ਇਰਾਨ: ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ 444 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Arnaud DE WILDENBERG/Gamma-Rapho via Getty Images
ਇਹ ਘਟਨਾ 4 ਨਵੰਬਰ 1979 ਨੂੰ ਵਾਪਰੀ ਸੀ। ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਰਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੇਹਰਾਨ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕੀ ਦੂਤਾਵਾਸ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਕੇ 90 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ।
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਚੁੱਕੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਵਾਪਸ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਇਰਾਨ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਦਲ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਦੂਤਾਵਾਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਰਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੇ ਵੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਰਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।
ਬੰਦੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਫ਼ੋਨ ਰਾਹੀਂ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ। ਬੰਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ।
ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਤਾਵਾਸ ਵਿੱਚੋਂ 13 ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਗੋਰੇ ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਖਾਮੇਨੇਈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਕਾਰ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤੀ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਅਰਾਜਕਤਾ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਠੱਪ ਸਨ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਹੜਤਾਲਾਂ ਕਾਰਨ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਗਭਗ ਰੁਕ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਅਯਾਤੁੱਲਾ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਜਲਾਵਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਰਾਨ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ "ਛੁੱਟੀ" ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਸਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖਾਮੇਨੇਈ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਫੌਜ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਦੇ ਜਨਰਲ ਰਾਬਰਟ ਈ. ਹਿਊਸਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਸਨ।
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਿਮੀ ਕਾਰਟਰ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਾਬਰਟ ਹਿਊਸਰ ਨੂੰ ਤੇਹਰਾਨ ਭੇਜਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟਣ ਬਾਰੇ ਨਾ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।
ਇਰਾਨ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਖਾਮੇਨੇਈ ਨੇ 27 ਜਨਵਰੀ 1979 ਨੂੰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ "ਸ਼ੈਤਾਨ" ਕਿਹਾ।
ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਾਮੇਨੇਈ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਰਾਨੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨੇਤਾ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਰਾਨੀ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਜਿਮੀ ਕਾਰਟਰ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਉਭਾਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਫੌਜ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦੇਣਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਸਥਿਰਤਾ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਹੋ ਸਕੇ।
ਖਾਮੇਨੇਈ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਹਿੱਤਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਾਮੇਨੇਈ ਨੇ ਕਿਹਾ, "27 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਾਥੀ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦੇਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰੋ। ਉਹ ਮਿੱਤਰ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ।"
ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਇਰਾਨ ਇੱਕ "ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਵੇਗਾ," ਖਾਮੇਨੇਈ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਸਮਝੋਗੇ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।"
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਦੇ ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਫੌਜੀ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੱਲ ਦਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।
ਕਾਰਟਰ ਦੇ ਦਬਾਅ 'ਤੇ, ਇਰਾਨ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਰਜ਼ਾ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲਵੀ ਇੱਕ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਖਿਲਰੀ ਹੋਈ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ "ਛੁੱਟੀ" 'ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਫਰਵਰੀ 1979 ਵਿੱਚ ਖਾਮੇਨੇਈ ਇਰਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਤੇਹਰਾਨ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਖਾਮੇਨੇਈ ਨੇ ਇਰਾਨ ਦੀ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਵੀ ਐਲਾਨਿਆ।
ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਨੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਾਪੁਰ ਬਖ਼ਤਿਆਰ ਨੂੰ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਮੇਹਦੀ ਬਜਰਗਾਨ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਗਣਰਾਜ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਅੱਜ, ਲਗਭਗ 46 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹੇ ਗਏ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀਸੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਰਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਉਤਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਾਅਰੇ ਵੀ ਲਗਾਏ।
ਸੀਆਈਏ ਜਾਸੂਸਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਦਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੁਹਿੰਮ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, AFP
ਖਾਮੇਨੇਈ ਦੇ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਤਣਾਅ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1980 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਚਾਅ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅੱਠ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਬੰਦੀ ਸੰਕਟ ਦੌਰਾਨ, ਦੂਤਾਵਾਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਛੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਗਾਰਡਾਂ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਛਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਭੱਜ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਰਾਜਦੂਤ ਦੇ ਘਰ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇਹ ਖ਼ਤਰਾ ਸੀ ਕਿ ਇਰਾਨੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਿਮੀ ਕਾਰਟਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਦਬਾਅ ਸੀ।
ਅਮਰੀਕੀ ਖੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀ ਸੀਆਈਏ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ ਟੋਨੀ ਮੈਂਡੇਜ਼ ਨੂੰ ਛੇ ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਰਾਹ ਲੱਭਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਰਾਜਕਤਾ ਕਾਰਨ ਤੇਲ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਜਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਾਹਰ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਾ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਉਹ ਜਨਵਰੀ 1980 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਡਾਲਰ ਲੈ ਕੇ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ ਗਏ ਸਨ। ਸੀਆਈਏ ਦਾ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਕੰਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂਡੇਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਕਲੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਸਟੂਡੀਓ 6 ਲਈ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਲੱਭ ਲਈ।
ਫ਼ਿਲਮ 'ਆਰਗੋ' ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਇੰਸ ਫਿਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟਾਰ ਵਾਰਜ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਸੀ।
ਸਟੂਡੀਓ 6 ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਰੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਰਿਪੋਰਟਰ ਅਤੇ ਵੈਰਾਇਟੀ ਵਰਗੀਆਂ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਮੈਂਡੇਜ਼ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜੇ ਇਰਾਨੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਛੋਕੜ ਜਿੰਨੀ ਹੋ ਸਕੇ ਓਨੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਲੱਗੇ।
ਮੈਂਡੇਜ਼ ਨੂੰ ਸੀਆਈਏ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਫ਼ਤੇ ਲੱਗ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮੀ ਦੋਵਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਅਤੇ ਛੇ ਬੰਦੀਆਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜੋਆਨਾ ਵੀ ਸੀਆਈਏ ਦੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂਡੇਜ਼ ਤੇਹਰਾਨ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜਿਮੀ ਕਾਰਟਰ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਂਡੇਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ - ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ।
ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ 'ਆਰਗੋ' ਬਣੀ।
444 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕਤੀ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, H. KOTILAINEN/AFP via Getty Images
ਬੰਦੀ ਸੰਕਟ ਕਾਰਨ ਜੁਲਾਈ 1980 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦਰਮਿਆਨ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਸਬੰਧ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਪਰ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀ।
ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਰਾਨੀ ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ ਕਿ ਉਹ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ ਸਮੇਤ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੈਂਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫ਼ਰੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰੇਗਾ।
ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਿਮੀ ਕਾਰਟਰ ਦੇ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਤੱਕ ਇਰਾਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਚੋਲਗੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕਾਰਟਰ ਦੀ ਹਾਰ ਨੇ ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।
ਇਹ ਸੰਕਟ 12 ਜਨਵਰੀ 1981 ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਰੋਨਾਲਡ ਰੀਗਨ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ।
444 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ 52 ਅਮਰੀਕੀ ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚੇ।
ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੋਨਾਲਡ ਰੀਗਨ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਿਮੀ ਕਾਰਟਰ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ।
ਇਰਾਨੀ ਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਬੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ "ਘਿਨਾਉਣੇ ਵਤੀਰੇ" ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ।
ਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਪੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਸ਼ਾਹ ਕਦੇ ਵੀ ਇਰਾਨ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 1980 ਵਿੱਚ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਖਾਮੇਨੇਈ ਦੀ ਮੌਤ ਜੂਨ 1989 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
