Алкогол зарари илк томчидан бошланади - спиртли ичимликлар қанчалик хавфли?

Кўплаб мамлакатларда базмлар спиртли ичимликларсиз тўкис бўлмайди. Баъзилар учун бир пиёла вино нотанишлар билан суҳбат бошлашнинг ажойиб усули ҳисобланади, чунки спиртли ичимликлар ижтимоий суюқлик сифатида ишлайди.

Одамлар кўплаб сабабларга кўра ичишади – байрам қилиш, ижтимоийлашиш, чалғиш ва ҳатто стрессни бартараф этиш учун.

Ўтган даврда баъзи тадқиқотлар қизил вино каби баъзи спиртли ичимликларни ўрта даражада истеъмол қилиш саломатлик учун фойдали бўлиши мумкинлигини таклиф қилган.

Аммо ҳозирда Жаҳон Соғлиқни Сақлаш Ташкилоти (ЖССТ) спиртли ичимликларни истеъмол қилиш учун хавфсиз даража йўқлигини айтмоқда.

BBC Жаҳон хизмати дастури "The Food Chain" ичишнинг хавф ва фойдаларини ўрганиб чиқди.

Саратон ва ўлимлар

ЖССТнинг сўнгги ҳисоботига кўра, спиртли ичимликларни истеъмол қилиш дунё бўйлаб ҳар йили 2.6 миллион ўлимга сабаб бўлади.

Спиртли ичимликлар камида етти хил саратон касаллигига, жумладан, ичак ва кўкрак саратонига олиб келади.

ЖССТнинг батафсил тадқиқоти шуни кўрсатдики, 1.5 литр вино ёки 3.5 литр пиво ёки 450 миллилитрдан камроқ спиртли ичимликни истеъмол қилиш ҳам хавфли.

ЖССТнинг янги кўрсатмалари "хавфсиз миқдор йўқ" ва "ичувчининг саломатлигига хавф биринчи томчидан бошланади" деб айтади.

Истеъмолнинг камайиши

ЖССТ маълумотларига кўра, 2010-йилда 5.7 литр бўлган истеъмол, 2019-йилда 5.5 литргача камайган.

Эркаклар ичувчиларнинг кўпчилигини ташкил этади ва ўртача йилига 8.2 литр, аёллар эса 2.2 литр ичишади.

Беркширеда (Англия) яшовчи Анна Таит (44) каби баъзилар бутунлай спиртли ичимликларни ичишни тўхтатмоқдалар.

"Одатда кўп ичмайман, лекин ҳар жума албатта ичаман. Ишдан кейин икки стакан пиво ёки гин очишга одатланганман ва кейин тезда эрим билан бирга бир шиша вино бўлишини кутаман," дейди Таит.

Шанба куни ҳам худди шундай усул давом этади. Таит, шунингдек, пайшанба ва якшанба кунлари ҳам ичаётганини сезган. Аммо, бу йилнинг бошида у марафонга тайёрланишни бошлаган ва мураббийи унга спиртли ичимликлардан воз кечишни тавсия қилган. Унинг эри ҳам кучайтирувчи машғулотлар билан шуғулланаётган эди ва иккаласи ичимликларни камайтиришга муваффақ бўлишди.

"Шу қадар катта ўзгариш. Ўзимни кучлироқ ёки яхшироқ ҳис қиляпман," дейди Таит.

Бироқ, улар ижтимоий йиғилишларда бўлганда, Таитнинг дўстлари у ва эрининг ичимликка қўшилмаётганини билишганда бироз хафа бўлишади.

Германия, Баварияда яшовчи Амелие Ҳауенстеин (22) эса дўстларининг ёрдамидан фойдаланган ҳолда ичишни тўхтатди.

"Ичмасам, кечани қизиқарли ўтказмаётгандек туйилардим," дейди Ҳауенстеин ўтмишдаги босимдан нафратланиб.

"Якшанба тонгида уйғонганимда кеча тунда нималар қилганимни билмаслик эса жуда ёмон эди."

У ҳаётида қилган ўзгаришидан жуда хурсандлигини айтади.

Илм-фан хато қилдими?

Ушбу икки аёлнинг тажрибаси спиртли ичимликларни тарк этишда кўпроқ фойда борлигини аниқ кўрсатади.

Доктор Тим Стокуел Канаданинг модда истеъмол қилиш тадқиқотлари институтида олим бўлиб, ЖССТ огоҳлантиришининг тўғри эканлигига ишонади.

"Спиртли ичимлик асосан хавфли моддадир ва сиз ичишни бошлаганингиздан бошлаб хавф бор."

У паст даражадаги ичиш ва ўлим ўртасидаги боғлиқликни аниқлаш учун 107 та илмий мақолани таҳлил қилди.

Агар ҳар юзта ҳолатда битта ўлим хавфи бўлса, бу "ўрта" деб номланади, ўн мингда бир ўлим хавфи эса "паст" деб номланади, дейди Британия Тиббиёт Журнали.

Паст даражадаги ичимлик ёки ўрта ичиш тушунчаси мамлакатдан мамлакатга фарқ қилади.

Буюк Британия ҳукумати ҳафтасига ўн тўрт бирликдан ортиқ ичмасликни тавсия қилади, бу эса тахминан олтита ўрта ҳажмдаги пиёлада вино ёки пиво пинтига тенг.

Стокуел ўрта миқдорда ичиш фойдали эканлиги ҳақидаги хулосалар шунчаки тадқиқотларнинг камлиги сабабли пайдо бўлган дея мулоҳаза қилади. Саволлар етарли даражада мулоҳазали эмас эди ва тадқиқотчилар ўтмишдаги ичиш одатлари ҳақида сўрамаганлар. Баъзи муҳим омиллар эътибордан четда қолган.

"Ўрта ичувчиларнинг даромади юқори, овқатланиши яхшироқ, жисмоний машқлар қиладилар, яхшироқ тиббий хизматдан фойдаланиш имкониятига эгалар, тишлари яхшироқ ва бел киртаклари ингичка," дейди Стокуел.

Фойда ва зарар савдоси

Аммо, ҳамма ҳам спиртли ичимликларга боғлиқ хавфлар ҳақида хавотирда эмас.

"Мен спиртли ичимлик ичишнинг хавфларини тушунишга интилишдаги бу обсесияни ҳеч қачон тушунмайман," дейди профессор Сир Давид Спиегелҳалтер.

У Буюк Британиянинг Кембриж университетида статистикадан профессор бўлиб, хавфни қандай тасаввур қилишимиз мумкинлигини савол остига олади.

"Ҳайдашда хавфсиз даража йўқ. Ҳаётда хавфсиз даража йўқ, лекин ҳеч ким ичмасликни тавсия қилмайди. Биз фойда ва зарар ҳақидаги мулоҳазаларимизни кўриб чиқишимиз керак."

Доктор Спиегелҳалтер хавфларни тўғри баҳолай олиш салоҳиятимизни шубҳа остига олади.

"Менимча, одамлар ичишни қизиқарли нарса деб қабул қилишлари керак."

У спиртли ичимлик ичиш ёки ичмаслик лоббиси (спиртли ичимликка қарши ҳаракат) билан алоқаси йўқлигини таъкидлаб, BBCга нима учун ўрта даражада ичишни ёқтираётганини айтади.

"Хавф бу ўртача умр кўришни бир фоизга камайтиришни англатади."

"Эллик йил давомида алкогол истеъмол қилишда бир кунлик одатий истеъмол сизнинг умрингизни олти ойга қисқартириши ёки ҳар кунингиздан ўн беш дақиқа олиши мумкин."

Доктор Спиегелҳалтер ҳатто кунига бир соат телевизор томоша қилиш ёки ҳафтада икки марта беконли сендвич еяётганимизда ҳам соғлиқ учун хавфлар мавжудлигини таъкидлайди.

Ва у вояга етган шахслар ўзлари учун нима яхши ёки ёмон эканлиги ҳақидаги қарорларни мустақил қабул қилишлари керк деб ҳисоблайди.

Доктор Тим Стокуелнинг ўзи ҳам ичимликдан завқ олишни афзал кўради ва ичмасликни тавсия қилмайди.

"Агар сиз спиртли ичимликларни жуда ёқимли ва завқланувчи нарса деб ҳисобласангиз, сиз бу одатни саломатлигингизга кичик хавфлар борлигини билган ҳолда мувозанатга солишингиз керак."