'ਸਾਡਾ ਬੱਚਾ ਆਮ ਬੱਚਿਆ ਵਾਂਗ ਹਰਕਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੇਟ ਫੁਲ ਰਿਹਾ ਸੀ...', ਕਿਵੇਂ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੀ ਦਿਲ ਦੀ ਇਹ 'ਦੁਰਲਭ' ਬਿਮਾਰੀ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
- ਲੇਖਕ, ਇਮਰਾਨ ਕੁਰੈਸ਼ੀ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ
ਗੌਤਮ (ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾਂ) ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ੀ ਝਲਕ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਹਾਰਟ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਬੇਟਾ ਹੁਣ 'ਬੋਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼' ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗੌਤਮ ਦੇ ਬੇਟੇ ਰਾਹੁਲ (ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾਮ, ਉਮਰ- ਲਗਭਗ ਸੱਤ-ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ) ਲਈ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਲਕਾਰੀਆਂ ਇੱਕ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਮਾਹਿਰ 'ਦੁਰਲਭ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੁਰਲਭ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਹੁਲ ਦਾ ਦਿਲ ਖੂਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਪ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੰਪ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਖੂਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬੰਗਲੁਰੂ ਦੇ ਨਾਰਾਇਣ ਹਰੁਦਯਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ, ਬਾਲ ਰੋਗ ਅਤੇ ਬਾਲਗ ਸੀਐੱਚਡੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾਕਟਰ ਸ਼ਸ਼ੀਰਾਜ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ʻਰੇਸਟ੍ਰਿਕਟਿਵ ਕਾਰਡੀਓਮਾਓਪੈਥੀʼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹਾਰਟ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
ਰਾਹੁਲ ਦਾ ਕੇਸ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਕਿ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਿਉਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਜਿਹਾ ਹੀ 33 ਸਾਲਾ ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 27 ਸਾਲਾ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕੀਤਾ।
ਦਰਅਸਲ, ਰਾਹੁਲ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਏ ਬਿਨਾਂ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਭਾਵਹੀਣ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ?
ਗੌਤਮ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਤ-ਅੱਠ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬੱਚਾ ਚੱਲ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦੂਜੇ ਆਮ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੇਟ ਫੁੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।"
ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਹੁਲ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਗੌਤਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਰਸੀਐੱਮ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸੀ।"
ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਬਾਰੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਬੰਗਲੁਰੂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸੂਬੇ ਝਾਰਖੰਡ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ 'ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ' ਸੀ।
ਰਾਹੁਲ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਟੈਸਟਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਰਾਇਣ ਹਰੁਦਯਾਲਿਆ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਹੁਲ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।
ਗੌਤਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਰਾਹੁਲ ਦਾ ਪੇਟ ਫਿਰ ਤੋਂ ਫੁੱਲਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਸੀਂ ਹਾਰਟ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ।"
ਪਾਣੀ ਕਿਉਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ?
ਡਾ. ਸ਼ਸ਼ੀਰਾਜ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ 'ਚ ਬੱਚੇ ਖਾਣਾ ਹਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ 'ਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਫੇਫੜਿਆਂ 'ਚ ਪਾਣੀ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਲ ਆਮ ਦਬਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਫੇਫੜਿਆਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
ਡਾਕਟਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ "ਈਕੋ ਟੈਸਟ, ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਰੇਸਟ੍ਰਿਕਟਿਵ ਮਾਓਪੈਥੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
ਡਾ. ਸ਼ਸ਼ੀਰਾਜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਲੱਛਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਲਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।"
"ਪਰ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਦਿਲ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਤੰਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।"
ਦਿਲ ਦੇ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਬਿਨਾਂ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ, ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਤ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਲਗਭਗ 25 ਫੀਸਦ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਮੰਨ ਲਓ ਇਸ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ 100 ਬੱਚੇ ਹਨ ਤਾਂ ਅੱਧੇ ਬੱਚੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਬਚਦੇ ਨਹੀਂ।"
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਕਲੀਨਿਕ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਸ਼ਸ਼ੀਰਾਜ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਬੱਚੀ ਦਾ ਦਿਲ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਕੁੜੀ ਹੁਣ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੈ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਇੱਕ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਦਿਲ ਲੱਭਣਾ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ?
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਏਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸੇਠ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਵਜਾਤ ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"
ਡਾ. ਸੇਠ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਲਈ ਦਿਲ ਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ "ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਦਾਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸਰੋਤ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਦਮਾ ਨਿਆਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਹੋਣ ਲਈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਬੱਚਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰੇਨ ਡੈੱਡ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਹੁਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਬਹੁਤੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਉਸੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀਕਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰੇਨ ਡੈੱਡ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਡਾ. ਸ਼ਸ਼ੀਰਾਜ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੋਈ। ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਅੰਗ ਦਾਨ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਰਾਹੁਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੌਤਮ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਬੱਚਾ ਹੁਣ ਠੀਕ ਹੈ। ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਤੁਰਨ ਦੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਸੀਂ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਕੁਝ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਠੀਕ ਨਿਕਲੇ।"
ਰਾਹੁਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗੌਤਮ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੂਚਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ। ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਹੁਲ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।"
ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਦਾ ਅਸਰ ਦਿਖਣ ਲੱਗੇਗਾ।
ਫਿਲਹਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ 13-14 ਦਵਾਈਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਵੀ ਹਨ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕੀਤੇ ਅੰਗ ਨੂੰ ਰਿਜੈਕਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਸ਼ਸ਼ੀਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਜਿਗਰ, ਗੁਰਦਾ ਜਾਂ ਦਿਲ ਹੋਵੇ।"
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਦੇਰੀ ਦੀ ਵੀ ਭਰਪਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ "ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ" ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਕੀ ਬੱਚਾ ਇੱਕ ਆਮ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇਗਾ?
ਇਸ ਸਵਾਲ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿ ਕੀ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਅੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਬੱਚਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਆਮ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਡਾ. ਸ਼ਸ਼ੀਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਬੱਚਾ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।"
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਨਾਲ ਇਕੋ ਇਕ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਡਾਟਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪਿਛਲਾ ਹਾਰਟ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ, ਇੱਕ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਡਾ. ਸੇਠ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਕਈ ਅੰਕੜੇ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹਾਰਟ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।"
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
