Ўзбекистон: Иқтисодчилар нега хорижий компаниялар сони қисқаргани ҳақида - Видео Yangiliklar O'zbekiston
Статистика агентлиги эълон қилган рақамларга кўра, ўтган йили Ўзбекистонда хорижий компанияларнинг фаоллиги сезиларли даражада камайган.
Мамлакатда хорижий капитал иштирокида ишлаётган корхона ва ташкилотларнинг 2024 йилнинг биринчи куни ҳолатига кўра, 14 053. Улардан 4 657 таси қўшма корхоналар, 9 396 таси хорижий корхоналардир.
Айни мақолада Google YouTube томонидан тақдим қилинган контент мавжуд. Биз бу контент юкланмасидан аввал сизнинг розилигингизни сўраймиз, чунки улар куки ва бошқа технологиялардан фойдаланган бўлиши мумкин. Сиз Google YouTube ҳаволасида кукиларга доир ва шахсий маълумотларга оид қоидалар ҳақида аввал ўқиб, кейин қабул қилишга рози бўлишингиз мумкин. Кўриш учун “қабул қилиш ва давом этиш”ни танланг.
Охири YouTube пост
2022 йилда Ўзбекистонда ишлаётган хорижий капитал иштирокидаги компаниялар сони 15 801 эди. Демак бир йил ичида Ўзбекистонда 1 748 та хорижий ёки қўшма корхоналар ёпилган ё чиқиб кетган.
Статистика агентлиги бу рақамларни тақдим қилганида, корхона ва ташкилотларнинг айнан қайси саноат ё соҳага тегишли эканликларини айтмайди. Шундай экан, хорижий компаниялар сонининг ўсиши ё камайиши қайси соҳа ё саноат турларига тўғри келишини айтиш қийин.
Айни дамда Хитой Ўзбекистондаги компаниялари сонини кескин ошириб Туркиядан ўзиб кетган ва иккинчи ўринга чиққан. Хитой капитали иштирокида фаолият кўрсатаётган корхоналар 2 337 дея қайд этилган. Бу бир йил аввалгига қараганда 9% ўсиш дегани.
Туркия, Қозоғистон, Корея, АҚШ, Германия ва ҳатто рўйхатда биринчи ўринда қолаётган Россиянинг капитали иштирокидаги компаниялар сони Ўзбекистонда ўтган йили камайган.
Президент матбуот котиби хабар қилишича, пайшанба куни ўтган мажлисда давлат раҳбари "хорижий инвестицияларни жалб этиш агентлиги фақат форумлар ўтказиш билан чекланиб қолгани"ни танқид қилди.
Агентликнинг туманлар кесимида инвестицион харитаси ҳам йўқлиги айтилди ва агентлик раҳбари эгаллаб турган лавозимидан озод этишга кўрсатма берилди.
Нега?
Би-би-си суҳбатлашган Ўзбекистон ичидаги тўрт айри иқтисодий таҳлилчидан икки нафари Хитойнинг Ўзбекистон бозоридаги ўрни ўсиб бораётганига алоҳида эътиборни қаратишди.
Уларнинг фикрларини, ўз илтимосларига биноан, аноним тарзда узатяпмиз.
Хитой
"Хитой Ўзбекистонда демпинг сиёсатини олиб боряпти, яъни маҳсулот ва хизматларни сунъий тарзда пасайтирилган нархда сотмоқда. Ишлаб чиқариш бу кетишда тўлиқ Хитой қўлига ўтиб кетади, шекилли", - дейди биринчи иқтисодчи.
Иккинчи суҳбатдош эса Хитой йил охиригача биринчи ўринга чиқиб олишига ишонишини айтади. "Хитойнинг сиёсий психикасини биласиз. У куч билан эмас, қарздор қилиб ютиб юборади. У Туркия, Россия ё Қозоғистонникидан манфаатлироқ шартлар таклиф қиляпти, арзон ва осон шартлар", - дейди у.
Унга кўра, Россия билан тўғридан-тўғри ишлаш борган сари самарасини йўқотмоқда, чунки халқаро санкциялар хавфи бор. Туркияда эса ички иқтисодий инқироз ҳукм суряпти.
"[Президент Владимир] Путин бу йил сайловда яна ютса, Россия иккинчи Шимолий Кореяга айланади, барибир. Туркия ҳам Хитойникидек шартларни таклиф қила олмайди, чунки ўзининг иқтисоди абгорлашиб боряпти", - дейди у.
Учинчи иқтисодчи ушбу статистикага жуда жиддий қараш керак эмаслигини айтади. Унинг айтишича, "кўпчилик чет эл фирмалари эгалари, барибир - ўзбекистонликлар".
"Солиқ администрациясининг кучайиши туфайли балки мазкур фирмаларини бошқа жойда очишаётгандир", - дейди у.
Дарҳақиқат ўтган йил охирида Президент Шавкат Мирзиёев имзолаган қонунга биноан, қатор маҳсулот ва хизматлар, хусусан алкоголь, тамаки, нефть маҳсулотлари учун солиқ ставкалари 2024 йилдан оширилган.
Коррупция
Би-би-си суҳбатлашган тўрт иқтисодчидан уч нафари Ўзбекистондаги хорижий компаниялар сони камайишига коррупция сабаб эканини айтишди.
"Иқтисодиётда баъзи шахсларнинг аралашуви кучайишда давом этмоқда. Кўплаб давлат корхоналари харидларида, таъминот занжирларида, муҳим ликвид товарларда шу шахсларга яқин одамлар ёки бошқа режимга яқин олигархлар ўтирибди, ва таннархни қимматлаштиряпти. Барча истиқболли лойиҳаларда ҳам шу аҳвол - ҳеч йўғи қандайдир улушда ўтиришлари лозим", - дейди учинчи суҳбатдош.
Унга кўра, бу омиллар албатта йирик бизнесни чўчитади. "Лекин, ҳозирча бошқа хусусий бизнесга кўз олайтиришмаяпти, асосан давлат корхоналари таланмоқда. Бу - типик клептократия", - дейди у.
Тўртинчи иқтисодий таҳлилчи ҳам коррупцияга боғлиқликда тадбиркорларнинг давлат дастагисиз ишлаши қийин эканига эътиборни қаратди.
"Чет эл тадбиркорлари билан ишлайдиган ҳамкорлар заиф. Улар давлат структуралари билан яхши бўлиб, контрактлар топа олса, иш яхши кетади. Бўлмаса, иш чатоқ. Умуман, монополиялар туфайли кичик ва ўрта бизнесга нон қолмаган. Ўзи айнан шу қатлам инвестиция олиб келиши керак", - дейди у.
Биринчи экспертнинг айтишича, Ўзбекистонда суд тизимининг эркин эмаслиги ва қонун устуворлиги таъминланмагани хорижий компаниялар сони ўсишига тўсиқ бўляпти.
"Банклар инвалид бизда. Марказий банк ҳам суд тизимидек қарам. Савдони протекционизм балоси билан хаспўшлаш билан овора бўлишяпти. Майда-чуйда будкачалардаги бизнеслар қоляпти, холос», - дейди у.
https://t.me/bbcuzbek
BBC.COM/UZBEK
Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002
