Uchaguzi wa DR Congo: Jinsi Félix Tshisekedi alivyoshinda uchaguzi uliokumbwa na machafuko

Uchaguzi uliofanyika katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo tarehe 20 Disemba unastahili kupewa majina mengi- zenye dosari, zenye machafuko, za kihistoria, ngumu, zilizoibiwa.

Ni zipi za kutumia, kwa mpangilio upi, kwa msisitizo kiasi gani? Je, hii ilikuwa ni ishara ya ukomavu wa kidemokrasia, kama inavyoonelea serikali, au udanganyifu, kama upinzani ulivyodai?

Jibu bila shaka ni gumu..

Nchi ilikuwa ikichagua rais, pamoja na wawakilishi wa kitaifa, wa majimbo na wa mitaa. Kulikuwa na takriban wapiga kura milioni 41 waliochagua kati ya wagombea 100,000, kutoka vyama 70 vya siasa na miungano.

Karatasi za kupigia kura, masanduku ya kupigia kura, na mashine za kupigia kura zilisambazwa katika vituo 75,000 vya kupigia kura katika nchi hiyo yenye ukubwa wa Ulaya magharibi japo ina barabara chache. Vifaa vya uchaguzi vilisafirishwa kwa miguu, helikopta, mitumbwi na pikipiki.

Uchaguzi huu kwa hakika ulikuwa wa kihistoria. Huu ni uchaguzi wa nne wa kitaifa tangu kurejeshwa kwa demokrasia ya vyama vingi mwaka 2006; hii pia ilikuwa mara ya kwanza kwa watu wa diaspora kupiga kura, na kwamba uchaguzi wa ndani ulifanyika.

Ilikuwa pia nafasi kwa wananchi kupima changamoto kubwa zinazowakabili, ili kuwashinikiza viongozi wao kuwahudumia vyema zaidi.

Watu milioni saba wamekimbia makazi yao katika eneo la mashariki lenye utajiri wa madini kutokana na ghasia zinazoendelea; milioni 25 wana chakula kidogo kiasi kwamba maisha yao yako hatarini; na, licha ya utajiri mkubwa wa madini, karibu 73% ya watu wanaishi katika umaskini uliokithiri. Na watu walikusanyika kwa wingi, wakisubiri kwenye foleni kwa saa nyingi kupiga kura.

Na bado, pamoja na hali ya zamani ya vyama na changamoto kubwa zinazoikabili nchi, kampeni za uchaguzi kwa kiasi kikubwa hazikuwa na mapendekezo madhubuti ya sera.

Kanuni kuu ya kuandaa ilikuwa kama ulikuwa na Rais Félix Tshisekedi na chama chake cha Union for Democracy and Social Progress (kinachojulikana kwa herufi za kwanza za Kifaransa UDPS) au na "upinzani".

Wapinzani wake watatu - Moïse Katumbi, mfanyabiashara tajiri na gavana wa zamani, Martin Fayulu, mtendaji wa zamani wa Exxon Mobil, na Denis Mukwege, daktari wa magonjwa ya wanawake na mshindi wa Tuzo ya Amani ya Nobel 2018 - walijaribu na kushindwa kuungana kutoa mgombea mmoja.

Mwishowe, uchaguzi haukuwa na mpangilio mzuri. "Machafuko makubwa, yaliyopangwa," Kardinali Fridolin Ambongo wa Kanisa Katoliki la Roma alisema.

"Une grande bouillabaisse," rafiki ambaye alikuwa akifuatilia uchaguzi aliutaja kuwa - ​​"kitoweo kikubwa cha uchaguzi".

Kauli ya kasisi huyo iliungwa mkono na waangalizi 24,000 wa uchaguzi waliowasilishwa na makanisa ya Kikatoliki na Kiprotestanti.

Takwimu walizoripoti zinatatanisha: katika vituo 551 vya kupigia kura (6% ya vile vilivyozingatiwa), mapigano yalizuka, mara nyingi kwa sababu wapiga kura walikuwa wamechoka kusubiri kwa saa nyingi, au kwa sababu hawakuweza kupata majina yao kwenye orodha ya wapiga kura.

Katika 3%, masanduku ya kura kuwekwa makaratasi kabla ya shughuli yenyewe kuanza au ununuzi wa kura ulishuhudiwa karibu robo ya maeneo mashine za kupiga kura ziliharibika.

Kura hiyo iliyopaswa kudumu kwa siku moja tu, iliendelea kwa siku tano katika baadhi ya maeneo, kinyume na sheria ya uchaguzi.

Kashfa iliyofurika kwenye mitandao ya kijamii ilikuwa uzushi wa "mashine za kupigia kura za kibinafsi".

Katika mojawapo ya video hizi mtu anaonekan bila aibu akipiga kura nyingi za Bw Tshisekedi kwenye mashine ya kupiga kura katika ukumbi wa nyumba yake; huku nyingine ikionyesha wawili wakipigana kuhusu mgombea yupi watumie mashine kumlaghai.

Ingawa ni vigumu kuthibitisha video hizi, tume ya uchaguzi imekiri kuwa baadhi ya mashine zake zilikuwa zimeibiwa au kupotea.

Si ajabu kwanini, upinzani haukusubiri kutolewa kwa matokeo rasmi. Siku chache tu baada ya kura kuanza, Bw Fayulu na Bw Mukwege walitaka shughuli hiyo ifutiliwe mbali, huku Bw Katumbi akisema kwamba ni wazi kwamba ameshinda.

Tarehe 29 Desemba, makanisa ya Kikatoliki na Kiprotestanti yalitoa uamuzi wao wa awali. Sauti yao ni muhimu.

Mnamo 2018, ni Kanisa Katoliki lililoongoza mashtaka dhidi ya matokeo rasmi ya tume ya uchaguzi, likisema kuwa Bw Tshisekedi hakuwa ameshinda uchaguzi.

Mnamo 2011, maaskofu walikashifu matokeo hayo kuwa "hayaakisi matakwa ya watu".

Hata wakati huu, makanisa yalikuwa kwenye mkondo wa mvutano na tume ya uchaguzi - baada ya yote, mkuu wa baraza hili anapaswa kuwekwa mbele na vikundi vya kidini, lakini serikali iliwadharau Wakatoliki na Waprotestanti, ambao kwa pamoja labda wanawakilisha. karibu 70% ya idadi ya watu.

Katika kuelekea uchaguzi huo, mkuu wa baraza la maaskofu - bodi ya kuratibu ya Wakatoliki nchini - alikuwa amemsuta mkuu wa tume hiyo, Denis Kadima, kwa kufanya uchaguzi "kuanza vibaya".

Makasisi hao pia walichukizwa na ukandamizaji mkali wa maandamano, kutekelezwa kwa mfumo wa haki na kukamatwa kwa watu kiholela. Bw Kadima alikashifu wakosoaji wake, akiwaita "manabii wa maangamizi".

Hata hivyo, mwishowe, viongozi wa kidini waliorudi nyuma. Waliona kwamba "mgombea mmoja alijitokeza waziwazi kutoka kwa wengine kwa zaidi ya nusu ya kura pekee".

Kwa faragha, makuhani waliendelea kutilia shaka mchakato huo. Walithibitisha kukamilika shughuli ya tume ya uchaguzi - Bw Tshisekedi alishinda.

Matokeo haya, ya ushindi wa 73% iliyotangazwa na tume, pia ndiyo ambayo kura nyingi za kabla ya uchaguzi zilipendekeza.

Lakini maaskofu hao walitaja "visa vingi vya dosari ambazo zinaweza kuathiri uadilifu wa matokeo ya kura tofauti, katika maeneo fulani".

Walizungumzia chaguzi mbalimbali za wabunge na kuitaka tume ya uchaguzi na mfumo wa sheria kutekeleza wajibu wao, pengine kwa kufuta kura na kuwachukulia hatua waliohujumu mchakato huo pale inapobidi.

Maneno ya rais ya uzalendo - aliahidi kupeleka vita Rwanda kama wataendelea na madai yao ya kuingilia mashariki - na rekodi yake ya elimu ya msingi bila malipo pengine ilikuwa mbaya, kama vile upinzani dhaifu na uliogawanyika.

Lakini huu si ushindi kwa demokrasia.

Tume ya uchaguzi ilikuwa na siasa, kama vile mahakama zilizohusika kutatua mizozo ya uchaguzi. Hakukuwa na ukaguzi wa kina wa orodha ya wapiga kura, na wagombea wa upinzani walikabiliwa na wakati mgumu katika kampeni na uhamasishaji.

Haya yote yaliongezeka katika idadi ya wapiga kura: asilimia 43 ikishuka kutoka 67% kutoka uchaguzi mkuu wa 2006. Na uchaguzi uligharimu karibu $1.2bn, zaidi ya bajeti ya elimu au afya ya nchi.

Wakati upinzani ukijitahidi kupinga matokeo, tishio la kweli si kuyumba kwa kisiasa au ghasia - kama wawekezaji na wafadhili wanaonekana kuhofia - bali ni mmomonyoko wa demokrasia ya Kongo.

Katika nchi inayohitaji uwajibikaji zaidi - hatimaye kuondoka kwenye migogoro na umaskini hadi kuifanya nchi hiyo "Ujerumani ya Afrika", kama Bw Tshisekedi alivyoahidi - hii ilikuwa fursa iliyopotea.

Jason K Stearns ni mwanzilishi na mshauri wa kimkakati wa Kikundi cha Utafiti cha Kongo (CRG), chenye makao yake katika Chuo Kikuu cha New York. Yeye pia ni mwandishi wa Dancing in the Glory of Monsters: Kuanguka kwa Kongo na Vita Kuu ya Afrika, na Vita Visivyosema Jina Lake: Migogoro isiyoisha nchini Kongo.

Imetafsiriwa na Ambia Hirsi