Ndege ya kivita inayosoma akili kwa siku zijazo

Wakati wa Vita vya Pili vya Dunia, marubani wa ndege ya kivita yenye kiti kimoja ya Spitfire walielezea ndege yao kuwa ina usikivu sana na ilionekana kama inaongezeka katika mabawa yake.

Marubani wa kivita wa miaka ya 2030, huenda, watakuwa na uhusiano wa karibu zaidi na ndege zao za kivita. 

Itasoma akili zao.

Ndege ya Tempest imetengenezwa na Kampuni ya silaha na anga ya BAE Systems ya Uingereza, Rolls-Royce, kampuni ya kutengeneza makombora MDBA na Leonardo ya Italia.

Sifa mojawapo itakuwa zana ya akili bandia (AI) ili kumsaidia rubani ambaye ni binadamu anapozidiwa au anapokuwa na msongo wa mawazo mkubwa.

Vitambuzi katika kofia ya rubani vitafuatilia ishara za ubongo na taarifa nyingine za matibabu. Kwa hiyo, katika safari za ndege zinazofuatana, AI itakusanya hifadhidata kubwa ya habari ya kibayometriki na saikolojia.

Maktaba yenye sifa za kipekee za majaribio inamaanisha AI ipo njiani na itaweza kuingia na kusaidia ikiwa vitambuzi vitaonyesha kuwa wanahitaji usaidizi.

Kwa mfano, AI inaweza kuchukua nafasi ikiwa rubani atapoteza fahamu kutokana na nguvu za juu za mvutano.

Katika Maonyesho ya Anga ya Farnborough, BAE Systems ilisema kuwa kufikia 2027 itarusha ndege kutoka kiwanda chake cha Warton huko Lancashire ambayo itajaribu baadhi ya teknolojia hizi.

Ndege hii itakuwa sehemu ya majaribio kwa uwezo tofauti tofauti wa kidijitali kati ya miradi 60 tofauti ya maonesho ambayo baadhi yake itategemea na msingi wa programu.

Muonekano wa ndege ya Tempest umekuwa tangu picha zake za awali zilipotolewa mwaka 2018. Pamoja na mambo mengine uzito wake umepungua na muundo wake umepungua.

Itakapofika angani hatimaye, Tempest inaweza kuzungukwa na ndege zisizo na rubani wala wafanyakazi, zinazoelezewa kama 'viambatanisho' katika kuunga Tempest.

Maendeleo kama haya yatahitaji mifumo mipya kabisa ya ufuatiliaji na udhibiti kujengwa kuanzia mwanzo.

"Tunapaswa kukabiliana na kasi ya mabadiliko katika teknolojia" anasema John Stocker, mkurugenzi wa maendeleo ya biashara wa Tempest.

"Hapo awali, matumizi ya ulinzi mara kwa mara yalichochea maendeleo, huku teknolojia ya kibiashara ikiendelea, Sasa, teknolojia ya kibiashara mara nyingi iko juu zaidi."

Bw Stocker anatazamia kujenga mpiganaji mpya kwa mifumo inayoweza kuboreshwa kwa urahisi kama vile kupakua programu kwenye simu janja.

Wakati huo huo, sehemu kubwa ya utengenezaji wa ndege hiyo itakuwa ya kiotomatiki. Roboti kwenye uzalishaji zitapeleka taarifa kwa wasambazaji, ili baadhi ya sehemu ziweze kutumwa haraka.

Mradi huo pia utaona BAE Systems na Leonardo wakishirikiana na Mitsubishi ya Japan. Mradi wa kivita wa F-X wa Mitsubishi wa siku zijazo unafanana sana na Tempest.

Huu ni uzoefu mpya kwa biashara za anga za Ulaya, lakini ushirikiano mkubwa na Japan umewezekana kwa sababu miradi ipo katika ulimwengu wa kidijitali.

"Unaweza kufanya mambo haya haraka sana katika mazingira ya kidijitali, ushirikiano ni rahisi zaidi. Hatubebi mikoba kati ya Tokyo na Warton," Bw Stocker anatania.

Timu ya wakalimani na wafanyakazi wanaoweza kuwasiliana kwa ufasaha kwa Kiingereza na Kijapani kuhusu masuala ya kiufundi wa ndani utafanya muungano na timu ya Mitsubishi ya F-X ya wapiganaji uendelee.

Rada ya Leonardo wa Edinburgh pia inafanya kazi na Mitsubishi.

Wazo maarufu la rada kama sahani inayozunguka, kuangalia mbele na kupiga ishara kutoka katika vitu vinavyokaribia, limetoa njia ya uchunguzi wa kidijitali wa taarifa za vitambuzi.

Walakini vitambuzi huchukua maelezo mengi sana kwenye ubongo wa mwanadamu kutathmini, ndiyo sababu AI imekuwa muhimu katika kuchambua na kuchakata mkondo wa data.

Katika Tempest, inatazamiwa AI itafanya kama aina ya mlinzi, kumzuia rubani kuzidiwa na akili zinazoingia.

Mradi mzima unabuniwa sambamba na mtengenezaji wa silaha MBDA. Makombora yanaweza kurushwa kutoka kaytika Tempest lakini yakaishia katika moja ya viunga vya roboti ili kuelekezwa kwingine kwa lengo la dharura ya zaidi.

Hatua hii yote itategemea injini mpya kabisa. Rolls-Royce inahitaji kuendesha sio tu safari ya ndege ya Tempest, lakini mfumo wake mzima wa kidijitali. Uchakataji data unaweza kupasha moto ndege kama kompyuta ya mkononi iliyolemewa kupita kiasi.

Wahandisi wa Rolls-Royce wanapanga jinsi ya kuzima joto hilo huku wakitoa nishati ya kutosha kudumisha kikosi cha Tempest cha vifaa vya kidijitali.

"Tunataka kudhibiti kila kipengele cha mfumo," anasema John Wardell, mkurugenzi wa programu za Rolls-Royce.

Serikali ya Uingereza tayari imetoa £2bn kwa mradi wa Tempest na kiasi hicho kitaongezeka kabla ya ndege kuanza kutumika. Walakini, swali la wazi linabaki, Kwa nini usijenge zaidi ya mpiganaji Typhoon aliopo?

BAE Systems inasema ifikapo mwaka 2040, Uingereza na washirika wake watakabiliwa na vitisho vipya na silaha za hali ya juu zaidi zinazohitaji teknolojia inayofaa zaidi katika kukabiliana na ambayo inaweza kuja kwa njia ya kama Tempest.

Mafanikio ya mauzo ya nje ya Typhoon pia yanaelezea shauku kubwa ya serikali ya Uingereza kwa Tempest. Ndege hizo zimechangia pauni bilioni 21 kwa uchumi wa Uingereza huku zikisaidia zaidi ya kazi 20,000, baada ya uwekezaji wa serikali wa pauni bilioni 12, kampuni hiyo inadai.

Bila shaka muungano wa wapiganaji na serikali ya Uingereza watakuwa na nia ya kupata malipo sawa na kizazi kijacho cha ndege ya kivita.