'Malkia wa uhalifu' - Wanawake sita wanaoendesha biashara ya dawa za kulevya Amerika ya Kati

Tukio la hivi karibuni la Kukamatwa kwa Herlinda Bobadilla huko Honduras lilizua maswali mengi kuhusu mwanamke huyu mwenye umri wa miaka 61 ambaye angekuwa kiongozi wa moja ya wasambazaji wakubwa dawa za kulevya Amerika ya Kati.

Kidogo sana kilijulikana hadharani kuhusu Bobadilla anayejulikana kama "la Chinda", licha ya yeye kuchukuliwa kuwa ni mkuu wa kikundi kinachotuhumiwa kutuma tani za kokeini kupitia makampuni ya Mexico na Colombia kwenda Marekani, nchi ambayo hata ilitoa zawadi kwa Marekani. kiasi cha $5 milioni (R$ 24.5 milioni) kwa taarifa zitakazopelekea kukamatwa kwake.

Hadithi ya Bobadilla, kama ile ya wafanyabiashara wengi wa dawa za kulevya wa kike wenye hadhi ya juu Amerika Kusini, haijulikani sana ulimwenguni kote na wakati mwingine, hata na mamlaka yenyewe inayowachunguza.

Jukumu la wanawake katika kupanga uhalifu kwa ujumla huwasilishwa kama ni mshirika au ni jamaa wa mlanguzi ambaye anadhibiti biashara hiyo. Au kama mtu ambaye bila hiari na kwa lazima hurithi kazi hii wakati mwanaume anapokamatwa.

Lakini ni daima huwa kama hivi? Ni yapi majukumu ya kweli ya wanawake katika kupanga uhalifu? Ni machache sana yanayojulikana kuwahusu kwa sababu wanashikilia nyadhifa zisizo na nguvu, au mambo mengine yanayohusika? Hawa wanawake wasiojulikana ni wakina nani?

BBC News Mundo, ilimhoji Deborah Bonello, mwandishi wa habari wa Kimalta-Uingereza ambaye ameishi Amerika Kusini kwa karibu miaka 20 na anachunguza uhalifu uliopangwa katika eneo hilo.

"Siku zote nimekuwa nikiandika kuhusu mada hii kama mwandishi wa habari tangu nilipowasili Mexico miaka 15 iliyopita. Hata hivyo, niliona kwamba masimulizi kuhusu wanawake hawa yalikuwa machache sana na kwamba kwa miaka wamekuwa wakihusishwa na kupanga uhalifu kama wake, marafiki wa kike, waathirika, kulazimishwa kufanya. Ni dhana potofu tulizonazo kuhusu jinsia na kwamba, ingawa katika miaka ya hivi karibuni tumeona taswira ya wanawake imebadilika, katika nyanja ya kupanga uhalifu imebakia kwenye kivuli", anasema.

Hawa ni walanguzi sita waliochunguzwa na Bonello.

Digna Valle (Honduras)

Huko El Espíritu, mji mdogo huko Copán, kaskazini-mashariki mwa Honduras, Digna Valle alikuwa mkuu wa biashara ya dawa za kulevya katika eneo hilo na mtu muhimu wa kundi la kikatili la Los Valle. Familia yake ilihama kutoka kusafirisha ng'ombe na sigara na kujikita katika usafirishaji wa dawa za kulevya za Colombia, ambazo zilianza kuenea katika eneo hilo mwishoni mwa karne iliyopita, zikielekea Marekani.

Valle, mkubwa zaidi kati ya ndugu zake 13, alihamisha makumi ya maelfu ya dola zilizotokana na kokeini kwa mwezi kuvuka mpaka wa Guatemala, akifanya kazi kama mtu wa kati wa mashirika mengine kama vile shirika la Sinaloa la Mexico . El Chapo mwenyewe (au Joaquín Archivaldo Guzmán wa Mexico kama anavyojulikana, mmoja wa walanguzi wa dawa za kulevya wenye nguvu zaidi wakati wote na anayetumikia kifungo cha maisha jela nchini Marekani baada ya kutoroka jela njia yenye utata) alitembelea El Espíritu mara kadhaa kwenye matukio maalumu.

Baada ya kukamatwa akiwa safarini Miami mwaka 2014, Digna Valle alikiri mashtaka ya ulanguzi wa dawa za kulevya. Alishirikiana na mahakama na maelezo yake yalikuwa muhimu kwa kukamatwa na kurejeshwa nchini Marekani kwa kaka zake wawili, ambao pia walipatikana na hatia, na kusaidia katika kuvunja ukoo wao wenyewe.

Valle alitumikia kifungo chake na alipata haki ya kubaki Marekani akihofia hatari ya kifo ikiwa atarejea nchini mwake.

"Nilipoenda El Espíritu, nilikuwa na mazungumzo mafupi ya video na Digna na aliniambia kuwa haogopi kurudi Honduras. Wakati huo, alikuwa akifanya kazi kwa uwazi kwa sababu alifikiri kuwa hawezi kuguswa. na alihisi kulindwa na mamlaka. Kiburi hiki si kitu cha wanaume tu," anasema Bonello.

Marixa Lemus (Guatemala)

Marixa Lemus, 40, anajulikana kama "la Patrona" (Bibi) au "el Chapo de Guatemala" (Chapo wa Guatemala) kwa sababu ya mara mbili alizofanikiwa kutoroka gerezani. Mnamo 2016, aliruka ukuta wa gereza na akapatikana saa kadhaa baadaye.

Mwaka mmoja baada ya kipindi hicho, Lemus alitoroka tena kutoka kwa gereza la kijeshi, akiwa amevalia sare za usalama. Wiki mbili baadaye, alikamatwa huko El Salvador.

Himaya yake ya ulanguzi wa dawa za kulevya ilijengwa karibu na Moyuta, mji wa Guatemala kwenye mpaka na El Salvador, eneo la kimkakati kwenye njia ya usafirishaji ambayo inapitia Amerika ya Kati hadi Marekani.

Familia yake, iliyojulikana kwa fujo zao, jeuri na umwagaji damu, ilikuwa na nguvu kubwa katika siasa za ndani na katika kudhibiti eneo hilo kwa ulanguzi wa dawa za kulevya.

Kakake alikuwa meya wa Mouta hadi alipofariki kutokana na mshtuko wa moyo. Mwaka 2011, dadake Mayra aliuawa pamoja na watu wengine saba, miezi michache kabla ya kugombea wadhifa huo huo wa umeya katika uchaguzi. Hapo awali, tayari alikuwa amenusurika shambulio lingine ambapo Jennifer, binti yake Marixa mwenye umri wa miaka 17, alikufa.

Anamtuhumu mpinzani wake na mshindi wa uchaguzi kuwa nyuma ya mauaji ya wanafamilia yake.

"Nilimhoji Marixa gerezani. Alinivutia kwa utu wake, uwezo wake wa vurugu na jinsi ambavyo hakuficha. Aliniambia atalipiza kisasi kwa mpinzani wake, kwake na kwa familia yake yote". anakumbuka Bonello.

Sebastiana Cotton Vasquez (Guatemala)

Sebastiana Cottón Vásquez alitumia miaka yake ya mwanzoni kama mkulima maskini na mwenye elimu ndogo rasmi katika jiji la Malacatán, kwenye mpaka wa Guatemala na Mexico, kituo kingine cha kimkakati kwa biashara ya kimataifa ya dawa ya kulevya.

Lakini hilo halijamzuia kuchukuliwa kuwa mmoja wa walanguzi wenye jeuri zaidi nchini mwake.

Baada ya kuachwa na baba wa watoto wake watano, aliolewa na mfanyabiashara wa dawa za kulevya. Alipouawa, Vásquez alichukua biashara hiyo hadi akawa na jukumu kubwa la kusafirisha maelfu ya kilo za kokeini.

"La Tana" alikuwa mshirika wa ndugu wa Lorenzana, baadhi ya walanguzi wa dawa za kulevya wenye nguvu zaidi nchini Guatemala wakati huo. Mawasiliano yake ya mpakani yalisaidia sana kusafirisha dawa za hadi Mexico, ambako pia alinunua bidhaa kutoka kwao.

Cottón alikuwa na uhusiano na shirika la Digna Valle nchini Honduras na alifanya kazi na wasambazaji wa Sinaloa del Chapo nchini Mexico.

Mnamo 2014, alihamishiwa Marekani, ambapo alikiri makosa hayo. Aliachiliwa miaka mitano baadaye, baada ya kushirikiana na mahakama na kutoa ushahidi dhidi ya akina Lorenzana katika kesi yao.

"Niliwahoji marafiki wa Sebastiana walimwogopa sana, ni mwanamke mwenye muonekano wa kuvutia, bila kusindikizwa alikwenda kulalamika kuibiwa kwa dawa za kulevya kwenye nyumba ya akina Lorenzana mmoja ambapo aliishia kuzungukwa na takriban wanaume mia moja wenye silaha. Alikuwa mwanamke pekee huko. Ili kufanya hivyo unahitaji ujasiri mwingi... au ujinga. Au zote mbili", anaonyesha Bonello.

Marllory Chacon Rossell (Guatemala)

Marllory Chacón alikuwa kiungo mwingine muhimu katika kesi hiyo iliyopelekea wana Lorenzana kuhukumiwa kifungo cha maisha jela. Alikuwa na mkutano wake wa kwanza wa ushirikiano mwaka wa 2004, alipohitaji usaidizi wa biashara yake kubwa ya kwanza ya dawa za kulevya: kusafirisha tani za kokeini kutoka mpakani na Honduras.

Ingawa anatoka eneo la mashambani la Chiquimula, Guatemala, Chacón—jina la utani "La Reina del Sur" (Malkia wa Kusini)—alikuwa wa tabaka la kati, alisoma saikolojia kwa miaka kadhaa na alikuwa na ujuzi mkubwa wa ujasiriamali.

Kabla ya kujihusisha na ulanguzi wa dawa za kulevya, alikuwa vizuri kwenye kusafisha pesa . Miaka kadhaa baadaye, aliweza kusafisha hata kiasi cha dola milioni 10 (R$48 milioni) ya faida ya ulanguzi wa dawa za kulevya kwa mwezi, kulingana na maafisa wa Marekani.

Chacón ilifanya kazi Guatemala, lakini alikuwa na kiunganishi cha ulanguzi wa dawa za kulevya huko Honduras na Panama, na alisambaza kokeini kwa makampuni ya biashara nchini Mexico.

Idara ya Hazina ya Marekani ilimtaja kama "mmoja wa walanguzi wa dawa za kulevya waliokithiri zaidi katika Amerika ya Kati".

Chacón alikua mmoja wa washirika wakubwa wa Sebastiana Cottón, aliyekamatwa mwaka wa 2014. Alijisalimisha mwenyewe mwaka huo huo na kama mshirika wake wa zamani, alikiri uhalifu na kushirikiana na mahakama ya Marekani hadi alipoachiliwa mwaka wa 2019.

Kulingana na Bonello, "Marllory alikuwa mwanamke mrembo, mwenye elimu ambaye alifanya kazi katika ulimwengu wa wanaume. Akina Lorenzanos hawakuzoea kushughulika na wanawake kusafirisha au kununua kokeini, lakini aliingia katika biashara hiyo kwa sababu alipenda sana ulimwengu wote. ."

Guadalupe Fernandez Valencia (Mexico)

Licha ya kuwa mwanamke mwenye cheo cha juu zaidi kufikia sasa katika magendo ya Sinaloa, machache yanajulikana kuhusu Guadalupe Fernández Valencia. Hata hivyo, alikuwa mwanamke pekee kwenye orodha ya majina nane yaliyoonekana kwenye hati ya mashtaka ambayo yalisaidia kumpeleka El Chapo gerezani.

Raia huyo wa Mexico ametumia zaidi ya miongo mitatu katika biashara ya dawa za kulevya. Kwanza nchini Marekani, ambako alifika bila hati kutoka katika jimbo la kwao la Michoacán na ambako aliishia gerezani kabla ya kufukuzwa nchini.

Huku Mexico, alifanya kazi katika kampuni ya Sinaloa kama msaidizi wa mmoja wa watoto wa kiume wa Chapo, Jesús Alfredo, ambaye bado ni mkubwa.

Fernández Valencia alifanya kazi pamoja na "Alfredillo" wakati wote wa mchakato wa usambazaji wa dawa za kulevya, hadi alipokamatwa huko Culiacán, mwezi mmoja tu baada ya El Chapo kukamatwa mara ya mwisho, Januari 2016. Alikiri makosa yake na akatiwa hatiani hadi miaka kumi jela. Wakati huo, Fernandez Valencia alikuwa na umri wa miaka 61.

"Nilifurahishwa na taswira ya unyenyekevu ambayo alitaka kuionyesha kwenye kesi hiyo, akizungumzia kuhusu watoto na wajukuu zake. Lakini ukweli ni kwamba alifanya kazi katika shirika katili na alikubaliana na hilo", anasisitiza Bonello.

"Hakuwa mtu mjinga ambaye hakujua alichokuwa akikipata. Kiwango alichofikia katika shirika hilo na uwezo wake wa kushughulikia lojistiki katika mazingira haramu ni ya kuvutia.

Luz Irene Fajardo Campos (Mexico)

Luz Fajardo Campos alikuwa wakili wa tabaka la kati Mexico ambaye alitoka kwenye familia ya wakulima karibu na Cosala, katika kijiji cha Sinaloa, lakini aliamua kuingia katika biashara ya madawa ya kulevya pamoja na watoto wake wawili.

Aliendesha hata makundi ya kimataifa ya ulanguzi wa dawa za kulevya, ambayo hadi 2016 alihusishwa na shirika la Sinaloa, ingawa si sehemu ya shirika hilo.

Fajardo Campos alishtakiwa kwa kuingiza kiasi kikubwa cha kokeini kutoka Colombia hadi Marekani kupitia Amerika ya Kati na Mexico.

Baada ya kukamatwa nchini Colombia mwaka 2017 na kurejeshwa Marekani, miili ya watoto wake wawili iliagwa na kuchomwa moto nchini Mexico. Haijulikani ikiwa waliuawa na kundi pinzani la dawa za kulevya au ilikuwa ni kengele ya kumtaka akae kimya mbele ya haki.

Ukweli ni kwamba alikataa kukiri hatia na kwenda mahakamani. Mwaka jana, alihukumiwa miaka 22.

Kulingana na Bonello, "kwa sababu ya taaluma yake na familia yake, alikuwa na chaguzi nyingine, lakini aliamua kuingia katika biashara ya dawa za kulevya.'' Mara tu alipokuwa gerezani, afya yake ya akili ilidhoofika, kulingana na wakili wake.

"Baada ya yale yaliyotokea kwa watoto wake aliamua kunyamaza na kutotoa taarifa za mtu yeyote, nashangaa El Chapo naye alifikiria hilo wakati akitoa ushahidi wake. Inashangaza wanawake wengi wanafikiria madhara yanayoweza kuwapata kauli zake kwa familia zao [ wengi wa jamaa za Fajardo wanaendelea kuishi Sinaloa]".

"Hii ni tofauti na wanaume wangefanya, ambao pia ni baba na waume? Sijui", anauliza mwandishi wa habari.