Россиянинг Украинадаги йўқотишлари мисли кўрилмаган суръатда ўсиб бормоқда

BBC таҳлилларига кўра, сўнгги 10 ой ичида Россиянинг Украина билан урушда йўқотишлари 2022 йилда кенг кўламли босқин бошланганидан бери ҳар қачонгидан тезроқ ўсмоқда.

2025 йилда Президент Доналд Трамп маъмуриятининг босими остида тинчлик ўрнатиш учун ҳаракатлар кучайиб борди. Бошқа томондан, Россиядаги манбалар ўтган йилга нисбатан 40 фоиз кўпроқ ҳарбийлар некрологларини эълон қилди.

Умуман олганда, Би-би-си Украинада Россия томонида жанг қилиб ҳалок бўлган деярли 160 минг кишининг исмини тасдиқлади.

Би-би-си Рус хизмати 2022 йил февралидан бери Россиянинг урушдаги йўқотишларини "Медиазона" мустақил нашри ва бир гуруҳ кўнгиллилар билан ҳамкорликда ҳисоблаб келмоқда. Биз расмий хабарлар, газеталар, ижтимоий тармоқлар, янги ўрнатилган ёдгорликлар ва қабрлар орқали ўлими тасдиқланган шахслар рўйхатини юритмоқдамиз.

Аслида қурбонлар сони анча юқори бўлиб, биз маслаҳатлашган ҳарбий экспертлар фикрича, қабристонлар, уруш ёдгорликлари ва некрологлар бўйича таҳлилларимиз умумий соннинг 45-65 фоизини ташкил этиши мумкин, холос.

Бу россиялик қурбонлар сонини 243 мингдан 352 минггача етказади.

Муайян давр мобайнидаги некрологлар сони тасдиқланган йўқотишларнинг дастлабки миқдори ҳисобланади, чунки қолганлари қўшимча текширувга муҳтож ва охир-оқибат рад этилиши мумкин. Шунга қарамай, улар вақт ўтган сайин жанг шиддати қандай ўзгараётганини кўрсатиши мумкин.

2025 йил январида эълон қилинган некрологлар сони аввалги ойларга нисбатан камроқ бўлган. Кейин бу рақам февраль ойида – Доналд Трамп ва Владимир Путин Украинадаги урушни тугатиш ҳақида биринчи марта бевосита суҳбатлашган вақтда кўпайган.

Август ойидаги навбатдаги юқори кўрсаткич эса икки президентнинг Аляскадаги учрашувига тўғри келди. Бу Путин учун дипломатик ғалаба бўлиб, кўпчилик уни халқаро яккаланишнинг якуни сифатида баҳолади.

Октябрда, яъни режалаштирилган иккинчи Россия-АҚШ саммити охир-оқибат бекор қилинганда, кейин эса ноябрда, АҚШ 28 банддан иборат тинчлик таклифини тақдим этганида, кунига ўртача 322 та некролог нашр этилган – бу 2024 йилги ўртача кўрсаткичдан икки баравар кўп.

Россия йўқотишлари кўпайганини бирор омил билан боғлаш қийин, аммо Кремл АҚШ билан музокараларда ҳудудий ютуқларни ўз фойдасига ишлатишни кўзламоқда: Путиннинг ёрдамчиси Юрий Ушаков яқинда "сўнгги муваффақиятлар" музокараларга ижобий таъсир кўрсатганини таъкидлади.

Мурат Мукашев тезда сулҳ тузилишига умид боғлаганлардан бири эди ва бу умид унинг ҳаётига зомин бўлди.

Мукашев ҳеч қачон Владимир Путин сиёсатини қўллаб-қувватламаган фаол эди.

Ўтган йиллар давомида у полиция зўравонлиги ва қийноқларига қарши намойишларда қатнашган, ЛГБТ ҳуқуқлари учун ва 2024 йилда қамоқхонада вафот этган Кремлнинг асосий рақиби Алексей Навалнийни озод қилиш учун митингларга қўшилган.

У Россиянинг Украинага бостириб киришини 2022 йилдан бери ижтимоий тармоқларда бир неча бор қоралаган эди. Кейин, 2024 йил бошида Мукашев Москвадаги уйи яқинида қўлга олиниб, катта миқдорда гиёҳванд моддалар савдосида айбланган.

Дўстлари ва оиласининг айтишича, унинг иши кўриб чиқилаётганда, унга мудофаа вазирлиги билан шартнома таклиф қилишган.

Улар унга қарши қўйилган оғир айбловларни армияга ёзилишга мажбурлаш учун қўлланаётган одатий ҳийла деб ўйлашди. 2024-йилги қонун айбланувчиларга жиноий айблов билан ҳукм қилинишдан қутулиш имконини беради, шарти армияга қўшилиш – оқланиш даражаси 1 фоиздан кам бўлган мамлакатда бу жозибадор таклифдир.

Мукашев таклифни рад этган ва суд уни 10 йилга қаттиқ тартибли колонияга ҳукм қилган.

2024 йил ноябрь ойида қамоқхонада у фикрини ўзгартирди. Дўстларининг айтишича, Трампнинг урушни тезроқ тугатиш ҳақидаги ваъдалари уни руҳлантирган ва тинчлик келишувига эришилгунга қадар озод бўлиш учун тезроқ рўйхатдан ўтишга қарор қилган.

"У буни 10 йиллик қаттиқ режимдаги қамоқдан озодликка чиқиш имконияти сифатида кўрди", дейилади унинг қўллаб-қувватлов гуруҳи баёнотида.

Урушда қатнашишни одам ўлдиришни истамаслик билан қандай келиштиргани ҳақида эса изоҳ йўқ.

2025 йил 11 июн куни Мукашев Украина шимоли-шарқидаги Харков вилоятида ҳужум гуруҳи сафида жангларда ҳалок бўлди.

Би-би-си рақамларига кўра, худди у каби, 2025 йилда фронтда ҳалок бўлган россияликларнинг аксарияти кенг кўламли уруш бошланганда ҳарбийлар билан ҳеч қандай алоқаси бўлмаганлардир.

Аммо 2023 йил октябрида Авдиивка шаҳри учун қонли жангдан сўнг, босқин бошланганидан бери ихтиёрий шартнома имзолаган, "кўнгиллилар" деб аталувчилар орасида қурбонлар сони барқарор ўсиб бормоқда.

Ҳозир улар босқиндан олдин армияга қўшилган ёки ундан кейин ҳарбий хизматга сафарбар қилинган профессионал аскарлардан фарқли ўлароқ, Россиянинг янги ёлланма аскарларининг кўпчилигини ташкил этмоқда.

Бир йил олдин ўлган россиялик ҳарбийларнинг 15 фоизи кўнгиллилар ҳиссасига тўғри келган бўлса, 2025 йилда бу ҳар уч кишидан бирига тўғри келди.

Маҳаллий ҳокимият органлари янги аскарларни доимий жалб қилиш босими остида қолган, улар катта тўловларни реклама қилади, катта қарзлари бор одамлар билан учрашади, университет ва коллежларда тарғибот олиб боради.

Бу саъй-ҳаракатлар Кремлга фронтдаги катта йўқотишларни қоплаш, шу билан бирга, кенг кўламли мажбурий сафарбарликдек хавфли сиёсий қадамдан тийилиш имконини берди.

Миллий хавфсизлик кенгаши раҳбари ўринбосари Дмитрий Медведев берган маълумотга кўра, октябрь ойига келиб бу йил 336 минг киши ҳарбий хизматга ёзилган – бу ойига 30 мингдан ортиқ демакдир.

Кейинчалик НАТО бош котиби Марк Рютте ҳар ойда 25 минг россиялик аскар ҳалок бўлаётганини айтди. Агар иккаласи ҳам тўғри бўлса, Россия ҳали ҳам йўқотаётганидан кўра кўпроқ аскар ёлламоқда.

Таъзияномалар ва қариндошлар ҳикояларига қарасак, жангга ёзилганларнинг аксарияти буни ўз ихтиёри билан қилган; аммо, айниқса оддий чақирилувчилар ва жиноий жавобгарликка тортилганларга босим ва мажбурлаш ҳолатлари ҳақида ҳам хабарлар бор.

Баъзи янги хизматчилар бир йилга рўйхатдан ўтгач, чўнтаклари тўла пул билан эски ҳаётларига қайтиши мумкинлигига ишонади.

Янги ёлланган аскар бир йилда 10 миллион рублгача (128 минг доллар) ишлаб топиши мумкин. Аслида, 2022 йил сентябридан бошлаб мудофаа вазирлиги билан тузилган барча шартномалар уруш тугагунча автоматик узайтирилади.

НАТО маълумотларига кўра, урушда ҳалок бўлган ва яраланган россияликларнинг умумий сони 1,1 миллион кишини ташкил этади, бир амалдорнинг ҳисоб-китобларига кўра эса, 250 минг киши ҳалок бўлган.

Гарчи бизнинг рўйхатимизга Украина шарқидаги икки босиб олинган ҳудуд жангарилари орасида хизмат қилаётиб ҳалок бўлганлар киритилмаган бўлса-да – биз уларнинг сонини 21 мингдан 23,5 минггача деб тахмин қиляпмиз – бу бизнинг ҳисоб-китобларимизга мос келади,

Украина ҳам катта йўқотишларга учради.

Ўтган февралда президент Володимир Зеленский жанг майдонларида ҳалок бўлганлар сонини 46 минг, ярадорлар сонини эса 380 мингга етганини айтган эди. У яна ўн минглаб одамлар бедарак йўқолган ёки асир тушганини қўшимча қилди. Бошқа ҳисоб-китоблар ва ўзаро боғлиқ маълумотларга асосланиб, биз ҳозиргача ҳалок бўлган украиналиклар сони 140 мингга етган деб ҳисоблаймиз.