Beth yw anghenion addysgol arbennig?
Mae hyd at 20% o'n plant a'n pobl ifanc yn profi anghenion addysgol arbennig (AAA) ar ryw adeg yn eu haddysg. Yn gyffredinol, mae plentyn sydd ag 'AAA' yn cael anhawster gyda dysgu o gymharu â'r rhan fwyaf o'r plant sydd yr un oed ag ef.
Defnyddir AAA weithiau hefyd i ddisgrifio plentyn sydd ag anabledd sy'n ei gwneud yn anodd iddo ddefnyddio'r cyfleusterau addysgol y mae plant eraill o'r un oed yn eu defnyddio - os oes ganddo nam ar ei olwg, efallai, er enghraifft, nad yw'n gallu dygymod mewn dosbarth prif ffrwd, a rhaid gwneud darpariaeth 'arbennig' ar eu cyfer.
Gall plant o unrhyw oedran fod ag AAA. Nid yw Cod Ymarfer AAA Cymru'n rhoi plant mewn categorïau pendant o angen arbennig, ond edrychir ar bob plentyn fel unigolyn. Er hyn, mae'n debyg y bydd anghenion arbennig plant yn perthyn i un neu ragor o'r pedwar maes cyffredinol isod:
- cyfathrebu a rhyngweithio anawsterau lleferydd, iaith a chyfathrebu
- dirnadaeth a dysgu anawsterau dysgu sy'n amrywio o ganolig i ddwys
- ymddygiadol, emosiynol a chymdeithasol - mae hyn yn cynnwys amrediad o ymddygiadau gwahanol gan gynnwys pethau fel mynd i gragen, aflonyddu, gorfywiogrwydd, methu canolbwyntio a diffyg sgiliau cymdeithasol
- synhwyrol, corfforol neu feddygol yn cynnwys anawsterau sy'n gysylltiedig â nam ar y golwg neu'r clyw ac anableddau corfforol eraill.
Pwy all helpu?
Mae gan bob plentyn hawl i gael sylw i'w anghenion addysgol. Rhaid i Awdurdodau Addysg Lleol, ysgolion a darparwyr cyn-ysgol, rhieni, disgyblion, y gwasanaeth iechyd a'r gwasanaethau cymdeithasol ac asiantaethau eraill, i gyd weithio gyda'i gilydd er mwyn ceisio darparu'r gwasanaeth priodol i bob plentyn.
Ffynonellau cymorth a gwybodaeth:
Awdurdodau addysg lleol: Maent yn chwarae rhan allweddol yn y gwaith o ganfod ac asesu anghenion plentyn, a sicrhau'r ddarpariaeth addysgol briodol ar eu cyfer. Rhaid iddynt wneud yn siwr bod cyngor a gwybodaeth yn cael eu cynnig i riant unrhyw blentyn sydd ag AAA. Gallant wneud hyn eu hunain, neu 'brynu' 'gwasanaeth partneriaeth â rhieni' gan ddarparwr arall, fel mudiad gwirfoddol (elusen). Rhaid i'r AALl gyhoeddi ei bolisi ar blant sydd ag AAA, a gallwch ofyn i'r awdurdod anfon copi atoch. Rhaid iddo hefyd wneud popeth sydd yn ei allu i atal a datrys anghytundeb rhwng rhieni a'r awdurdod ei hun ynghylch y ffordd y mae ef a'r ysgolion yn ymgymryd â'u cyfrifoldebau mewn perthynas â phlant sydd ag AAA.
Ysgol eich plentyn (neu ddarparwr blynyddoedd cynnar fel ysgol feithrin): Mae'n debyg mai dyma'ch ffynhonnell gyntaf er mwyn cael cymorth a chyngor. Bydd yr ysgol yn dweud wrthych os oes ganddynt unrhyw bryderon ynghylch cynnydd addysgol eich plentyn, ac yn dweud wrthych os oes darpariaeth AAA yn cael ei gwneud ar gyfer y plentyn. Ar y dechrau, bydd y ddarpariaeth a wneir ganddynt yn rhan o drefniadau cyffredinol yr ysgol ar gyfer unrhyw blentyn nad yw'n gwneud y cynnydd a ddisgwylir. Rhaid i bob ysgol/darparwr blynyddoedd cynnar gyhoeddi polisi ar AAA, a chael trefniadau ar gyfer nodi a rhoi sylw i anghenion arbennig plant. Mae cyrff llywodraethol ysgolion yn dynodi llywodraethwr i oruchwylio trefniadau'r ysgol ar gyfer cwrdd ag anghenion addysgol arbennig. Yn flynyddol o leiaf, rhaid i'r corff llywodraethol gyhoeddi adroddiad blynyddol ynghylch effeithiolrwydd gwaith yr ysgol ar gyfer disgyblion gydag AAA.
Cydlynwyr anghenion addysgol arbennig: Y Cydlynwyr hyn sydd â chyfrifoldeb dydd-i-ddydd am blant AAA mewn ysgol, a gofynnir iddynt helpu os oes ar blentyn angen mwy na'r cymorth ychwanegol mwyaf elfennol. 
