ਜੀਐੱਮ ਸਰੋਂ ਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੀ ਤਰਕ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, AFP via Getty Images
- ਲੇਖਕ, ਅਰਵਿੰਦ ਛਾਬੜਾ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਜੈਨੇਟਿਕਲੀ ਮੋਡੀਫਾਈਡ (GM) ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਡੀਐੱਮਐਚ-11 ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ।
ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਬਾਰੇ ਉੱਠ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜੀਐੱਮ ਫ਼ਸਲਾਂ ਕੀ ਹਨ?
GM (ਜੈਨੇਟਿਕਲੀ ਮੋਡੀਫਾਈਡ) ਫਸਲਾਂ ਉਹ ਫਸਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੇਟਿੰਗ ਜਾਂ ਮੇਲ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਖਾਸ ਜੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਿਟਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੀੜਿਆਂ, ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਜਾਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਅਸਰ, ਜਾਂ ਫਸਲ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ।
GM ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ, ਫਸਲਾਂ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਮਾੜੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਉਂ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੀ ਵਿਵਾਦ ਹੈ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਇਸ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਝਾੜ ਵਧੇਗਾ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧੇਗੀ।
ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਪੀ.ਏ.ਯੂ.), ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੇ ਜੀਐਮ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ 'ਤੇ ਤਜਰਬੇ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਮਾਹਿਰ ਇਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਬੋਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
GM ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਲੀ ਮੋਡੀਫਾਈਡ (GM) ਫ਼ਸਲਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਹਨ।
ਜੈਨੇਟਿਕਲੀ ਮੋਡੀਫਾਈਡ (GM) ਪੌਦੇ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੂਲ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਾਸ ਕਰਕੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਉਪਜ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕਤਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, GM ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਜੀਨ ਜਾਂ ਜੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੌਦੇ ਦੇ ਡੀਐਨਏ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਣ।
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਫ਼ਸਲਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਕਰਾਸ-ਬਰੀਡਿੰਗ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੀਐਮ ਫ਼ਸਲਾਂ ਜੈਨੇਟਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਜਗਦੀਪ ਸੰਧੂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਅਤੇ ਜੀ ਐੱਮ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।
"ਅਸੀਂ ਰਵਾਇਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਧੁੰਦ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹਾਈਬ੍ਰਿਡਿਟੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਜੀਐੱਮ ਸਰ੍ਹੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਨੇ ਧਾਰਾ ਸਰ੍ਹੋਂ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ 11 ਜਾਂ DMH 1 ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।"
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਜੀ ਐੱਮ ਸਰ੍ਹੋਂ ਲਈ ਕਿਉਂ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰਤਾ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਹੈ।
ਘਰੇਲੂ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।
2021-22 ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਨੇ 1.41 ਕਰੋੜ ਟਨ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਦੇ ਆਯਾਤ 'ਤੇ 1,56,800 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਮ, ਸੋਇਆਬੀਨ, ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਅਤੇ ਕੈਨੋਲਾ ਤੇਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ 2.1 ਕਰੋੜ ਟਨ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਦੀ ਖਪਤ ਦੇ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਇਸ ਲਈ, ਖੇਤੀ-ਆਯਾਤ 'ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਖ਼ਰਚ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ DMH-11 ਨਾਲ ਲਗਭਗ 28 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੱਧ ਝਾੜ ਹੋਇਆ ਹੈ ।
ਇਹ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਘੱਟ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਹੋਵੇਗਾ।
ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ
ਵੱਖ ਵੱਖ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਨਾਲ ਬਣੀ ਜਥੇਬੰਦੀ 'ਅਲਾਇੰਸ ਫ਼ਾਰ ਸਸਟੇਨਏਬਲ ਐਂਡ ਹੋਲਿਸਟਿਕ ਐਗਰੀਕਲਚਰ' ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਕਵਿਤਾ ਕੁਰੁਗੰਤੀ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੀ ਐੱਮ ਸਰ੍ਹੋਂ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕਈ ਸੋਧਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਨਿਤ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਉਹ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਜੀਲ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਟਰਾਂਸਜੈਨਿਕ ਕਰੌਪਸ - ਹੈਜ਼ਰਡਜ਼ ਐਂਡ ਅਨਸਰਟੇਨਟੀਜ਼ ਦਾ ਵੀ ਜਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਬੀਜ ਲਈ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਮਾਰੂ ਰਸਾਇਣ ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣਗੀਆਂ।
ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੱਖੀਆਂ ਪਾਲਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣਗੇ।
ਜੀਐੱਮ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਜੀਨ ਪਾ ਕੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
GM ਫ਼ਸਲਾਂ (ਵਿਦੇਸ਼ੀ) ਜੀਨਾਂ ਦੇ ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਵਧੇ ਹੋਏ ਰਸਾਇਣਕ ਉਪਯੋਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਰਤੇ ਗਏ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤਾਂ ਕਾਰਨ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਜੀਐੱਮ ਸਰ੍ਹੋਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ - ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜੀਐੱਮ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘੱਟ ਜਾਵੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕਵਿਤਾ ਕੁਰੁਗੰਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨੁਕਸਦਾਰ ਨਿਰਯਾਤ-ਆਯਾਤ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਤੇਲ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਰਾਮਦ ਡਿਊਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਸਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।''
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਜਗਦੀਪ ਸੰਧੂ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ 3200 ਪੰਨੇ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਾਰੇ ਖ਼ਦਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰੈਗੁਲੇਟਿੰਗ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਉਂ ਪਰਖ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ
- ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਰਭੈ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀ ਸੂਬਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ ਤੇ ਜੀਐੱਮ ਸਰੋਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਜੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਫਿਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਿਸ ਅਧਿਕਾਰ ਤਹਿਤ ਵਿਵਾਦਿਤ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਟਰਾਇਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
- ਕਿਸਾਨ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਐੱਮ ਬੀਜ ਸਿਹਤ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਨੇ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੀਜ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਦਾਲਤਾਂ 'ਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੀਐੱਮ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ੂਕ ਬੀਟੀ ਨਰਮੇ 'ਚ ਵੀ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੀਟੀ ਕਾਟਨ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਦੇਸੀ ਬੀਜ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਹੁਣ ਬੀਟੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਭਾਅ ਬੀਜ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹਨ।
- ਜੀਐੱਮ ਸਰੋਂ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਸਿਹਤ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪਾਵੇਗੀ। ਜਦਕਿ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੈ। ਓੁਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਾਮਲਾ ਜੀਐੱਮ ਸਰੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਰੁਕੇਗਾ। ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਜੀਐੱਮ ਆਉਣਗੀਆਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੀਜ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕੋਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸੀ ਬੀਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੀ ਰੁੱਖ ਹੈ
ਜੀਐੱਮ ਸਰੋ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਜੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਕੁਲਦੀਪ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਅਜੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੀਟਿੰਗ ਸੱਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਾਡਾ ਰੁੱਖ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕੇਗਾ।''
ਕੀ ਜੀਐੱਮ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਗੁਆਂਢੀ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਖੇਤ 'ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ?
ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀ ਰਾਇ ਹੈ। ਜੀਐੱਮ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਜੀਐਮ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਫ਼ਸਲ 'ਤੇ ਹਰਬੀਸਾਈਡ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗੁਆਂਢੀ ਨਾਨ-ਜੀਐੱਮ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜੀਐੱਮ ਸਰ੍ਹੋਂ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰੇਗਾ।
ਜਗਦੀਪ ਸੰਧੂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਸਲ ਸਵੈ-ਪਰਾਗਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਰ੍ਹੋਂ ਵਿੱਚ, ਪਰਾਗ ਹਵਾ ਦੁਆਰਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੱਖੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।
"ਪਰ, ਬੀਟੀ ਕਾਟਨ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਲਈਏ। ਉਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇਹੀ ਵਿਰੋਧ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 100 ਵਿੱਚੋਂ 95 ਕਿਸਾਨ ਬੀਟੀ ਕਾਟਨ ਬੀਜਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਪਰਾਗ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਜੀਐੱਮ ਫਸਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀ ਕਿਸਾਨ ਗੈਰ-ਜੀਐੱਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ
ਮਾਹਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜੇ ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਤਾਂ ਇਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੇ।''
ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਗਦੀਪ ਸੰਧੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਏਗਾ. ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਿਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇਹ ਸਾਡੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਡੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੀ ਰੁੱਖ ਹੈ
ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 19.5 ਕਰੋੜ ਹੈਕਟੇਅਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੀਐੱਮ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜੀਐੱਮ ਫ਼ਸਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮੱਕੀ, ਸੋਇਆਬੀਨ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਅਮਰੀਕਾ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਤੋਂ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਜੀਐੱਮ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਜੋਂ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ 27 ਵਿੱਚੋਂ 19 ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਜੈਨੇਟਿਕਲੀ ਮੋਡੀਫਾਈਡ ਆਰਗੇਨਿਜ਼ਮ (ਜੀਐਮਓ) ਨੂੰ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਵੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਤੱਕ GM ਮੱਕੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ (ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ) ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ GM ਫ਼ਸਲ ਹੈ ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਕਈ GM ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ EU ਵਿੱਚ ਖ਼ਰੀਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ-
