Meli za roboti: Meli kubwa zisizo na wafanyakazi zaanza safari

Inaonekana kama hadithi za kisayansi. Meli zinazokwenda baharini na hakuna mtu ndani yake. Lakini maono haya ya siku zijazo yanakuja mapema kuliko unavyoweza kufikiria.

Unaweza kuiona kwenye fjord ya Norway ambapo chombo kikubwa cha kijani kibichi kinawekwa kupitia hatua zake. Kwa mtazamo wa kwanza, inaonekana kama meli nyingine yoyote. Angalia kwa karibu, ingawa, ghafla utaona vifaa vyote vya hali ya juu. Kamera, vipaza sauti, rada, GPS na kila aina ya mawasiliano ya setilaiti.

"Tumeongeza vifaa vingi vya ziada na kutengeneza hasa kuwa kile tunachokiita 'roboti'," anasema Colin Field, mkuu wa mifumo ya mbali katika kampuni ya Marekani na Uingereza Ocean Infinity (OI).

Meli hiyo ni sehemu ya "Armada" mpya ya OI, kundi la meli 23, ambazo zitachunguza eneo la bahari kwa waendeshaji wa mashamba ya upepo wa pwani na kuangalia miundombinu ya chini ya maji kwa sekta ya mafuta na gesi.

Cha kushangaza kwa meli yenye urefu wa 78m (255ft) kuna watu 16 pekee kwenye meli. Meli ya kawaida inayofanya kazi kama hiyo ingehitaji wafanyakazi wa 40 au 50. OI inaamini kuwa inaweza bado kupunguza idadi zaidi.

Hiyo ni kwa sababu majukumu mengi yanaweza kufanywa mamia ya maili kwenye ardhi.

Kuingia katika kituo cha uendeshaji cha kampuni cha mbali huko Southampton ni kama filamu. Chumba chenye mwanga hafifu ni kikubwa, na kimejazwa na "vituo " 20, kila kimoja kikiwa na vidhibiti vinavyofanana na skrini za kugusa.

Waendeshaji walioketi kwenye viti vyao hutazama skrini nyingi zinazoonesha picha za moja kwa moja kutoka kwenye kamera za meli na wingi wa vitambuzi.

Jaribio kuu la njia hii mpya ya kufanya kazi ni kuamuru roboti ya chini ya maji au chombo kinachoendeshwa kwa mbali (ROV), kushuka ili kuifikia sakafu ya bahari.

"Inashangaza jinsi kila kitu kinavyoendeshwa kiotomatiki," anasema rubani mwanafunzi wa ROV Marian Meza Chavira. "Kwa njia fulani ni rahisi hapa kuliko ufukweni kwa sababu una kamera nyingi zaidi."

Uhuru, robotiki na uendeshaji wa mbali, pamoja na akili mnemba, itabadilisha sekta zote za usafiri. Usafiri wa baharini hautakuwa tofauti na majaribio yanaendelea kote ulimwenguni.

Nchini Norway, kwa mfano, kuna meli ya umeme ya mita 80 (262ft) inayokwenda na kurudi kati ya kiwanda cha mbolea na bandari ya ndani.

Nchini Ubelgiji na Japan kuna feri ambazo husafiri kutoka mahali pamoja kwenda pengine, kuegesha na kushuka katika kila eneo. Na nchini China, pia, meli zinazojitegemea husafiri kati ya miji ya pwani.

Faida ni dhahiri. Kukiwa na watu wachache kwenye meli, meli zinaweza kuwa ndogo, ambayo inamaanisha zinahitaji mafuta kidogo na kuwa na kiwango cha chini cha kaboni.

Rudy Negenborn anatafiti usafirishaji wa uhuru katika Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Delft. Anasema mifumo ya hali ya juu inayohitajika kuchukua nafasi ya wafanyakazi kikamilifu inaendelea kwa kasi lakini bado ina safari fulani ya kwenda kufikia malengo.

"Tumekuwa na waendeshaji meli wanaoruhusu meli kufuata njia peke yao. Hiyo sio changamoto sana. Changamoto huja wakati wa kuingiliana na trafiki nyingine au bandari, au wakati kuna hali zisizotarajiwa au hali mbaya ya hali ya hewa," aliiambia BBC News.

"Lakini mwishowe, hii itasababisha usafiri salama, ufanisi zaidi na endelevu zaidi juu ya maji. Nina uhakika kuhusu hilo."

Baadhi ya meli ndogo tayari zimeruhusiwa kufanya kazi bila mtu yeyote kwenye chombo hata kidogo.

Kampuni ya Uingereza ya Sea-Kit International inabuni na kujenga kundi la boti hizi zisizo na wafanyakazi.

Mmoja alitumwa hivi karibuni Tonga ili kupanga ramani ya volkano ya chini ya maji ambayo ingali hai ambayo ililipuka mwaka wa 2022, kazi iliyochukuliwa kuwa hatari sana kuhusisha watu.

Tulifuata mashua yenye urefu wa 12m (futi 39), safi kutoka kiwandani, ilipokuwa ikisafiri kutoka bandari ya Plymouth ili kukagua ajali ya WWII. Meli hiyo yenye rangi nyekundu inayong’aa iitwayo Vaquita ilitengenezwa kwa ajili ya kampuni ya uchunguzi ya Uholanzi ya Fugro.

Amri za nahodha wa Fugro Dmitrij Dadycin, ziliruka kupitia setilaiti, zigeuze Vaquita kwa uangalifu upande mmoja na kisha mwingine. ROV imetumwa kwenda chini ili kuchunguza muathiriwa aliyezama. Wakati wote huo, kamera hutoa mtazamo wa digrii 360 wa maji yanayozunguka.

"Kuna furaha zaidi kufanya kazi kwa njia hii," anasema Dmitrij, ambaye alitumia miaka mingi baharini.

Maswali mengi yanaibuka kuhusu usafirishaji unaoendeshwa kwa mbali na unaojiendesha, kama vile yanavyojitokeza kuhusu magari na treni zisizo na dereva na ndege zisizo na rubani ambazo zinazidi kujaza anga yetu.

Je, teknolojia hizi zitabadilishaje asili ya kazi? Je, wanaweza kuunda aina mpya na tofauti za kazi kuchukua nafasi ya zile wanazoziondoa? Je, mifumo inaendelezwa kwa usalama kiasi gani, inaweza kujilinda dhidi ya mashambulizi ya mtandaoni na uharamia? Kimsingi zaidi, je, ni imara na za kuaminika vya kutosha? Ni nini hufanyika ikiwa kiungo cha satelaiti kitaanguka?

"Kila kitu tunachofanya huanza kutoka kwenye mtazamo wa usalama," anasema mkurugenzi wa uendeshaji wa Sea-Kit Ashley Skett ambaye yeye na timu yake wanamalizia mashua nyingine isiyo na wafanyakazi.

"Meli hii inapokuwa baharini, hakuna mtu ndani kurekebisha kitu kikiharibika, kwa hiyo lazima uwe na mfumo mbadala tayari kuingia ndani. Chombo hiki kinajengwa karibu na kila kitu ndani.

Shirika la Kimataifa la Usafiri wa Baharini (IMO) kwa sasa linakabiliana na masuala yote yanayohusu uhuru wa baharini. Inatumai kutambulisha kanuni zitakazohakikisha utendaji kazi bora ifikapo mwaka 2028, kwa nia ya hatimaye kuzifanya kuwa za lazima.

Imetafsiriwa na Lizzy Masinga