Кўп эрлиликни қонунийлаштириш таклифи нега кўпчиликни ғазаблантираяпти? Dunyo ayollar yangiliklar

Жанубий Африка ҳукуматининг полиандрияни - бир аёлнинг бир вақтда бирдан ортиқ эри бўлишини қонунийлаштириш бўйича таклифи конcерватор қатламларнинг жиддий норозилигига сабаб бўлмоқда.

Ушбу масала бўйича мутахассис профессор Коллис Мачоко бу ҳолдан ҳайратлангани йўқ.

Қаршиликлар "назорат борасидадир, - дейди у Би-би-сига. - Африка жамиятлари ҳақиқий тенгликка тайёр эмас. Биз ўзимиз назорат қила олмайдиган аёллар билан нима қилишни билмаймиз."

Жанубий Африка конституцияси дунёнинг энг либерал конституцияларидан биридир, бир жинслилар никоҳидан тортиб, кўпхотинлиликкача рухсат беради.

Бизнесмен ва телебошловчи Муса Мселекунинг тўртта хотини бор, аммо кўпэрлиликни қабул қила олмайди.

"Бу Африка маданиятини барбод қилади. Уларнинг болаларига нима бўлади? Улар ўзлигини қандай танийди?" дейди Мселеку Жанубий Африка ТВ шоусида ўзининг кўпхотинли оиласи ҳақида гапирар экан.

"Аёл эрнинг ролини ўйнай олмайди. Бунақаси бўлмаган. Аёл эрига қалин тўлайдими? Эркак унинг фамилиясини олиши керакми?"

Яширин иттифоқлар

Проф. Мачоко ўзи туғилиб ўсган мамлакат - қўшни Зимбабведаги полиандрияни ўрганган. Бундай никоҳлар ижтимоий жиҳатдан табу ва қонуний жиҳатдан тан олинмаган бўлса ҳам, у кўпэрлик асосида яшовчи 20 нафар аёл ва 45 нафар кундош эркак билан суҳбатлашган.

"Жамият таъқиб қилгани боис, полиандрия яширин тус олган. Маҳфийлик масонлардаги маҳфийлик даражасида", дейди у.

"Улар ўзлари яхши танимайдиган ёки ишонмайдиган одамга дуч келишса, бунақа никоҳда эканликларини рад қилишади. Бунинг бари айбловлар ва жазодан қўрқиш сабаблидир."

Проф. Мачоконинг тадқиқотида қатнашганлар бир бирларидан алоҳида яшашади, аммо кўпэрлик никоҳига содиқ ва бир-бирлари билан бу ҳақда очиқ гаплашишади.

"Бир аёл мактабда олтинчи синфдалигидаёқ бир қиролича асалари кўплаб эркак ариларни бирлаштириши ҳақида ўқиганда келажакда кўпэрлик бўлишни орзу қилган", дейди профессор.

У вояга етгач, бир пайтда бир неча эркак партнер билан бўлади ва бу эркаклар бир бирларини танийди.

"Унинг ҳозирги тўққиз эридан тўрттаси ўша илк гуруҳ йигитлардир."

Полиандрияда одатда аёл биринчи бўлиб таклиф айтади ва эркакларни ўз иттифоқига таклиф қилади. Айримлар қалин тўлайди, бошқалари аёлнинг ҳаётига нимадир олиб киради. Аёл эрларидан бири унинг бошқа муносабатларини издан чиқарса, уни иттифоқдан чиқаради.

Проф. Мачоконинг айтишича, у суҳбатлашган эркакларнинг бир бирига кундош бўлишга рози бўлганининг асосий сабаби аёлни севишидир. Улар хотинларидан ажраб қолишни исташмаган.

Айрим эркаклар хотинларини жинсий қониқтира олмагани сабабли, ундан айрилиб қолгандан кўра, бошқа эркакларнинг ҳам қўшилишига рози бўлган.

Яна бир сабаб бепуштликдир - айрим эркаклар бепушт бўлгани учун хотини фарзанд кўриши учун бошқа эркакка рози бўлган. Шу билан ўша эркак жамият олдида ўз "юзини сақлаб" қолган, камситишларидан қутулган.

Диний етакчилар хафа

Проф. Мачоко Жанубий Африкада кўпэрли никоҳлар борлигидан бехабар бўлган. Шунга қарамай, гендер ҳуқуқлари бўйича фаоллар тенглик ва танлов нуқтаи назаридан кўпэрлиликни қонунийлаштиришни сўраб келади. Чунки қонун кўпхотинлиликка рухсат бериб қўйган.

Уларнинг таклифи қонун лойиҳасига киритилган. Ҳукумат 1994 йили оқ танлилар ҳукмронлиги барҳам топганидан кейин қабул қилинган никоҳ тўғрисидаги қонунларни қайта кўриб чиқмоқда.

"Бу лойиҳа инсон ҳуқуқларини қарор топтириши билан аҳамиятлидир", дейди Шарлин Мей. У аёллар ҳуқуқлари учун курашувчи "Women's Legal Centre" ҳуқуқ фирмасида адвокат.

"Биз қонундаги ислоҳотни инкор қилолмаймиз, чунки у жамиятнинг айрим патриархал тушунчаларига қарши боради."

Ҳужжат, шунингдек, мусулмонча, ҳиндуча, яҳудийча ва растафариан никоҳларни ҳам тан олади.

Янги лойиҳа тегишли жамоалар томонидан илиқ қарши олинган бўлса ҳам, аммо полиандрияни қонунийлаштириш таклифи парламентда ўтирган диний пешволарнинг қаршилигига учраган.

Мухолиф Африка Христиан Демократик Партияси етакчиси Кеннет Мешу бу қонун "жамиятни бузади" деди.

"Шунақа вақт келади эрлардан бири хотинига "сен кўп вақтингни мен биланмас, у билан ўтказяпсан" дейди ва икки эркак ўртасида жанжал чиқади", дейди у.

Исломий ал-Жамаҳ партияси етакчиси Ғаниф Ҳендрик шундай дейди: "Фараз қилайлик бола туғилди. Отаси кимлигини аниқлаш учун кўпроқ ДНК тестлари керак бўлади."

"Оила болалари"

Жаноб Мселеку Жанубий Африка тенглик принципини бу қадар "кенгайтирмаслиги" керак дейди.

"Конституцияда нимадир ёзилгани у биз учун доим яхши бўлишини англатавермайди."

Нима учун аёлларга бошқача тартиб бўлиши керак, ўзингизда тўртта хотин бор ку, деган саволга у "Никоҳим сабабли мени мунофиқ дейишди, аммо ҳозирги ҳолатда сукут сақлагандан гапирганни афзал кўраман", дея жавоб берди.

"Айтмоқчи бўлганим шуки, бу Африкага хос эмас, биз ўзлигимизни ўзгартира олмаймиз."

Аммо проф. Мачоко кўпэрлилик Кенияда, Конго ва Нигерияда қачонлардир бўлганини, Габонда ҳозир ҳам қонунан рухсат берилганини айтади.

"Христианлик келиши ва мустамлакачилик билан аёлларнинг жамиятдаги ўрни заифлашди. Улар эркакалар билан тенг бўлмай қолди. Никоҳ иерархияни бунёд қилишнинг бир воситаси бўлиб қолди."

Проф. Мачоко айтишича, кўпэрлилик шароитида туғилган болалар борасидаги хавотирлар илдизи патриархалликдадир.

"Болалар масаласи энг осонларидан бири. Бу иттифоқда ким туғилса, ўша оиланинг боласи ҳисобланади."

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek