Qurol zaxiralarining kamayishi Eron mojarosiga qanday ta’sir qilishi mumkin (Video)

AQSh Prezidenti Donald Tramp mamlakatida asosiy qurollarning "deyarli cheksiz zaxirasi" borligini iddao qilmoqda. Eron Mudofaa vazirligi esa "dushmanga AQSh rejalashtirganidan ko‘ra uzoqroq vaqt davomida qarshilik ko‘rsatish salohiyatiga" ega ekanligini aytmoqda.

Ukraina ancha vaqtdan beri Rossiyadan son jihatdan ham, qurollanish borasida ham ortda qolib kelayotganini hisobga oladigan bo‘lsak - ushbu mojaroning natijasini faqatgina qurol-yarog‘ zaxiralari va ta’minotining o‘zi hal qilmaydi. Biroq, qurol-yaroq masalasi shubhasiz muhim omildir.

Amaliyotlarning shiddati boshidanoq yuqori bo‘lgan. Har ikki tomon ham qurollarni ishlab chiqarilganidan tezroq sarflayapti.

Tel-Avivda joylashgan "Milliy Xavfsizlik Tadqiqotlari Instituti (INSS)"ning hisoblashicha, AQSh va Isroil hozirga qadar 2 000 dan ortiq zarba amalga oshirgan va ularning har birida bir nechta o‘q-dori turlarini ishlatilgan.

INSS ma’lumotiga ko‘ra, Eron hozirgacha 571 ta raketa va 1 391 ta dron uchirgan. Ularning ko‘p qismi yo‘ldayoq tutib qolingan. Urush cho‘zilgan sari bu darajadagi jang har ikki tomon uchun saqlab qolish qiyinlashadi.

Har ikki tomon uchun ham urush qancha uzoq davom etsa, bunday shiddatli jangovar harakatlarni davom ettirish shunchalik qiyinlashib boradi.

Eron

G‘arb mansabdorlarining aytishicha, Eron uchirayotgan raketalar soni sezilarli darajada kamaygan: urushning birinchi kunidagi yuzlab raketalardan hozirgi o‘nlab raketalarga tushgan.

Urushdan oldin Eronda 2 000 dan ortiq qisqa masofali ballistik raketalar zaxirasi borligi taxmin qilingan. Hech bir armiyada qancha qurol borligi aniq raqamlar bilan e’lon qilinmaydi - bunday ma’lumotlar maxfiy saqlanadi.

AQShning yetakchi qo‘mondoni general Den Keyn chorshanba kuni Eronning ballistik raketa uchirishlari birinchi kundagiga nisbatan 86% ga kamayganini aytdi. AQSh Markaziy Qo‘mondonligi (CENTCOM) so‘nggi 24 soat ichida ham 23% kamayish qayd etilganini bildirdi.

Eron urushdan oldin Shahed dronlarini ommaviy miqdorda o‘n minglab ishlab chiqqan, ularning texnologiyasini Rossiyaga eksport qilgan. Rossiya bu dronlardan Ukrainada katta zarar yetkazayotgan o‘q-dori sifatida foydalanmoqda. Hatto AQSh ham bu dizayn asosida dronlar ishlab chiqqan.

Biroq Keynga ko‘ra, Eronning dron uchirishlari ham mojaro boshlangan kunga nisbatan 73% ga kamaygan. Eron yuqori tezlikdagi amaliyotlarni saqlab qolishda qiynalayotgan ko‘rinadi. Bu pasayish qurollarni asrash maqsadida bo‘lishi ham mumkin, biroq ishlab chiqarishni davom ettirish tobora murakkablashmoqda.

AQSh va Isroil havo hukmronligiga ega bo‘ldi. Eronning ko‘plab havo mudofaa tizimlari yo‘q qilingan. Uning ishonchli harbiy havo kuchlari deyarli qolmagan. CENTCOM urushning navbatdagi bosqichi Eronning raketa va dron uchiruvchi tizimlari, qurol omborlari va ularni ishlab chiqaruvchi zavodlarni qidirib topish va yo‘q qilishga qaratilganini aytadi.

AQSh va Isroilga hozir Eronning harbiy salohiyatini izdan chiqarish osonlashgan. Biroq barcha zaxiralarni butunlay yo‘q qilish qiyin.

Eron - Frantsiyadan uch barobar katta mamlakat. Qurollarni hamon osmondandahi ayg‘oqchi qurilmalardan yashirishning imkoni bor.

Yaqin o‘tmish havo orqali olib boriladigan urushlarning cheklovlari borligini ko‘rsatmoqda. Isroil harbiylari ikki yillik shiddatli bombardimonlarga qaramay, G‘azoda hamon Hamasni butunlay yo‘q qila olmadi. Yamandagi xusiylar ham AQShning bir yillik bombardimonlar kampaniyasidan omon qolishdi – ularning ayrim qurol-yarog‘lari ham talofat ko‘rmadi.

AQSh

AQSh dunyodagi eng kuchli armiya bo‘lib qolmoqda. Uning an’anaviy qurol zaxiralari boshqa har qanday davlatnikidan kattaroq.

Biroq AQSh armiyasi asosan qimmatbaho, aniq nishonga yo‘naltiruvchi qurollarga tayanadi. Bunday qurollar ular cheklangan miqdorda ishlab chiqariladi. Xabarlarga ko‘ra, Tramp bu hafta oxirida mudofaa kompaniyalari bilan uchrashib, ishlab chiqarishni tezlashtirishni talab qilmoqchi. Bu hatto Amerikaning resurslari ham cheklangan bo‘lishi mumkinligidan dalolatdir.

Hozir AQShga yaqin masofadan zarbalar berish imkoniyati kengaygani bois bosim biroz kamaygan bo‘lishi mumkin.

Keynning aytishicha, AQSh endi qimmat "stand-off" qurollar masalan, Tomahawk raketalari o‘rniga arzonroq "stand-in" qurollar - JDAM bombalarini qo‘llayapti.

Vashingtondagi Strategik va Xalqaro Tadqiqotlar Markazi (CSIS) eksperti, AQSh dengiz piyodalari polkovnigi Mark Kansianning aytishicha, AQSh shunga o‘xshash darajadagi jangni "deyarli cheklanmagan muddat davomida" olib borishi mumkin.

Urush uzoqlashgan sari maqsad qilinadigan ob’ektlar soni ham kamayadi, bu esa amaliyotlar tezligining asta-sekin pasayishiga olib keladi.

Havo mudofaasi

Kansianning aytishicha, AQShda JDAM bombalarining o‘n minglab zaxirasi bor, biroq qimmatbaho havo mudofaa tizimlari kamroq. Urushning boshidanoq Eronning javob zarbalarini bartaraf etish uchun aynan shu tizimlar juda muhim bo‘ldi.

Patriot raketalariga faqat AQShda emas, arab ittifoqchilari va Ukrainada ham talab katta. Har bir Patriot perexvatchi raketasi 4 million dollardan qimmat va AQSh yiliga taxminan 700 ta ishlab chiqaradi. Agar Eron ballistik raketalar uchirishni davom ettirsa, bu cheklangan zaxiralar tez sarflanadi.

CSIS eksperti Kansianning baholashicha, AQShda taxminan 1 600 ta Patriot raketasi bo‘lishi mumkinula, so‘nggi kunlarda ularning soni keskin kamaygan. Kansianning fikricha, AQSh havo–er jangini "uzoq vaqt" davom ettirishi mumkin, biroq havo mudofaasi borasida vaziyat "ancha noaniq".

"Agar Prezident Tramp Patriotlar sonini kamaytirishga rozi bo‘lsa, o‘ylaymanki, biz eronliklardan ustun kela olamiz - biroq bu Tinch okeani mintaqasidagi ehtimoliy mojaroda xavf-xatarning ortishi evaziga amalga oshadi" deydi u.

Trampning shu hafta mudofaa kompaniyalari bilan uchrashmoqchi ekani - zaxiralari borasida haqiqiy xavotirlar borligining belgisi. Biroq AQSh Mudofaa vaziri Pit Hegset: "Eron bizdan ko‘ra uzoqroq bardosh bera olmaydi", - deb ta’kidlamoqda. Bu borada u, ehtimol, haqdir.