Ана, дарвозадан чиқсангиз, пул алмаштирадиганлар бор.

Сомонийни сӯмга алмаштириб келдим. Лекин шу билан осонгина ӯтиб кетмадим. Божхоначи йигит мени ва яна икки кишини бир хонага бошлаб кирди. Навбат билан чӯнтакларимиздаги ҳамма нарсани чиқаришни талаб этди. Бирма-бир текшириб кӯрди.

Бошқаларни билмадим, лекин мен ӯзимни камситилган ҳисобладим. Ахир, текширувчи мослама-эшикдан ӯтган бӯлсам, бошқа бир божхоначи йигит қӯлидаги аппарати билан текширган бӯлса! Яна нега алоҳида хонага олиб кириб текширишяпти? Жаҳоннинг қанча мамлакатида бӯлганман, лекин Россиядан бошқа бирон ерда бу каби антиқа текшириш усулини кӯрмаганман!

Ва шу лаҳза нега уч кишини олиб кирди, деб ӯйлайман. Тошкент вилояти ва айни шу Ойбек чегара-назорат ӯтказиш масканида ишлаган бир неча нафар божхона ходимининг пора олишда гумонланиб, ишдан олинганликлари эсимга тушади. Демак, борди-ю, дӯппи тор келиб қолса, уч кишидан иккитаси гувоҳликка ӯтиши мумкин экан-да.

«Китоб олами» - давлат сирими?

Бу камситиш бир тараф, божхоначи қиз «Китоб олами» газетасини олиб қӯйганида, ғазабимни базӯр боса олгандим. «Китоб олами»да нима гап бӯлиши мумкин? Давлат сирими? Оммавий ахборот воситаларида давлат сири ҳисобланган нарсани сензура ӯтказмаслигини ҳамма билади-ку! Устига «Китоб олами» адабий-маърифий нашр бӯлса! Ва яна Ӯзбекистондаги қанча-қанча интернет нашрлар дунё бӯйлаб тарқалиб ётган бӯлса!

Бӯлар экан-ку! Мирзиёев нега олдинроқ давлат бошига келмаган экан?!

Бу бир менинг фикрим эмас, уни юзлаб тожикистонлик ва ӯзбекистонликлардан эшитдим ва эшитяпман.

Бугунги хурсандчиликда кечаги ғамдан гапирма, дейдилар. Мен Ӯзбекистон ва Тожикистон чегаралари оралиғида борар эканман, ӯтмишда қолган муносабатларни унутишга ҳаракат қиламан. Тожикистондаги текширувчи мақомотлардан эса, ҳар галгидек осонгина ӯтаман.

Тадбиркор йигит хурсандчилиги

Тожикистон томонга ӯтишим биланоқ йигирматага яқин машина қаторлашиб турганини кӯраман. Лекин йӯловчилар негадир бу машиналарга ӯтиришмаяпти. Кейин билсам, ҳайдовчилар камида икки баравар йӯл ҳақи сӯрашаётган экан.

Худди шу лаҳза ӯзимиз томондан бӯлган бир йигит чегарадан ӯтиб келди. Саломлашгач, машинасини шу ерга қӯйиб кетганини, бирга кетишимизни айтди.

У эрта тонгда Тошкент томон йӯлга чиқиб, ишларини битириб қайтиб келаётган экан. Бошқа танишларим каби у ҳам бориш-келишнинг яхши бӯлиб қолганлигини айтиб, иккала мамлакат президентларига миннатдорчилик билдирди.

Бу тадбиркор йигит Тошкентга газеталар савдоси масаласи бӯйича борган экан.

- Ишингиз битдими? - сӯрадим ундан.

- Ӯйлаганимдан яхшироқ. Тошкентлик ҳамкасбларим билан келишиб олдик. Янги чиққан газеталарни чегарагача келтириб берадиган бӯлишди. Буёғига мен олиб кетавераман.

Худди шу лаҳза олдинлари Ленинобод (ҳозирги Суғд) вилоятида биргина «Шарқ юлдузи»нинг камида 10 минг нафар, «Саодат»нинг 40 минг нафардан ортиқ ӯқувчиси бӯлганлиги, устига бу журналлар ва Ӯзбекистоннинг бошқа нашрлари - «Ёшлик», «Ёш куч», «Гулхан» газета-журнал дӯконларида сотилганини эслайман.

Ва негадир «Китоб олами»ни олиб қӯйган божхоначи ширин хотиралар олдини тӯсганча туриб олади.

BBCUZBEK.COM bilan Telegram orqali +44 7858860002 nomeri bilan bogʻlaning. Telegram kanalimiz: https://t.me/bbcuzbek