'Wakati ufalme wa Uingereza wenye deni la pauni 300,000 ulipookolewa na watawala wa Kiislamu'

Brexit hiyo ilikuwa kali sana, lakini miaka mia nne na nusu iliyopita, uhusiano wa nchi hii na ulimwengu wa Kiislamu ulianza na kuondoka kwa Uingereza kutoka Ulaya.

Kufuatia baba yake, mfalme wa Tudor Henry VIII, Malkia Elizabeth wa Kwanza aliachana na Kanisa Katoliki la Roma, na mwaka wa 1570 Papa Pius V alimwita 'malkia wa maonesho na mtumishi wa uhalifu' na kuamuru raia wake waasi dhidi yake.

Malkia wa Kiprotestanti alipokataa kuolewa naye, Philip wa Pili, mfalme wa Hispania ya Kikatoliki, si tu kwamba alizuia Uingereza kuingia katika masoko ya Ulaya, bali pia alianza kujitayarisha kuishambulia.

Akikabiliwa na vitisho vya kujihami na mahitaji ya kiuchumi, malkia alianza kutafuta washirika zaidi ya Ulaya.

Mwanahistoria Nadia Khan anaandika kwamba ni ulimwengu wa Kiislamu ambao ulikuja kuwaokoa kwa njia isiyo ya moja kwa moja kwa kumkubali Malkia Elizabeth wa Kwanza kama mshirika wa kibiashara.

'Pauni 300,000 katika deni, ufalme huu uliojitenga ulikuwa na fursa chache za kibiashara na Ulaya. Kama suala la manufaa ya kisiasa, malkia alitazama ulimwengu tajiri wa Kiislamu.

Walikuwa watawala wa Milki ya Ottoman na Morocco ambao waliokoa Uingereza, ambayo wakati huo haikujulikana sana, kutoka kwenye mwisho mbaya kwa kunyoosha mkono wa urafiki na kufungua biashara.'

Malkia Elizabeth I alifanya mawasiliano na Uajemi (Iran), Milki ya Ottoman na Morocco. Msafiri Mwingereza Anthony Jenkins alifika kwenye mahakama ya Mfalme Tahmasp wa Uajemi na kumkabidhi barua kutoka kwa malkia iliyoandikwa kwa Kiebrania, Kiitaliano na Kilatini.

Aliporudi, Jenkins alimpa Malkia na suria wa Kitatari na Sultana. Alikua mjakazi wa heshima wa Malkia ambaye alivalia hariri ya Granada na ambaye alimtambulisha Malkia Elizabeth kwa mtindo wa viatu vya ngozi vya Uhispania.

Kampuni ya Muscovy iliundwa kufanya biashara na Urusi na Uajemi.

Mahusiano ya Anglo-Ottoman yalianza kwa kubadilishana barua na zawadi kati ya Malkia Elizabeth wa Kwanza na Sultan Murad III wa Ottoman, na baadaye kati yake na mke wa sultani Safia Sultan. Ubadilishanaji huu uliendelea kwa miaka 17.

Mwanahistoria Jerry Broughton anaandika katika kitabu chake 'The Sultan and the Queen' kwamba Malkia, katika mawasiliano yake ya kwanza na Sultani wa Ottoman, aliandika kwamba Uprotestanti na Uislamu ziliungana kupinga 'upagani'.

Kama zawadi, watawala wa Ottoman walituma vito vya thamani, hariri na mavazi ya Kituruki ya mtindo. Malkia Elizabeth alituma nguo, saa, magari na picha yake.

Kulingana na mwanahistoria Christine Woodhead, mapatano kati ya wawili hao mnamo Mei 1580 uliwaruhusu wafanyabiashara Waingereza kusafiri kwa usalama katika Mediterania ya mashariki hadi bahari, bandari, na pwani ya Barbary ya Afrika Kaskazini zilizokaliwa na Ottoman.

'Wafanyabiashara wa Kiingereza hawakuweza kufanya biashara kwa ufanisi katika Mediterania kuanzia miaka ya 1550 na kuendelea kutokana na uharamia.'

Mwezi Septemba 1581, Kampuni ya Kituruki ilianzishwa ili kuanzisha ukiritimba mpya wa biashara ya kikanda.

Miaka miwili baadaye Kampuni ya Venice iliundwa kufanya kazi katika Bahari ya Mediterania.

Mnamo 1592 wawili hawa waliunganishwa na kuwa Kampuni ya Levant. Kampuni hiyo iliendelea hadi ilipofutwa mnamo 1825.

Mwanahistoria Nabil Matar anaandika kwamba Sultan Ahmed al-Mansour wa ukoo wa Saadi wa Morocco pia alitoa sio tu ushirikiano wa kijeshi lakini pia uwezekano wa mahusiano ya kibiashara yenye thamani.

Mnamo 1585, katika kuidhinisha Kampuni ya Morocco (Biashara) au Kampuni ya Barbary, Malkia alisisitiza kwamba 'bidhaa mbalimbali za eneo hilo. Muhimu kwa 'matumizi na ulinzi' wa 'England'.

Mnamo 1588, Mfalme Philip wa Pili wa Uhispania alishambulia Uingereza na meli kubwa. Lakini kulingana na Broughton, harakati za meli za Ottoman mashariki mwa Mediterania ziligawanya silaha za meli 130 na ilikuwa maendeleo muhimu katika vita vilivyosababisha ushindi wa Uingereza. Habari hii ilisherehekewa kote katika ulimwengu wa Kiislamu.

al-Fishtali, mwandishi wa mahakama ya al-Mansur, aliandika kwamba Mwenyezi Mungu 'alituma upepo wa hasira (riha sarsara) dhidi ya meli hiyo' ili kuzuia kusonga mbele kwa Wahispania.

Kampuni ya Barbary ilifanya biashara kwenye pwani ya Atlantiki ya Morocco.

Katika miaka ya 1600, Uingereza ilinunua sukari kutoka Morocco kabla ya West Indies.

Wafanyabiashara wa Kiingereza waliuza nguo, silaha, risasi na mbao kwa Morocco. Bati na risasi zilisafirishwa hadi kwenye Milki ya Ottoman kwa ajili ya kutengeneza mizinga.

Mamia ya wanaume na wanawake wa Kiingereza walisafiri katika nchi za Kiislamu na wengi wao walisilimu.

Miongoni mwao alikuwa mfanyabiashara wa Norfolk Samson Rowley. Akawa towashi mkuu na mweka hazina wa Algeria chini ya jina Hassan Agha, na mmoja wa washauri wa kutegemewa wa gavana wa Ottoman.

Uhusiano wa kidiplomasia, kisiasa na kibiashara na Uajemi, Uturuki na Morocco sio tu kwamba ulibadilisha uchumi wa Uingereza bali pia ulibadilisha jinsi watu walivyojua walichokula, kunywa na hata kusema.

Athari za mahusiano na ulimwengu wa Kiislamu

Alan Mikhail anaandika kwamba Malkia Elizabeth I alikuwa na meno mabaya. Kiasi kikubwa cha sukari kilicholetwa Uingereza kutoka Morocco katika karne ya 16 kilisababisha kuoza kwa meno. Tunda la pipi ndilo alilolipenda sana.

Lakini hadithi ya tabasamu baya la Elizabeth iko kati ya malkia wa kisiwa asiye na umuhimu na usultani wa Morocco na ulimwengu wa Kiislamu utajiri ambao ulitawala nusu ya Mediterania na kudhibiti ufikiaji wa Ulaya Mashariki, kiuchumi, kiutamaduni na ni kipengele kimoja tu cha historia kubwa zaidi na muhimu zaidi ya mahusiano ya kisiasa.'

'Maingiliano makali ya Uingereza ya Kiprotestanti na Uislamu yaliathiri utamaduni wa Kiingereza, matumizi ya bidhaa na fasihi.'

Kulingana na Broughton, bidhaa, mawazo na hata maneno yaliyoingia Uingereza kutoka kwa ulimwengu wa Kiislamu yalibadilisha maisha ya Kiingereza.

Watu walianza kupamba kwa mazulia yaliyoagizwa kutoka Uturuki na Morocco, wakiwa wamevalia nguo za hariri na pamba katika miundo mipya, wakinywa divai tamu na kuongeza viungo mbalimbali kama vile fenesi, kokwa, manjano na pistachio kwenye mlo wao.

Mahitaji ya currants kutoka visiwa vya Ugiriki ya Ottoman pekee yalikuwa makubwa sana hivi kwamba tani 2,300 ziliingizwa kila mwaka wakati wa utawala wa Elizabeth.

'Sukari', 'pipi', 'nyekundu' (kutoka krams za Kituruki), 'turquoise' (turquoise au jiwe la Kituruki), 'indigo' na 'tulip' na hata 'sifuri' zote ziliingia katika lugha ya Kiingereza.

Kulingana na Misha Ivan, wafanyabiashara wa Kiingereza walikuwa wakifanya biashara moja kwa moja na nchi za Kiislamu kutoka Syria hadi Morocco kwa bidhaa za anasa.

Kahawa ya Kituruki, sukari ya Morocco, nutmeg, currants, pistachios, mazulia, kujitia na pamba zililetwa Uingereza. Mazulia ya Kituruki (sasa yanaitwa mazulia ya Mashariki) yakawa ya mtindo sana nchini Uingereza.

'Lakini wakuu huziweka au kuziweka kwenye kuta au meza zao, yaani, popote pale isipokuwa kwenye sakafu. Ilikuwa ni ishara ya heshima, kwa kweli Waingereza hawakutaka kutembea juu ya mazulia.

Kabla ya miaka ya 1700, neno la Kiingereza 'carpet' lilimaanisha kuning'inia kwenye kuta au kuwekwa kwenye meza, kabati au benchi. Ingawa hii haikuwa nia ya wale waliotengeneza.

Gerry Broughton anaandika kwamba hii ilikuwa mara ya kwanza Waislamu walianza kuishi, kufanya kazi na kutekeleza imani yao waziwazi nchini Uingereza.

Wakitoka mbali kama Afrika Kaskazini, Mashariki ya Kati na Asia ya Kati, Waislamu kutoka tabaka mbalimbali walifanya kazi London katika karne ya 16 wakiwa wanadiplomasia, wafanyabiashara, watafsiri, wanamuziki na watumishi.

Maneno 'Islam' au 'Muslim' yaliingia katika lugha ya Kiingereza katika karne ya 17.

Martin Downer anaandika kwamba wakati wa utawala wa Elizabeth, jinsi mambo kutoka kwa ulimwengu wa Kiislamu yalivyoongezeka, hasira na hofu viliongezeka katika jamii ya Kiingereza.

Waandishi wa tamthilia wa wakati huo, Robert Wilson, mhamishwa Mkatoliki Richard Verstegen, alionesha wasiwasi huu. Jukwaa lilikuwa na wahusika wa Kiislamu mwishoni mwa karne ya 16 na mwanzoni mwa karne ya 17, kutoka kwa Tamberlane , hadi kwa Othello wa Shakespeare wa hila, mwenye migogoro.'

Kufikia mwisho wa utawala wa Elizabeth, Broughton anaandika, 'kulikuwa na maelfu ya raia wake katika ulimwengu wa Kiislamu. ambao walifanya biashara kutoka Morocco hadi Uajemi, wakawa askari, wakatulia, wakajadiliana, wakapeleleza na (wengi) wakasilimu.

'Katika kukabiliana na tishio kutoka kwa Wakatoliki Uhispania, Elizabeth aliunda 'mtandao wa kuvutia' wa ushirikiano wa kidiplomasia na mikataba ya biashara huria.

Aliunganisha Uingereza na himaya za Morocco, Ottoman na Uajemi. Kufikia mwaka wa 1600 ukuta huu wa Anglo-Muslim dhidi ya utawala wa Wahispania ulienea umbali wa maili 4,300 hivi 'kutoka Morocco kupitia Constantinople hadi Isfahan.'

Kampuni ya British East India ilipewa kibali cha kufanya biashara na India mwaka 1600 chini ya Malkia Elizabeth I. Kisha Mfalme wa Mughal Jalaluddin Akbar akatawala India.

Licha ya mafanikio ya kibiashara ya Makampuni hayo, muda mfupi baada ya kifo cha Elizabeth mwaka wa 1603, Mfalme mpya James I alitia saini mkataba wa amani na Uhispania ambao ulikomesha uhamisho wa Uingereza.

Imetafsiriwa na Lizzy Masinga