Je, Uturuki iliisaliti Urusi?

Uhusiano kati ya Uturuki na Urusi katika siasa za ulimwengu ni mada ya kuvutia na ngumu. Matukio ya hivi nchini Syria yamejaribu tena "urafiki wa kimkakati" wa Erdogan na Putin.

Kupinduliwa kwa utawala wa Bashar al-Assad kumeibua swali la nani alishinda na nani aliteseka zaidi kwenye ubao wa siasa za kijiografia.

Uturuki iliidungua ndege ya kijeshi ya Urusi kwenye mpaka wa Syria Novemba 24, 2015.

Ankara ilisema kuwa ndege hiyo ya Urusi ilidunguliwa kwasababu ilikiuka sheria za anga lake.

Hatahivyo Moscow ilisema kuwa ndege hiyo haikuvuka mpaka wa Uturuki bali ilikuwa katika anga ya Syria.

Putin alilaani kushambuliwa na kuangushwa kwa ndege hiyo na kusema ni "kuchomwa kisu mgongoni" na kueleza kuwa ni kitendo cha kusaidia ugaidi.

Rais wa Urusi aliionya Uturuki kwamba itarajie madhara makubwa kutokana na kitendo hicho, na kushuhudiwa majibizano.

Recep Tayyip Erdogan awali alisema kuwa "Uturuki ililinda mipaka yake" na haikuomba msamaha kwa Urusi kwa muda mrefu.

Ikulu ya Kremlin ilitangaza Januari 2016 kwamba Uturuki ilikuwa imeomba msamaha kwa Urusi.

Tukio hilo lililosababisha mzozo kati ya Moscow na Ankara wakati huo, lilisababishwa na vita katika nchi ya Bashar Assad, ambaye aliondolewa madarakani hivi karibuni.

Uturuki na Urusi zimekuwa zikiunga mkono pande tofauti za vita vya Syria. Uturuki imeunga mkono makundi ya waasi nchini Syria, huku Urusi ikiunga mkono utawala wa Bashar al-Assad.

Hatimaye, Uturuki imepata ushindi wa kiwango fulani, na kumlazimu Bashar al-Assad kukimbilia Urusi.

Erdogan alisafiri hadi Urusi mwezi mmoja na nusu uliopita na kukutana na Putin katika mkutano wa BRICS.

Putin pengine hakujua kwamba mwezi mmoja na nusu baadaye, Uturuki ingekuwa inasaidia waasi nchini Syria dhidi ya Bashar Assad, na kuiweka Urusi katika hali mbaya.

Wachambuzi wanaofuatilia matukio ya Syria wanasema kuwa Uturuki kwa mara nyingine "imechoma kisu mgongoni kwa Urusi."

Je, Putin atasamehe sasa?

Sehemu ya mahojiano ya 2018 na Putin inasambaa kwenye mitandao ya kijamii.

Mazungumzo hayo ni kama ifuatavyo:

Mwandishi wa habari: - Unaweza kunisamehe?

Putin: - Ndio ... lakini sio kila kitu.

Mwandishi wa habari: - Ni nini kisichoweza kusamehewa?

Putin: - Uhaini!

Mahojiano haya hayahusiani moja kwa moja na uhusiano wa Urusi na Uturuki, lakini mazungumzo hapa yanatupa hisia ya Putin ni mtu wa aina gani.

Wachambuzi wa Urusi ambao ni wataalamu wa siasa za dunia wanaamini kwamba Erdogan amemsaliti Putin.

Mchambuzi wa siasa nchini Urusi, mwanafalsafa na mwanaitikadi Alexander Dugin aliandika yafuatayo baada ya kuanguka kwa utawala wa Bashar al-Assad nchini Syria:

"Urusi haitafanya lolote kuidhuru Uturuki. Lakini baada ya usaliti huo Uturuki haiwezi kutarajia kuungwa mkono na Urusi katika nyakati ngumu. Ugumu hujirudia mara kwa mara.

Kulikuwa na uhusiano wa pande nyingi kati ya Uturuki na Urusi. Wakati huu ni wazi kwamba matendo yao yalitetea maslahi ya Israeli na wadau wa kimataifa. Hii inasikitisha sana.

Alexander Dugin anasema kwamba Urusi sio dhaifu kama inavyoonyeshwa na mataifa ya Magharibi, na kwamba Erdogan amefanya makosa makubwa.

"Uislamu ni adui wa Uturuki. Nchi za Kiarabu hazitaki Uturuki kuwa kiongozi katika ulimwengu wa Kiarabu.

Wakurdi wanajaribu kudhibiti mamlaka nchini Syria kwa msaada wa nchi za Magharibi.

Kutokana na kutokuwepo kwa Urusi nchini Syria, Erdogan amepoteza mshirika wake muhimu na rafiki Mnamo 2015, tulijaribu kutoongeza uhusiano wetu na Uturuki Erdogan alifanya makosa ya kimkakati hapa," Dugin aliandika kwenye ukurasa wake wa mtandao wa kijamii X.

Stanley Johnny, mhariri wa gazeti la lugha ya Kiingereza la India The Hindu, anasema Putin hakuelewa kikamilifu lengo la Erdogan:

"Putin alipoanzisha mpango wa kumaliza vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini Syria kwa msaada wa Uturuki, Erdogan hakuzingatia ukweli kwamba yeye ni mwanachama wa NATO.

Uturuki ilionekana kutoegemea upande wowote katika suala la Ukraine.

Kwa sababu Ankara haikuegemea upande wowote katika suala la Ukraine. kujiunga na vikwazo vya Magharibi dhidi ya Urusi.Hivyo, Erdogan alimshinda Putin katika suala la Syria."

Kweli Urusi ilishindwa na Uturuki?

Wakati jeshi la Bashar al-Assad likishindwa na makundi ya waasi nchini Syria wiki iliyopita, Waziri wa Mambo ya Nje wa Urusi Sergei Lavrov alisafiri hadi Qatar kuhudhuria Kongamano la Doha.

Wakati wa kongamano hilo, mwandishi wa Al Jazeera alimuuliza Lavrov kuwa kushindwa kwa Bashar Assad ni pigo kiasi gani kwa Urusi.

Kwa swali hili, Lavrov alisema kwamba Urusi imesaidia sio watu wa Syria tu, bali pia watu wa Iraqi, Libya na Lebanon:

"Kuna aina mbili za vita zinazoendelea duniani hivi sasa. Upande mmoja unapigania kuweka utawala wake, wakati upande mwingine unapigania uhuru wake. Ikiwa unatafuta tuseme kwamba kuna unafuu huko Syria, basi endelea kuuliza."

Mwandishi huyo wa habari akamuuliza Lavrov kama Uturuki inafuatilia matukio ya Syria, na ikiwa aliguswa na jukumu la Ankara nchini humo.

"Unajua kuwa Uturuki ina ushawishi mkubwa nchini Syria. Uturuki inapakana na Syria na ina wasiwasi wake wa usalama," Lavrov alijibu.

Siku ya Jumatano, Kiongozi Mkuu wa Iran Ayatollah Ali Khamenei alizilaumu moja kwa moja Marekani na Israel kwa kupinduliwa kwa utawala wa Assad nchini Syria, na kusema japo si kwa namna ya moja kwa moja kwamba Uturuki pia ilihusika.

Iran, kama Urusi, imekuwa ikitoa msaada unaowezekana kumweka Assad madarakani.

Kwa hivyo, Urusi ilishindwa na Uturuki sio tu huko Syria, bali pia Libya na Karabakh.

Wakati huo huo, kuna maswali mengi kuhusu sera ya kigeni ya Uturuki na majirani na washirika wake.

Waziri Mkuu wa zamani wa Uturuki Ahmet Davutoglu alisema katika mahojiano na Nikkei Asia kuhusu sera ya kigeni ya Erdogan:

"Rais ameachana na sera ambayo haijaleta matatizo kwa majirani zake na badala yake amehamia kwenye sera ambayo imesababisha matatizo kwa majirani zake wote.

Mchezo wa"kusawazisha" wa Erdogan

Soner Çağaptay, mkurugenzi wa Mpango wa Mafunzo ya Kituruki katika Taasisi ya Washington Institute for Near East Policy, amechapisha vitabu kadhaa kuhusu Erdogan, vikiwemo New Sultan," "Erdogan's Empire," na "The Sultan in Autumn."

Katika kitabu cha "The Sultan in Autumn", anaandika:

"Erdogan amejidhihirisha kuwa kiongozi mwenye nguvu zaidi kuliko ilivyotarajiwa wakati alipokuwa madarakani.

Ameendesha oparesheni za kijeshi nchini Iraq, Syria na Libya kwa mafanikio, kuthibitisha ushawishi wa kisiasa wa Uturuki.

Wakati Uturuki imeshindwa kuwa mamlaka ya kidiplomasia, nguvu za kijeshi zimeziba pengo"

Imesemekana kwamba wakati wowote Erdogan anapokasirikia nchi za Magharibi, anageukia Urusi. Mnamo Septemba 2021, Erdogan alisafiri hadi New York kuhutubia Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa. Erdogan alitaka kukutana na Rais wa Marekani Joe Biden, lakini hilo halikufanyika. Akiwa na hasira kwa hili, Erdogan alikutana na Rais wa Urusi Putin.

Afisa mstaafu wa Marekani Rich Otzen aliiambia Nikkei Asia kuhusu sera ya kigeni ya Erdogan:

"Erdogan anatafuta uwiano kati ya Mashariki na Magharibi. Anataka kuanzisha uhusiano na ulimwengu wa Kiislamu kusini, Asia mashariki, na Urusi kaskazini. Anapohisi kutishiwa kutoka upande mmoja, mara moja anahamia upande mwingine."

Wataalamu wengi wanasema kuwa Uturuki wakati mwingine hujikuta kati ya Urusi na Marekani. Uturuki inajiweka kama mchezaji katikati na wakati mwingine inalazimishwa suluhu na Urusi.

Mnamo mwaka wa 2016, jaribio la mapinduzi nchini Uturuki lilizimwa. Erdogan alilaumu jaribio la mapinduzi kwa Fethullah Gulen, ambaye anaishi uhamishoni nchini Marekani, na kutaka Washington imrudishe.

Fursa kwa Putin

Licha ya madai ya mara kwa mara ya Erdogan kutaka Gulen kurejeshwa nchini Marekani, Marekani haijawahi kutii matakwa yake. Hii imezidisha mashaka ya Erdogan kuhusu Marekani.

Urusi iliona hali hii kama fursa na ikafanikiwa kuitumia kikamilifu. Katika kitabu chake "The Sultan in Autumn", Soner Çagaptay anasema:

"Putin alijua vyema kwamba Fethullah Gulen alikuwa akiishi Marekani. Watu wengi nchini Uturuki walikuwa tayari kuamini kwamba Marekani ndiyo iliyohusika na jaribio la mapinduzi."

"Zaidi ya watu mia tatu waliuawa katika mapigano wakati wa jaribio la mapinduzi. Miongoni mwao walikuwa washirika wa karibu wa Erdogan. Wakati huo, Putin alikuwa kiongozi wa kwanza wa dunia kuwasiliana na Erdogan. Alimwalika Erdogan katika mji wake waSt. Petersburg."

"Katika siku za mwanzo, Erdogan hakupokea simu hata moja kutoka kwa Rais wa wakati huo wa Marekani Barack Obama. Siku nne tu baadaye simu ya Erdogan iliita kutoka Washington, na alikuwa waziri wa masuala ya kigeni wa wakati huo John Kerry ambaye alijibu. Wiki tatu baada ya mapinduzi jaribio, Erdogan alisafiri hadi St. Petersburg na kukutana na Putin."

Ilikuwa wakati wa mkutano huu ambapo Putin alimshawishi Erdogan kununua mfumo wa S-400. Mnamo mwaka wa 2017, ilitangazwa rasmi kuwa Uturuki imetia saini makubaliano ya kununua mfumo wa kombora la S-400 kutoka Urusi.

Sifa kuu ya kombora la S-400 ni uwezo wake wa kudungua ndege za NATO. Urefu wa kombora ni kilomita 400.

Marekani iliiwekea vikwazo Ankara kwa kulipiza kisasi kwa Uturuki kununua mfumo wa ulinzi wa anga wa S-400 kutoka kwa Urusi. Marekani pia ilikataa kuipatia Uturuki ndege za kivita za F-35.

Erdogan alilazimishwa kuwa "marafiki" na Putin?

Soner Çağaptay anasema kwamba Erdogan alikua rafiki wa Putin kinguvu na anaifasiri hivi:

"Ilikuwa wazi kwamba baada ya kuanzisha uhusiano wa kirafiki na Putin, isingekuwa rahisi kwa Erdogan kujitenga naye. Ukosefu wa usawa wa madaraka katika uhusiano kati ya nchi hizo mbili ulionekana wazi.

Ikiwa Uturuki itakataa mfumo wa S-400, "Ilikuwa wazi kuwa baada ya kuanzisha uhusiano wa kirafiki na Putin, haingekuwa rahisi kwa Erdogan kujitenga naye.

Putin angeweza kusimamisha biashara na utalii, ambayo ni vyanzo vikuu vya mapato kwa Uturuki pia inaweza kuharibia sifa ya Erdogan nyumbani hasa katika uwanja wa kimataifa."

Lakini wachambuzi wengi wanaamini Erdogan ana uwezo wa kukabiliana na changamoto za kisiasa na kimataifa. Amekumbana na misukosuko mingi katika miaka yake 20 madarakani, na amevumilia majaribu mengi magumu.

Iwe ni mgogoro wa kisiasa wa kijiografia, mapinduzi ya 2016, au "Turkish Spring," Erdogan amesimamia kila tukio mahali pake na kuibuka kama kiongozi shupavu.

Alikitaja chama chake kuwa ndicho kitakachorejesha maadili ya Kiislamu nchini Uturuki.

Uturuki ilitawaliwa na jeshi hadi 2003. Mustafa Kemal Ataturk mwenyewe alikuwa mwanajeshi.

Jeshi pia lilikuwa na ushawishi mkubwa kwa uchumi wa Uturuki, na maandamano yalikuwa ya mara kwa mara. Erdogan alifanikiwa kuwazima wote, ingawa kwa nguvu.

Baada ya Erdogan kuingia madarakani, ujasiriamali binafsi nchini Uturuki ulistawi. Uingiliaji wa jeshi katika serikali ya Uturuki ulisitishwa. Katika suala hili, Erdogan aliweza kubadilisha mfumo wa kisiasa wa Kituruki. (SA)

Imetafsiriwa na Marha Saranga na kuhaririwa na Dinah Gahamanyi