Weithiau, bydd anghenion arbennig plentyn yn amlwg ar ei enedigaeth neu pan fo'n ifanc iawn, a bydd awdurdodau lleol yn darparu cymorth arbennig iddo o'r dechrau. Ond os yw'ch plentyn yn dechrau yn yr ysgol, ac yna ddim yn dysgu mor gyflym neu mor rhwydd â phlant eraill, mae proses safonol y bydd yr ysgol yn ei dilyn er mwyn asesu pa gymorth ychwanegol y mae ar y plentyn ei angen. Mae perfformiad llawer o blant yn cael ei wella gydag ychydig iawn o ddarpariaeth arbennig, ond bydd angen mwy o help ar ambell un.
Bydd yr ysgol yn nodi ac yn asesu anghenion plentyn mewn llawer o wahanol ffyrdd. Mae'r rhain yn cynnwys:
Cymorth gan yr athro/athrawes Camau sydd i'w cymryd gan yr Ysgol - Os bydd yr athro/athrawes, ar ôl ymgynghori gyda chi, yn penderfynu bod ar eich plentyn angen mwy o help, yna bydd y Cydlynydd Anghenion Addysgol Arbennig yn edrych ar y sefyllfa. Bydd yn trefnu bod asesiad manylach o gryfderau a gwendidau penodol eich plentyn yn cael ei wneud. Mae'r camau a gymerir gan yr ysgol yn arwain at ddatblygu cynllun addysg unigol ar gyfer eich plentyn, a byddwch yn cael gwahoddiad i gyfrannu tuag ato. Bydd y cynllun yn cynnwys targedau tymor-byr, strategaethau dysgu, pa ddarpariaeth addysgol ychwanegol fydd yn cael ei gwneud, dyddiad adolygu (o leiaf ddwywaith y flwyddyn ac yn ddelfrydol bob tymor), meini prawf ar gyfer llwyddiant a'r canlyniadau y gobeithir eu sicrhau.
Camau Ychwanegol sydd i'w cymryd gan yr Ysgol - Pan fydd cynnydd eich plentyn yn cael ei adolygu ar sail ei gynllun, a'r adolygiad hwn yn dangos nad yw'n gwneud cynnydd digonol, yna bydd y Cydlynydd Anghenion Addysgol Arbennig yn awgrymu 'Camau Ychwanegol sydd i'w cymryd gan yr Ysgol'. Bydd yr ysgol yn gofyn am gymorth parhaus gan wasanaethau AAA proffesiynol yr awdurdod addysg lleol. Mae'r Gwasanaeth Seicoleg Addysg yn debygol o chwarae rhan amlwg. Gan ddefnyddio cymorth y Gwasanaeth hwn, bydd y Cydlynydd Anghenion Addysgol Arbennig yn llunio cynllun addysgol unigol newydd, a fydd yn cael ei roi ar waith, a bydd trefniadau'n cael eu gwneud i adolygu'r cynnydd ar sail y cynllun hwn ar ddyddiad cytunedig. Byddwch chi a'ch plentyn yn cael cyfle i gyfrannu tuag at y cynllun a'r broses o'i adolygu.
Asesiad Statudol - Os nad oes gwelliant i'w weld yn lefel cyrhaeddiad y plentyn ar ôl hyn hefyd - a dim ond mewn nifer bach iawn o achosion y mae hyn yn digwydd - gall yr AALl wneud 'asesiad statudol' o anghenion eich plentyn (neu gallwch chi, ysgol eich plentyn neu asiantaeth arall ofyn iddo wneud un). Ceir manylion am y trefniadau hyn mewn gwybodaeth y bydd eich AALl (neu ei wasanaeth partneriaeth â rhieni) yn ei rhoi i chi.
Os bydd yr AALl yn penderfynu peidio â gwneud yr asesiad statudol, rhaid iddo egluro pam wrthych a dweud wrthych bod gennych hawl i apelio i'r Tribiwnlys AAA neu i alw ar wasanaeth datrys anghytundeb yr AALl.
Datganiad Anghenion Addysgol Arbennig - Yn dilyn yr asesiad statudol, gall yr AALl benderfynu mai'r Awdurdod, yn hytrach na'r ysgol, ddylai benderfynu pa fath o addysg arbennig y mae ar eich plentyn ei angen. Bydd yn llunio Datganiad Anghenion Addysgol Arbennig ar gyfer eich plentyn, a rhaid iddo wneud hynny cyn pen 26 wythnos. Mae gan oddeutu 3.5% (17,000) o ddisgyblion Cymru ddatganiadau o'r fath (er bod hyn yn amrywio o'r naill awdurdod addysg lleol i'r llall).
Mae gan y Cod Ymarfer AAA ar gyfer Cymru ganllawiau penodol iawn ynghylch y math o gyngor y mae'n rhaid i'r AALl ofyn amdano a sut y mae'n rhaid iddo lunio'r Datganiad. Rhaid i gynnydd eich plentyn gael ei adolygu ar sail y Datganiad yn flynyddol o leiaf, gan ddilyn y canllawiau hyn, a phenderfynir bryd hynny a yw'ch plentyn wedi gwella digon fel nad oes angen cadw'r Datganiad mwyach. Os yw plentyn ym Mlwyddyn 9 (14 oed), rhaid i'r adolygiad gynnwys cynllun trosiannol er mwyn helpu i baratoi'r plentyn ar gyfer gadael ysgol.
Pa ysgol?
Mae anghenion arbennig plant fel arfer yn cael eu diwallu drwy eu hysgol brif ffrwd - dyma un o egwyddorion canolog y Cod Ymarfer oni bai fod hyn yn mynd i effeithio ar addysg effeithlon disgyblion eraill. Rhaid i'ch AALl geisio cadw'ch plentyn yn yr ysgol brif ffrwd, oni bai eich bod chi'n nodi'n wahanol.
Mae 21% o'r disgyblion sydd ar Ddatganiad yn cael eu dysgu mewn ysgolion arbennig. Mae'r ysgolion hyn yn darparu ar gyfer amrediad o anghenion penodol ac arbenigol. Weithiau bydd disgyblion yn treulio rhan o leiaf o'u hamser mewn ysgol brif ffrwd.
Gwefan ddefnyddiol:
Cbeebies. Gwybodaeth a chyngor ynglyn â helpu plant gyda anghenion arbennig.
Deunydd darllen defnyddiol:
SEN Code of Practice for Wales. Ionawr 2002 ISBN 0750427574
Caf Directory (Contact a Family) Yn cynnwys rhestr gynhwysfawr o asiantaethau sector gwirfoddol sy'n helpu i ddarparu ar gyfer anghenion addysgol arbennig plant. ISSN 0964-0703 (Pumed Argraffiad 98).
