Mambo 7 yanayoweza kutokea iwapo Marekani itaishambulia Iran

Marekani inaonekana iko tayari kuishambulia Iran ndani ya siku chache.

Ingawa malengo yanayowezekana yanaweza kutabirika kwa kiasi kikubwa, matokeo hayatabiriki.

Kwa hivyo, ikiwa hakuna makubaliano ya dakika za mwisho yanayoweza kufikiwa na Tehran na Rais Donald Trump akaamua kuamuru vikosi vya Marekani kushambulia, basi matokeo yanayowezekana ni yapi?

1. Shambulio la uangalifu, madhara madogo kwa raia na hatua kuelekea demokrasia

Vikosi vya anga na majini vya Marekani vinafanya mashambulizi ya kiwango kidogo lakini ya usahihi wa hali ya juu, yakilenga kambi za kijeshi za Jeshi Iran (IRGC) na kikosi cha Basij, kikosi cha kijeshi cha kujitolea kilicho chini ya udhibiti wa IRGC, pamoja na maeneo ya kurushia na kuhifadhi makombora ya masafa marefu, na pia mpango wa nyuklia wa Iran.

Utawala ambao tayari umedhoofika unaangushwa, na hatimaye nchi inapenya katika mpito kuelekea demokrasia ya kweli, ambapo Iran inaweza kuungana tena na jumuiya ya kimataifa.

Huu ni mkondo wa matukio wenye matumaini makubwa sana. Uingiliaji wa kijeshi wa Magharibi nchini Iraq na Libya haukuleta mpito mwepesi kuelekea demokrasia. Ingawa ulimaliza tawala za kikatili katika nchi zote mbili, uliibua miaka ya machafuko na umwagaji damu.

Syria, ambayo ilifanya mapinduzi yake yenyewe na kumuondoa madarakani Rais Bashar al-Assad bila msaada wa kijeshi wa Magharibi mwaka 2024, hadi sasa imepata mafanikio zaidi.

2. Utawala unasalia lakini unarekebisha sera zake kuwa za wastani

Hii inaweza kuitwa "mfumo wa Venezuela" ambapo hatua ya haraka na yenye nguvu ya Marekani inauacha utawala mzima lakini sera zake zikiwa zimedhibitiwa.

Katika kisa cha Iran, hii inamaanisha kuwa Jamhuri ya Kiislamu itasalia, ambayo haitawaridhisha idadi kubwa ya Wairani, lakini inalazimika kupunguza uungaji mkono wake kwa wanamgambo wenye vurugu kote Mashariki ya Kati, kusitisha au kupunguza programu zake za ndani za nyuklia na makombora ya balestiki pamoja na kupunguza kasi ya kukandamiza maandamano.

Uongozi wa Jamhuri ya Kiislamu umebaki kuwa mkaidi na sugu kwa mabadiliko kwa miaka 47. Inaonekana haiwezi kubadilisha mwelekeo sasa.

3. Utawala unaanguka na nafasi yake inachukuliwa na utawala wa kijeshi

Wengi wanafikiri haya huenda yakawa matokeo.

Ingawa utawala huo haupendwi na wengi, na kila wimbi linalofuata la maandamano kwa miaka mingi linazidi kuudhoofisha, bado kuna taifa kubwa na lenye usalama lililoenea lenye maslahi binafsi.

Sababu kuu kwa nini maandamano hayo hadi sasa yameshindwa kuipindua serikali ni kwa sababu hakujawa na uasi mkubwa upande wao, huku wale walio na udhibiti wakiwa tayari kutumia nguvu na ukatili usio na kikomo ili kubaki madarakani.

Katika mkanganyiko wa matokeo ya mashambulizi yoyote ya Marekani, inawezekana kwamba Iran inaishia kutawaliwa na serikali imara ya kijeshi inayoundwa kwa kiasi kikubwa na watu mashuhuri wa IRGC.

4.Iran yalipiza kisasi kwa kushambulia majeshi ya Marekani na majirani zake

Iran imeapa kulipiza kisasi dhidi ya shambulio lolote la Marekani, ikisema kwamba "kidole chake kiko kwenye kifyatulio".

Ni wazi kwamba haiwezi kushindana na nguvu za Jeshi la Wanamaji la Marekani na Jeshi la anga lakini bado inaweza kupigana kwa makombora yake ya balestiki na ndege zisizo na rubani, nyingi zikiwa zimefichwa mapangoni, chini ya ardhi au katika milima ya mbali.

Kuna kambi na vifaa vya Marekani vilivyotawanyika upande wa Arabia wa Ghuba, hasa Bahrain na Qatar, lakini Iran pia, ikiwa itachagua, inaweza kulenga baadhi ya miundombinu muhimu ya taifa lolote ambalo ililiona kuwa lilihusika katika shambulio la Marekani, kama vile Jordan.

Shambulio baya la kombora na ndege zisizo na rubani kwenye vituo vya petrokemikali vya Saudi Aramco mwaka wa 2019, lililohusishwa na wanamgambo wanaoungwa mkono na Iran nchini Iraq, liliwaonesha Wasaudia jinsi walivyokuwa hatarini kwa makombora ya Iran.

Majirani wa Kiarabu wa Ghuba ya Iran, wote washirika wa Marekani, wana wasiwasi sana hivi sasa kwamba hatua yoyote ya kijeshi ya Marekani itaishia kuwarudia.

5.Iran yalipiza kisasi kwa kuweka mabomu ya baharini katika Ghuba

Hii imekuwa tishio kwa muda mrefu kwa usambazaji wa meli na mafuta duniani tangu vita vya Iran-Iraq vya 1980-88 wakati Iran ilipochimba migodi kwenye njia za meli na wachimba migodi wa Royal Navy walisaidia kuziondoa.

Mlango-Bahari mwembamba wa Hormuz kati ya Iran na Oman ni sehemu muhimu. Karibu 20% ya mauzo ya nje ya Gesi Asilia Iliyoyeyushwa (LNG) duniani na kati ya 20-25% ya bidhaa za mafuta hupitia njia-bahari hii kila mwaka.

Iran imefanya mazoezi ya kupeleka migodi ya baharini kwa kasi. Ikiwa itafanya hivyo basi bila shaka ingeathiri biashara ya dunia na bei za mafuta.

6.Iran yajibu kwa kulipiza kisasi, ikizamisha meli ya kivita ya Marekani

Kapteni wa Jeshi la Wanamaji la Marekani ndani ya meli ya kivita katika Ghuba aliwahi kuniambia kwamba moja ya vitisho kutoka Iran ambavyo anavihofia zaidi ni "shambulio kubwa".

Hapa ndipo Iran inaporusha ndege nyingi zisizo na rubani zenye milipuko mikubwa na boti za torpedo zenye kasi katika shabaha moja au nyingi kiasi kwamba hata ulinzi mkali wa Jeshi la Wanamaji la Marekani hauwezi kuziangamiza zote kwa wakati.

Jeshi la Wanamaji la IRGC kwa muda mrefu limechukua nafasi ya Jeshi la Wanamaji la kawaida la Iran katika Ghuba, ambalo baadhi ya makamanda wake walipata mafunzo Dartmouth wakati wa Shah.

Wafanyakazi wa jeshi la majini la Iran wamezingatia mafunzo yao mengi katika vita visivyo vya kawaida wakitafuta njia za kushinda au kukwepa faida za kiufundi zinazofurahiwa na adui yao mkuu, Kikosi cha Tano cha Jeshi la Wanamaji la Marekani.

Kuzama kwa meli ya kivita ya Marekani, ikiambatana na uwezekano wa kukamatwa kwa manusura miongoni mwa wafanyakazi wake, itakuwa aibu kubwa kwa Marekani.

Ingawa hali hii inadhaniwa kuwa haiwezekani, ndege ya kivita ya USS Cole yenye thamani ya dola bilioni moja iliharibiwa na shambulio la kujitoa mhanga la Al-Qaeda katika bandari ya Aden mnamo 2000, na kuwaua mabaharia 17 wa Marekani.

Kabla ya hapo, mnamo 1987, rubani wa ndege ya Iraq alifyatua makombora mawili ya Exocet kimakosa kwenye meli ya kivita ya Marekani, USS Stark, na kuwaua mabaharia 37.

7. Utawala unaanguka na nafasi yake inachukuliwa na machafuko

Hii ni hatari kubwa sana na ni mojawapo ya wasiwasi mkubwa wa majirani kama Qatar na Saudi Arabia.

Pamoja na uwezekano wa vita vya wenyewe kwa wenyewe, kama vile vilivyoshuhudiwa Syria, Yemen na Libya, pia kuna hatari kwamba katika machafuko na mkanganyiko, mivutano ya kikabila inaweza kusambaa na kuwa migogoro ya silaha huku Wakurdi, Wabaluchi na wachache wengine wakitafuta kuwalinda watu wao wenyewe huku kukiwa na ombwe la madaraka nchini kote.

Sehemu kubwa ya Mashariki ya Kati bila shaka ingefurahi kuona nyuma ya Jamhuri ya Kiislamu, si zaidi ya Israeli ambayo tayari imewapiga vikali washirika wa Iran katika eneo lote na ambayo inaogopa tishio la kuwepo kutoka kwa mpango wa nyuklia unaoshukiwa wa Iran.

Lakini hakuna mtu anayetaka kuona taifa kubwa zaidi la Mashariki ya Kati kwa idadi ya watu karibu milioni 93, likiingia katika machafuko, na kusababisha mgogoro wa kibinadamu na wakimbizi.

Hatari kubwa sasa ni kwamba Rais Trump, baada ya kukusanya kikosi hiki chenye nguvu karibu na mipaka ya Iran, anaamua kwamba lazima achukue hatua au apoteze heshima, Vita huanza bila lengo lililo wazi na husababisha matokeo yasiyotabirika na yenye madhara.