Je, Wayahudi wa Ultra-Orthodox wanaokataa kuingizwa jeshini na Israel ni akina nani?

Joseph, mwanafunzi katika mtaa wa Mea Shearim mjini Jerusalem, akiwa amevalia mavazi meusi na meupe ya kitamaduni, anapinga uamuzi wa Mahakama ya Juu ya Israeli kuwaandikisha jeshini vijana wa Kiyahudi wa Ultra-Orthodox, akisema unatishia maisha yao ya kidini.

" Tumeteswa kwa miaka 2,000, tulinusurika kwa sababu tulijifunza Torati. Sasa Mahakama ya Juu inataka kutuondolea hilo, na itatuangamiza. Kujiunga na jeshi ni kumtoa Myahudi mcha Mungu katika dini yake," anasema Joseph.

Wengine wanahisi kwamba utumishi wa kijeshi hautasaidia sana kuilinda Israeli na kuhofia kwamba itadhoofisha utambulisho wao wa Kiorthodoksi.

Wanaishi katika jumuiya zilizofungwa

Wayahudi wa Kiothodoksi, wanaojulikana kwa Kiebrania kama Haredim; Wanaishi katika jumuiya zilizofungwa ambapo hakuna televisheni, mtandao au mitandao ya kijamii.

Ingawa wanaume hutumia muda wao mwingi katika masomo ya kidini, wanawake husimamia makazi na kusaidia familia zao.

Wanaunda takriban asilimia 13 ya wakazi wa Israeli na wana ushawishi mkubwa wa kisiasa.

Badala ya kuunga mkono serikali yenye umri wa miaka 16 inayoongozwa na Waziri Mkuu Benjamin Netanyahu, Waorthodoksi hao walisema wamejitolea kusoma Torati na kutoa msamaha kwa huduma ya lazima ya kijeshi.

Mpangilio huu umesababisha mvutano wa muda mrefu na Wayahudi wa Kiisraeli wasio na dini, ambao hutumikia jeshi na kubeba mzigo mkubwa wa ushuru.

Mwezi uliopita, wakati mzozo wa Gaza na mvutano na Hezbollah ukiendelea, Mahakama ya Juu ya Israeli ilisitisha msamaha huu na maelfu ya Wayahudi wa Haredi waliingia mitaani.

Wataalamu wanasema uamuzi huu pia unatishia uthabiti wa serikali, kwani vyama vya muungano kama vile Shas na United Torah Judaism vimetishia kuondoa uungaji mkono wao kwa serikali.

Tofauti zao ni zipi na vikundi vingine vya Kiyahudi?

Haredim ni mojawapo ya "makabila manne ya Israeli ya kisasa" yaliyoelezewa na Rais wa zamani wa Israeli Reuven Rivlin. Pamoja na Haredim, kundi hili linajumuisha watu wasio na dini, wazalendo wa kidini na Waarabu wa Israeli.

Wanajulikana kwa mavazi yao ya kipekee: Wanaume wa Kiyahudi wa Kiothodoksi kwa ujumla huvaa suti nyeusi, wana mikunjo kando ya nyuso zao, ndevu ndefu, na kofia pana. Wanawake wanaweza kutambulika kwa urahisi kwa kuvaa sketi ndefu, soksi nzito, hijabu au wigi.

Vipindi vya televisheni kama vile "Unorthodox" na "Shtisel" ya Netflix vimeongeza shauku katika mtindo wa maisha wa Haredi.

Tofauti na Wayahudi wa kisasa wa Orthodox, ambao hujumuisha sherehe za kidini na kazi za kidunia, Haredim hujitolea kabisa kwa Torati na mila ya kitamaduni.

Kama Naomi Seidman, profesa katika Kituo cha Mafunzo ya kigeni katika Chuo Kikuu cha Toronto, aliambia BBC, Wayahudi wa Orthodox "hufuata kanuni tatu za msingi:

“Wanashika Shabbat (siku ya mapumziko ya Kiyahudi), wanakula kosher (chakula kinachoruhusiwa na dini), wanashika sheria inayojulikana kama ‘usafi wa ndoa’ ambapo wanandoa hulala katika vitanda tofauti, na hujiepusha na kujamiiana hadi wanapoingia kwenye dimbwi la utakaso, mikvah) baada ya hedhi."

Seidman anaongeza kwamba Myahudi wa Kiorthodoksi wa kisasa "anaweza kufuata kazi zingine, kama vile sheria au polisi, mradi tu anafuata sheria hizi za sheria za Kiyahudi."

Katika historia ya kina ya Uyahudi, Ultra-Orthodoxy iliibuka hivi majuzi katika karne ya 19 kwa sababu ya ukuaji wa viwanda, kukuza utambulisho mpya wa Kiyahudi ambao ulijumuishwa zaidi katika jamii.

Badiliko hili lilisababisha mgawanyiko kati ya Wayahudi wa Kiorthodoksi, huku baadhi ya marabi na wafuasi wao wakitetea tafsiri kali zaidi, iliyotengwa zaidi na isiyo ya kiulimwengu ya Uyahudi.

Jamii na mtindo wa maisha

Haredim kwa ujumla wana majirani ambao wanashiriki mtazamo wao wa ulimwengu; Wanaishi katika viunga ambapo wanajaribu kupunguza mawasiliano na ulimwengu wa nje ili kuhifadhi maadili na mazoea yao wenyewe.

Kuna jumuiya muhimu za Ultra-Orthodox nchini Marekani na Uingereza. Nchi ambayo wana idadi kubwa ya watu ni Israeli, kwa sababu ya kiwango cha juu cha kuzaliwa.

Vitongoji kama vile Mea Shearim huko Jerusalem na Bnei Brak karibu na Tel Aviv vina sehemu kubwa ya watu hawa.

"Mara nyingi wanafamilia kubwa na mara nyingi hawana mali nyingi kuliko Wayahudi wa Kiothodoksi wa kilimwengu au wa kisasa, ambao ni kati ya sehemu tajiri zaidi za idadi ya Wayahudi na wana mwelekeo wa kuwa na familia ndogo," asema Naomi Seidman.

Kila jumuiya ina masinagogi yake, yeshiva (shule za kidini), na mashirika ya jumuiya.

Katika ulimwengu wa Haredi, heshima na hadhi hutegemea ujuzi wa mtu wa Torati, ambayo inaruhusu marabi kushauriwa kuhusu maamuzi muhimu kama vile ndoa na uchaguzi wa elimu.

Licha ya maoni yao ya kudumu, kizazi cha kisasa zaidi cha Haredi pia kinajitokeza.

Kulingana na Seidman, "Wanadumisha mtindo wa maisha na mavazi ya Haredi, lakini badala ya kujizuia kwa majukumu ya kitamaduni kama vile biashara ya almasi, wanafuata taaluma kama vile elimu au sheria, na wanatumia mtandao, ingawa hii imekosolewa na wahafidhina."

Baadhi ya Haredim wa kisasa zaidi wanachagua kujiunga na jeshi. Kikosi hicho, kinachoitwa Netzah Yehuda, kilichoundwa kwa ajili ya wanajeshi wa Kiorthodoksi pekee, kinakidhi matakwa ya kutenganishwa kwa jinsia, milo ya kosher, maombi na wakati wa mila za kila siku.

Seidman anasema kwamba wakati idadi ya watu wa Ultra-Orthodox ilikuwa elfu 40 wakati Israeli ilipoanzishwa mnamo 1948, imeongezeka hadi zaidi ya milioni 1 leo, na hii imeongeza ushawishi wao wa kisiasa na kujiamini.

Lakini Waisraeli wengine wamekasirika, wakifikiri kwamba Haredim hubeba mzigo mdogo wa kodi na huduma za kijeshi, kutokana na misamaha.

Kihistoria kisiasa, Waharedim wengi hawajihusishi na siasa.

Watu wengi wanapinga Uzayuni kwa sababu wanaamini kwamba taifa la Israeli linapaswa kuanzishwa tu baada ya kuja kwa Kristo.

Hata hivyo, ni wachache tu wanaopinga kikamilifu na kuikataa Israel, mara kwa mara wakiandamana na bendera za Palestina.

Wengi huchukua mtazamo wa kimantiki na kujihusisha na siasa ili kulinda maslahi yao binafsi.

Muungano unaathiri sera za Gaza

Seidman anasema kuwa katika miaka ya hivi karibuni, miungano ya serikali ya Netanyahu imegeukia zaidi upande wa kulia, na miungano ya vyama kama vile Uzayuni wa Kidini imeathiri sera na mikakati ya kijeshi huko Gaza.

Uamuzi wa Mahakama ya Juu zaidi wa kusajili Haredim katika jeshi uliongeza mvutano.

Kura ya maoni ya Taasisi ya Demokrasia ya Israel inaonyesha kuwa asilimia 70 ya Wayahudi wa Israel wanaunga mkono mabadiliko haya.

Kufikia sasa, zaidi ya wanaume 60,000 wa Haredi waliosajiliwa kama wanafunzi wa yeshiva wameondolewa kwenye utumishi wa kijeshi.

Katika kukabiliana na hali hiyo, jeshi hilo liliagizwa kuajiri watu wengine 3000 kutoka katika jumuiya hiyo, pamoja na askari 1500. Idadi hii imepangwa kuongezeka katika siku zijazo.

Mama wa mwanajeshi ambaye aliwahi kuwa kamanda wa vifaru kusini mwa Israel, Mor Shamgar, alimpinga mshauri wa usalama wa taifa wa Israel katika mkutano wa hivi majuzi na kusema, "Mwanangu tayari amekuwa hifadhini kwa siku 200. Unataka miaka mingapi zaidi kutumikia kwa jinsi gani haoni aibu?" sema.

Majibu hayo yalienea kwenye mitandao ya kijamii.

Kinyume na maoni ya watu wengi, Seidman anasema Haredim inazidi kuendana na maoni ya umma.

Anaongeza kuwa wanapanua mipango ya utumishi wa umma kama vile usaidizi kando ya barabara na huduma za ambulensi kote nchini na wanatumai "michango hii itaonekana kama njia mbadala ya utumishi wa kijeshi."

Imetafsiriwa na Dinah Gahamanyi na kuhaririwa na Seif Abdalla