తుర్కియే వీధుల్లో జరుగుతున్న భారీ నిరసనలకు కారణం ఏంటి?

తుర్కియేలోని అతిపెద్ద నగరమైన ఇస్తాంబుల్ మేయర్, అధ్యక్ష పదవి రేసులో ముందున్న ఇక్రెమ్ ఇమామోలు అరెస్టు భారీ నిరసనలకు దారితీసింది. ఈ పరిణామం తుర్కియేలో ప్రజాస్వామ్య పరిస్థితులపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆందోళనలను రేకెత్తించింది.

ప్రతిపక్ష రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ (సీహెచ్‌పీ)లో ప్రముఖ నాయకుడు, ఇస్తాంబుల్ మేయర్‌, ఇమామోలు ప్రస్తుత అధ్యక్షుడు రెసెప్ తయిప్ ఎర్దోవాన్‌కు అత్యంత బలమైన ప్రత్యర్థి.

ఇస్తాంబుల్ అధ్యక్ష అభ్యర్ధి ఎన్నికలకు కొన్ని రోజుల ముందు, మార్చి 23న ఇమామోలుపై అవినీతి, ఉగ్రవాద సంస్థకు సహాయం చేసినట్లు ఆరోపిస్తూ అధికారులు అరెస్టు చేశారు.

అయితే నిరసనకారులు మాత్రం ఇమామోలు అరెస్టు రాజకీయ ప్రేరేపితమని ఆరోపిస్తున్నారు. అధ్యక్షుడు ఎర్దొవాన్ ప్రభుత్వం ఈ వాదనను ఖండించింది.

తన అరెస్టుపై స్పందిస్తూ ‘‘ ఇది ప్రజల సంకల్పంపై జరిగిన దాడి’’ అని సోషల్ మీడియాలో రాశారు ఇమామోలు .

"వందల మంది పోలీసులు మా ఇంటికి వచ్చారు. ప్రజలకు నేను జవాబుదారిగా ఉంటాను" అని ఆయన అన్నారు.

1980ల నుండి తుర్కియేకి వ్యతిరేకంగా పోరాడుతున్న కుర్దిష్ జాతీయవాద సంస్థ కుర్దిస్తాన్ వర్కర్స్ పార్టీ (పీకేకే)కి సహాయం చేశారనే ఆరోపణలు కూడా ఇమామోలుపై ఉన్నాయి.

అయితే, ఈ కేసులో ఆయనకు మళ్లీ అరెస్ట్ వారెంట్ జారీ చేయకూడదని న్యాయమూర్తులు నిర్ణయించారు.

తుర్కియే, అమెరికా, బ్రిటన్‌ దేశాలు పీకేకేను ఉగ్రవాద సంస్థగా గుర్తించి నిషేధించాయి.

నిరసన చేస్తోంది ఎవరు?

నిరసన ప్రదర్శనలపై ప్రభుత్వం విధించిన నిషేధాన్ని ధిక్కరించి, ఇమామోలు అరెస్టుపై నిరసన తెలుపడానికి వేలమంది వీధుల్లోకి వచ్చారు.

ప్రదర్శనకారులలో చాలామంది విద్యార్థులు. వారిలో చాలా మందికి ఒకే వ్యక్తి పాలన తెలుసు. అధ్యక్షుడు ఎర్దొవాన్ 22 సంవత్సరాలుగా ప్రధానమంత్రిగా, అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు.

2023లో జరిగిన అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో ఎర్దొవాన్ మూడోసారి ఎన్నికయ్యారు.

రాజ్యాంగం ప్రకారం, 2028 తర్వాత ఆయన అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికల్లో పోటిచేయలేరు. కానీ మరోసారి పదవి కోసం ఆయన రాజ్యాంగాన్ని మార్చవచ్చని విమర్శకులు అంటున్నారు.

తదుపరి అధ్యక్ష ఎన్నికలు 2028లో జరగనున్నాయి. అంతకు ముందే ఎన్నికలు జరిగే అవకాశం ఉందని ఎర్దొవాన్ వ్యతిరేకులు అనుమానిస్తున్నారు.

అరెస్టుల భయం, పోలీసులతో ఘర్షణ ఉన్నప్పటికీ నిరసనకారులు వీధుల్లోకి రావడం ఆపలేదు.

తుర్కియే హోంమంత్రి అలీ యెర్లికాయ మాట్లాడుతూ, మొత్తం 1,133 మందిని అదుపులోకి తీసుకున్నట్లు చెప్పారు.

రాజ్యాంగం కల్పించిన నిరసన తెలిపే హక్కు దుర్వినియోగం అవుతోందని, ఆందోళనకారులు శాంతి భద్రతలకు భంగం కలిగిస్తున్నారని హోంమంత్రి ఆరోపించారు.

తుర్కియేలోని 81 ప్రావిన్సులలో కనీసం 55 ప్రావిన్సులలో అంటే దాదాపు దేశంలోని మూడింట రెండు వంతుల ప్రాంతాలలో నిరసన ర్యాలీలు జరిగాయని ఏఎఫ్‌పీ వార్తా సంస్థ తెలిపింది.

‘‘మనల్ని ఎవరు పాలించాలో ఎంచుకునే హక్కును అధ్యక్షుడు ఎర్దొవాన్ లాగేసుకుంటున్నారు.’’ అని నిరసనల్లో పాల్గొన్న ఓ యువతి బీబీసీతో అన్నారు.

"మాకు ప్రజాస్వామ్యం కావాలి. ప్రజలు తమకు కావలసిన వారిని ఎంచుకునే స్వేచ్ఛ మాకు కావాలి." అని ఓ యువకుడు అన్నారు.

నిరసనలు చాలా వరకు శాంతియుతంగా జరిగాయి. ప్రదర్శనకారులు అధ్యక్షుడిని విమర్శిస్తూ ప్లకార్డులతో ప్రదర్శనలు చేశారు.

ఆదివారం రాత్రి భద్రతా దళాలు నిరసనకారులపై టియర్ గ్యాస్, పెప్పర్ స్ప్రే, రబ్బరు బుల్లెట్లను ప్రయోగించాయి. చాలామంది ఆందోళనకారులు N95 మాస్క్‌లు, స్కార్ఫ్‌లను ధరించి నిరసన ప్రదర్శనల్లో పాల్గొన్నారు.

ఇమామోలును ఎందుకు అరెస్టు చేశారు?

ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీ సీహెచ్‌పీ ప్రాథమిక నాయకత్వ ఎన్నికలు ఇమామోలు అరెస్టుకు కారణమని పరిశీలకులు భావిస్తున్నారు.

సీహెచ్‌పీ ప్రాథమిక నాయకత్వ ఎన్నిక మార్చి 23న జరగాల్సి ఉంది.

2028లో అధ్యక్షుడు ఎర్దొవాన్‌పై పోటీ చేయడానికి ఆయన తన పార్టీ నుంచి అధ్యక్ష అభ్యర్థిగా ఎన్నికవుతారని భావించారు. ఈ పోటీలో ఆయనొక్కరే ఉన్నారు.

ఇమామోలుకు ఓటు వేసేందుకు 1.5 కోట్ల మంది ప్రజలు ఆదివారం రాత్రి వరకు క్యూలైన్లలో వేచి చూశారు. ఆయన అప్పటికే పోలీసుల నిర్బంధంలో ఉన్నారు.

అయితే అధ్యక్ష పదవికి ఆయన అభ్యర్థిత్వాన్ని ఇంకా అధికారికంగా నిర్ధరించాల్సి ఉంది.

ఇస్తాంబుల్‌లో జరిగిన ర్యాలీలో సీహెచ్‌పీ నాయకుడు ఓజ్‌గుర్ ఓజెల్ మాట్లాడుతూ, మొత్తం ఓట్లలో దాదాపు 16 లక్షల ఓట్లు పార్టీ సభ్యుల నుండి వచ్చాయని, మిగిలినవి ఆయనకు సంఘీభావంగా వచ్చాయని అన్నారు.

బీబీసీ ఈ గణాంకాలను స్వతంత్రంగా ధ్రువీకరించ లేదు.

ఇమామోలు అరెస్టును కాబోయే అధ్యక్షుడిపై తిరుగుబాటు ప్రయత్నంగా పార్టీ విమర్శించింది.

అయితే అధ్యక్షుడు ఎర్దొవాన్ ప్రభుత్వం మాత్రం తుర్కియే కోర్టులు స్వతంత్రంగా వ్యవహరిస్తాయని పేర్కొంది.

క్రిమినల్ సంస్థకు సహకరించడం, లంచాలు స్వీకరించడం, దోపిడీ, చట్టవిరుద్ధంగా వ్యక్తిగత డేటాను సేకరించడం, రిగ్గింగ్‌కు పాల్పడటం వంటి ఆరోపణలతో ఇమామోలును నిర్బంధించాలని కోర్టు నిర్ణయించినట్లు ప్రాసిక్యూటర్ కార్యాలయం తెలిపింది.

తనపై వచ్చిన అభియోగాలను ఇమామోలు ఖండించారు. తన అరెస్టు తుర్కియే ప్రతిష్టకు తీవ్ర నష్టం కలిగించిందని పోలీసులతో అన్నారు.

అరెస్టు అయిన ఇమామోలు అధ్యక్ష అభ్యర్థి కాగలరా?

కేవలం అరెస్టు కారణంగా అభ్యర్థిత్వం రద్దు కాదు. అయితే, ఆయనపై ఉన్న ఆరోపణలలో ఏదైన ఒక దానిలో దోషిగా తేలినా ఆయన పోటీ చేయలేరు.

మరోవైపు ఈ నెల 18న, ఇస్తాంబుల్ విశ్వవిద్యాలయం ఇమామోలు డిగ్రీని రద్దు చేసింది. తుర్కియే రాజ్యాంగం ప్రకారం, అధ్యక్ష పదవిని చేపట్టబోయేవారు ఉన్నత విద్యను పూర్తి చేసి ఉండాలి.

అయితే, ఇమామోలు అభ్యర్థిగా అర్హులా కాదా అన్నది తుర్కియే ఎలక్షన్ కౌన్సిల్ నిర్ణయిస్తుంది.

(బీబీసీ కోసం కలెక్టివ్ న్యూస్‌రూమ్ ప్రచురణ)

(బీబీసీ తెలుగును వాట్సాప్‌,ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)