Трамп ва Россия-Украина: "Қўлингда ҳеч қандай картанг йўқ" дан, "ғалаба қозонасан" га ўзгарган сиёсат

АҚШ Президенти Доналд Трамп Киев "бутун Украинани ўзининг асл кўринишида қайтариб олиши" мумкинлигини айтди. Бу унинг Россия билан уруш борасидаги позициясида катта ўзгариш эканлигини англатади.

Ўзининг Truth Social платформасидаги постида Трамп, Европа ва НАТО ёрдами ҳамда Россия иқтисодиётига бўлаётган босим туфайли Украина " уруш бошланган вақтдаги асл чегараларни қайтариб олиши" мумкинлигини айтди.

Ушбу изоҳлар Трампнинг сешанба куни Ню-Ёркдаги БМТ Бош Ассамблеясида нутқ сўзлаганидан сўнг, Украина Президенти Володимир Зеленский билан ўтказилган музокаралардан кейин янгради.

Трамп урушни тугатиш истагини бир неча бор билдирган, бироқ аввалроқ бу жараён Украинанинг айрим ҳудудлардан воз кечишини талаб қилиши мумкинлигини айтганди. Зеленский эса бу шартга доимий равишда қарши чиқиб келган.

Ўз постида Трамп Украина "бундан ҳам узоқроққа бориши мумкин"лигини қўшимча қилди, аммо бу билан нимани назарда тутганига аниқлик киритмади.

У 2014 йилда Россия босиб олиб, ўзига қўшиб олган Қрим ҳақида ҳеч қандай маълумот бермади. Россия Украинага тўлақонли босқинни эса 2022 йилда бошлаган.

Россия Президенти Владимир Путиннинг матбуот котиби Дмитрий Песков, Трампнинг фикри ўзгаришига сабаб унинг Украина президенти билан яқинда ўтказган суҳбати бўлиши мумкинлигини айтди. Журналистлар билан суҳбатда Песковнинг айтишича, АҚШ президенти бу изоҳларни "Зеленскийнинг нуқтаи назари таъсирида" берган ва бу нуқтаи назар "бизнинг ҳозирги вазия борасидаги қарашларимизга мутлақо зид" деди.

Россия - "йўлбaрс эмас, айиқ"

Песковнинг айтишича, Украина фронтда йўқотган ерларини қайтариб олиши мумкин, деган фикр нотўғри. Унинг сўзларига кўра, фронтдаги ҳозирги вазият бунинг аксини кўрсатмоқда."

Трамп ўз позицияси Украина/Россия harbiy va iqtisodiy вазиятини билиб олганидан va тўлиқ тушунганидан кейин ўзгарганини айтди.

"Путин va Россия катта Иқтисодий муаммоларга дуч келишмоқда va ҳозир Украина ҳаракат қилиш вақти", дея қўшимча қилди у va Россияни "қоғоз йўлбарс" деб атади.

Кремль матбуот котиби бунга жавобан "Россия ҳеч қандай йўлбарс эмас"лигини таъкидлади. "У кўпроқ айиқ билан боғлиқ ва қоғоз айиқ деган нарса йўқ", деди у Россиянинг РБК радиосига. У, шунингдек, Россия иқтисодий муаммоларга дуч келганини инкор қилди, бироқ глобал санкциялар билан боғлиқ айрим соҳаларда "кескинлик нуқталари" мавжудлигини тан олди.

Зеленский Трамп позициясидаги "катта ўзгариш"ни олқишлади ва БМТ биносида журналистларга берган интервьюсида АҚШнинг "уруш тугагач" Украинага хавфсизлик кафолатларини беришга тайёрлигини тушунганини айтди.

Бу қандай кўринишда бўлиши ҳақидаги саволга у: "Ёлғон гапиришни истамайман, бизда аниқ тафсилотлар йўқ", деди, бироқ кўпроқ қурол, ҳаво мудофааси тизимлари va дронлар олиш имконияти ҳақида гапирди.

Кейинроқ Fox News телеканалига берган интервьюсида Зеленский Трампнинг Украина позицияси ҳақидаги Truth Social постидан ҳайратда қолганини, va буни Трамп va АҚШ "уруш охиригача биз билан бўлиши"нинг "ижобий сигнали" сифатида қабул қилганини айтди.

"Менимча, Путиннинг Президент Трампга шунча марта ёлғон гапирганлиги ҳам бизларнинг орамизда фарқ яратди", деди у Fox бошловчиси Брет Баерга.

Украина президенти, шунингдек, Хитой Россияга урушни тўхтатиши учун босим ўтказиши мумкинлигини айтди. Зеленскийнинг сўзларига кўра, "Хитойсиз Путин Россияси — ҳеч нарса эмас".

Сешанба куни, БМТдаги нутқидан сўнг, Трамп НАТО давлатлари Россиянинг ҳаво ҳудудига кирган самолётларини уриб тушириши кераклигини айтди. Бу Россия қирувчи самолётлари va дронларининг яқинда содир бўлган бир қатор бузилишларидан кейин янгради.

Полша ташқи ишлар вазири Радослав Сикорски ижтимоий тармоқда қисқа хабар билан бунга розилигини билдирди.

НАТО дан Россияга огоҳлантириш: "Биз содда эмасмиз"

Полша ташқи ишлар вазири Радослав Сикорски ижтимоий тармоқда қисқа хабар билан бунга розилигини билдирди.

Ўтган ҳафта Эстония va Полша мамлакатлари Россия уларнинг ҳаво чегараларини бузганлиги сабабли НАТОнинг бошқа аъзолари билан бу масалада маслаҳатлашишни сўрашган эди. Яна бир НАТО аъзоси бўлган Руминия ҳам Россия дронлари ўз ҳаво ҳудудини бузганини айтди.

Сешанба куни бўлиб ўтган йиғилишдан сўнг, НАТО Россиянинг хатти-ҳаракатларини кескин қораловчи баёнот берди va ўзини ҳимоя қилиш мақсадида "барча зарурий ҳарбий ҳамда ҳарбий бўлмаган чоралар"ни қўллашга тайёрлигини маълум қилди.

Баёнотда айтилишича, "Вазиятни кескинлаштирадиган, нотўғри хатти-ҳаракатларга сабаб бўлиши va инсонлар ҳаётини хавф

Альянс Москванинг ҳаракатлари "тобора масъулиятсиз" хатти-ҳаракатлар намунасининг бир қисми эканлигини қўшимча қилди.

НАТО Бош котиби Марк Рутте: "Биз мудофаа альянсимиз, ҳа, лекин биз содда эмасмиз, шунинг учун нима бўлаётганини кўриб турибмиз", деди.

БМТда сўзлаган Полша Президенти Карол Навротски ҳам бу фикрларни такрорлаб, ўз мамлакати "ўз ҳудудини ҳимоя қилишга" вa "адекват жавоб беришга" тайёрлигини айтди.

"Полша халқи, шунингдек, Марказий va Шарқий Европа мамлакатлари Россия дронларидан қўрқмайди", деди у.

Россия Эстония ҳаво ҳудудини бузганини рад этди, Полшадаги эса қасддан содир этилмаганини таъкидлади va Руминия ҳодисаси ҳақида изоҳ бермади.

АҚШ НАТО иттифоқчиларини Россия самолётларини уриб туширса қўллаб-қувватлайдими деган саволга, Трамп "вазиятга боғлиқ" эканлигини айтди va мудофаа харажатларини ошираётгани учун ҳарбий альянсни мақтади.

"НАТО ўз мавқеини мустаҳкамлади", деди у. Pаҳбарларнинг 2035 йилга қадар мамлакатларнинг ялпи ички маҳсулотининг 5%и миқдорида мудофаа харажатларини ошириш бўйича келишувига ишора қилди.

Бир неча соат олдин ўз нутқида Трамп баъзи НАТО аъзоларини Россия энергиясини сотиб олишни тўхтатмагани учун танқид қилиб, улар "ўзларига қарши урушни молиялаштирмоқда" деди.

Трамп сешанба куни БМТда Европа комиссияси Президенти Урсула Фон Дер Леен билан ҳам учрашди va у Европа Иттифоқи Россия нефть вa газ экспортига босимни кучайтираётганини аниқ айтди. "2027 йилга келиб, Европа Россиянинг қазилма ёқилғилари саҳифасини бутунлай ёпади", деб ёзди у "Х " да.

Ўзгарувчан Трамп

Сешанба кунги Truth Social пости Трампнинг йил давомида Украинанинг аҳволи оғир эканлигини таъкидлаб келганидан кейин кескин ўзгаришни англатади.

Февраль ойида Трамп Оқ уйда Зеленский билан ўртасида бўлиб ўтган қизғин суҳбатда, у демографик жиҳатдан катта ва аҳолиси кўп бўлган давлатга қарши "ҳозирда қўлида ҳеч қандай карталар йўқлигини" айтган эди.

Август ойида Россия Президенти Владимир Путин билан Аляскада ўтказилган музокаралар олдидан, Трамп Украина учун баъзи ҳудудларни қайтариб олишга ҳаракат қилишини айтган, аммо "ер алмашинувлари ва ўзгаришлар" бўлиши ҳақида огоҳлантирганди.

Тарқалган хабарларга кўра, у Зеленскийни Украинанинг шарқий ҳудудларидаги Донетск ва Луганск вилоятларининг бутунлигидан воз кечишга мажбурлашни режалаштирган, эвазига эса Россия фронт чизиғининг қолган қисмини музлатиб қўйиши кўзда тутилган. Бу таклиф Путин томонидан Аляскада илгари сурилган эди.

Трамп Россияга нисбатан янада қаттиқроқ чоралар кўриш билан бир неча бор таҳдид қилган, бироқ Кремл унинг қўйган муддатлари ва санкция таҳдидларини эътиборсиз қолдирганида, у ҳозиргача ҳеч қандай чора кўрмади.

Олдиндан айтиб бўлмайдиган сиёсат узоқ вақтдан бери АҚШ президентининг ташқи сиёсатининг ўзига хос хусусиятларидан бири бўлиб келган. Шунинг учун, эҳтимол, унинг сўнгги ҳаракати Трамп Аляскада Россия Президенти Владимир Путинни қабул қилганидан кейин бир ойдан ортиқ вақт давомида турғунликда бўлган тинчлик музокараларини жонлантиришга уринишдир.

Трампнинг постидаги энг эътиборга молик қисм, эҳтимол, унинг якуни бўлди. Унда АҚШ НАТОга қурол сотишни давом эттириши ва кейин улар орқали қуролларни Украинага етказиши кафолатланган.

Бу Байден маъмурияти урушга деярли чексиз содиқлик кўрсатганидек бўлмасада, Трамп шу йил давомида таклиф қилганларидан салмоқлироқдир.