Эронда намойишлар: шифохоналар тўлиб кетгани айтилмоқда

Ҳелен Салливан, BBC News, Соруш Пакзод ва Рожа Асади, BBC News Форс Хизмати

Эронда норозилик намойишлари давом этаётган, ҳукумат эса намойишчиларни мувофиқлаштирилган тарзда огоҳлантираётган бир пайтда, икки шифохонада ишловчи шифокор ва тиббий ходим BBC га жароҳат олганлар жуда кўплиги сабаб шифохоналарда вазият оғирлашаётганини айтди.

Шифокорлардан бири Теҳрондаги кўз шифохонаси "фавқулодда ҳолат"га ўтганини билдирди.

BBC бошқа бир шифохонада ишловчи тиббий ходимдан ҳам маълумот олишга муваффақ бўлди.

У беморлар оқими жуда катта экани ва уларга хизмат қилиш учун жарроҳлар етарли эмаслиги айтган.

Жума куни АҚШ президенти Доналд Трамп Эрон "катта муаммо" қаршисида эканини айтди ва: "Ўқ отмаганингиз яхши, акс ҳолда биз ҳам ўқ ота бошлаймиз", дея огоҳлантирди.

Эрон эса БМТ Хавфсизлик Кенгашига йўллаган мактубида Американи норозилик намойишларини ўз таъбирича, "зўравонлик ва кенг кўламли бузғунчилик"ка айлантирганликда айблади.

Аксилҳукумат намойишлари жума куни ҳам мамлакатнинг ўнлаб ҳудудларида давом этди. Инсон ҳуқуқлари билан шуғулланувчи икки ташкилот камида 50 нафар намойишчи ҳалок бўлганини хабар қилди.

BBC ва бошқа кўплаб халқаро оммавий ахборот воситалари Эрон ичида мустақил равишда хабар бериш имкониятига эга эмас. Пайшанба кечасидан бери интернет деярли тўлиқ ўчирилгани учун маълумот олиш ва хабарларни текшириш қийинлашган.

Жумага ўтар кечаси Starlink сунъий йўлдош интернети орқали BBC билан боғланган эронлик шифокорнинг айтишича, Теҳрондаги асосий кўз шифохонаси (Фарабий касалхонаси) фавқулодда ҳолат режимига ўтган ва шошилинч ёрдам хизмати беморлар кўплигидан қийналмоқда.

Шошилинч бўлмаган қабуллар ва операциялар тўхтатилган, тиббий ходимлар эса фақат фавқулодда ҳолатлар учун ишга чақирилган.

BBC, шунингдек, пайшанба куни мамлакат жануби-ғарбидаги Шероз шаҳрида шифохоналардан бирида ишловчи тиббий ходимдан видео ва аудио хабар олган. Унинг иддао қилишича, жароҳат олганлар жуда кўп олиб келинмоқда ва уларга хизмат қилиш учун жарроҳлар етарли эмас. У ярадорларнинг кўпчилиги бош ва кўз соҳасидан ўқ еганини ҳам даъво қилган.

Теҳрондаги яна бир шифохонада ишловчи соғлиқни сақлаш ходими ҳам BBC га беморлар орасида ўқдан яраланганлар борлигини маълум қилди.

АҚШда жойлашган (Human Rights Activist News Agency - HRANA) инсон ҳуқуқлари фаоллари ахборот агентлиги маълумотларига кўра, 28 декабрдан бери давом этаётган намойишлар давомида камида 51 нафар намойишчи, жумладан 7 нафар бола, шунингдек 21 нафар хавфсизлик ходими ҳалок бўлган. Шу манбага кўра, 2 311 нафардан ортиқ одам ҳибсга олинган.

Норвегияда жойлашган Эрон инсон ҳақлари (Iran Human Rights - IHRNGO) ташкилоти эса, камида 51 нафар намойишчи, жумладан, 9 нафар бола ҳалок бўлганини маълум қилди.

BBC Форс Хизмати ҳалок бўлган 26 нафар намойишчининг, жумладан беш нафар боланинг шахсини тасдиқлади.

Эрон полицияси жума кечаси Теҳронда ҳеч ким ҳалок бўлмаганини таъкидлади. Шу билан бирга, 26 та бинога ўт қўйилгани ва мол-мулкка етган зарар кўлами жуда катта эканини айтди.

БМТ Бош котибининг матбуот котиби Стефан Дюжаррик Бирлашган Миллатлар Ташкилоти инсонлар ҳалок бўлганидан жуда қаттиқ ташвишда эканини билдирди.

"Дунёнинг исталган жойида одамлар тинч намойиш қилиш ҳуқуқига эга. Ҳукуматлар эса, бу ҳуқуқни ҳимоя қилиш ва унга ҳурмат билан муносабатда бўлиш учун масъулдир", деб айтган у.

Франция президенти Эммануэль Макрон, Буюк Британия бош вазири сэр Кейр Стармер ва Германия канцлери Фридрих Мерц қўшма баёнот эълон қилди.

Баёнотда: "Эрон ҳукумати ўз аҳолисини ҳимоя қилиш учун жавобгар ва фикр билдириш ҳамда тинч йиғин ўтказиш эркинлигини таъминлаши шарт", дейилган.

Эрон олий руҳоний раҳбари Оятуллоҳ Али Ҳоманаий эса, жума куни телевидение орқали қилган мурожаатида шундай деди:

"Ислом Республикаси юз минглаб шарафли инсонларнинг қони эвазига қудратга келган ва буни инкор этганлар олдида орқага чекинмайди".

Кейинроқ, тарафдорлар йиғилишида сўзлаган Эрон олий раҳбари Оятуллоҳ Али Ҳоманаий айни фикрни яна такрорлади. Унинг айтишича, Эрон "бузғунчи унсурларга қарши чора кўришдан тап тортмайди".

Бунинг акси ўлароқ, Эрон охирги шоҳининг ўғли Ризо Паҳлавий жума кунги намойишларни "беқиёс" деб атади ва эронликларни дам олиш кунлари яна мақсадли намойишлар ўтказишга чақирди.

"Бизнинг мақсадимиз энди фақат кўчаларга чиқиш эмас. Мақсад шаҳар марказларини эгаллаш ва қўлда тутишдир", деди Паҳлавий ижтимоий тармоқдаги видео мурожаатида.

АҚШда яшаб келаётган Ризо Паҳлавий мамлакатга қайтишга тайёрланаётганини ҳам айтди.