'ਰਸੋਈਆ ਦਲਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਥਿਤ ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ, ਵਰਨਾ ਦਲਿਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ'

ਅਮੇਠੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਐਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਉੱਥੇ ਹੀ, ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ।

ਅਮੇਠੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮਪੁਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਡੇਰੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਕੁਝ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਕੁਸੁਮ ਸੋਨੀ ਦਲਿਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮਿਡ-ਡੇ ਮੀਲ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਲਗਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਮੇਠੀ ਦੇ ਬੇਸਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਡਾ. ਅਰਵਿੰਦ ਪਾਠਕ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਐੱਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ।

ਬੀਐੱਸਏ ਡਾ. ਅਰਵਿੰਦ ਪਾਠਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ, "ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਆਪ, ਬਲਾਕ ਵਿਕਾਸ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਬਲਾਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ।"

"ਉੱਥੇ ਦਸ-ਬਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਟੀਚਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।"

"ਜਾਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਭੇਦਭਾਵ, ਮਿਡ-ਡੇ ਮੀਲ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਲਗਵਾਉਣਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਸਨ। ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਐਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ।"

ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ

ਪਰ, ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਕੁਸੁਮ ਸੋਨੀ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਗਲਤ ਵਿਵਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਸਥਾਨਕ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਮਿਡ-ਡੇ-ਮੀਲ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੈਠਾ ਕੇ ਖਾਣਾ ਖੁਆਉਣਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਹੈ।"

"ਗੱਲ ਸਿਰਫ ਇੰਨੀ ਸੀ ਕਿ ਤਬੀਅਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇ ਸੀ।"

"ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਕੂਲ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਫਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦੱਸ ਕੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਤਾਲਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।"

" ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੀਡੀਆ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਬੇਤੁਕੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ।"

ਦਰਅਸਲ, ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਿਡ-ਡੇ-ਮੀਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਤਕਰੇ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹੋਣ, ਬਲਕਿ ਅਜਿਹਾ ਅਕਸਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਮਾਮਲੇ

ਅਮੇਠੀ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਸੇ ਹਫ਼ਤੇ ਯੂਪੀ ਦੇ ਮੈਨਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਦਲਿਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਂਡੇ ਵੱਖਰੇ ਰਖਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।

ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਬੇਵਰ ਬਲਾਕ ਸਥਿਤ ਇਸ ਸਕੂਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਸਹੀ ਪਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗਰਿਮਾ ਰਾਜਪੂਤ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ-

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੋ ਰਸੋਈਏ ਵੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਪਰ, ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗ਼ੈਰ-ਦਲਿਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਭੇਜਣਾ ਹੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ, ਬਰੇਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੀਰਗੰਜ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਪੁਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਕਪੂਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮਿਡ-ਡੇ ਮੀਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਭੋਜਨ ਲਈ ਥਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਗਲਾਸ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ।

ਇਹ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਬਲਾਕ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਦਲਿਤ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਾਲ 2019 ਦੇ ਅਗਸਤ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਬਲਿਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮਿਡ-ਡੇ ਮੀਲ ਦੌਰਾਨ ਭੇਦਭਾਵ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ।

ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਵਾਇਰਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਬੱਚੇ, ਸਾਧਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਅਲਗ ਬੈਠ ਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣਾ ਖਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਬਲਕਿ ਦਲਿਤ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀਆਂ ਥਾਲੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਲਿਆ ਰਹੇ ਸਨ।

ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਹੀ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਰਸੋਈਏ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਰੁਕਣ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਵੀ ਕੀਤੀ।

ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਧਿਕਾਰੀ

ਪੇਂਡੂ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਇਹ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਰਸੋਈਆ ਦਲਿਤ ਹੈ ਤਾਂ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਜੇ ਰਸੋਈਆ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਦਲਿਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦਾ ਵੀ ਕੁਝ ਸਹਿਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਮੇਠੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਡਾ. ਅਰਵਿੰਦ ਪਾਠਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹਨ।

ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਰਵਿੰਦ ਪਾਠਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਇੱਕ-ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।"

"ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਪਵਾਦ ਤਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਦਿਖਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।"

"ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਇਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ।"

"ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਭ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਕਈ ਅਧਿਆਪਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।"

"ਪਰ ਹਾਂ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਅਪਵਾਦ ਵਜੋਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ।"

ਕਿਉਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ

ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਲਕਿ ਦੂਜੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪਰ, ਭੇਦਭਾਵ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਲਈ ਇੰਨੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਵਿਤਕਰੇ ਦੀਆਂ ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਿਉਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ?

ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਰਮਾਸ਼ੰਕਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਕਾਫੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਰਮਾਸ਼ੰਕਰ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਦਰਅਸਲ, ਜਾਤੀ ਬਾਰੇ ਜੋ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਹੈ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।"

"ਜਾਤੀ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੁਨਰ-ਉਤਪਾਦਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"

"ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਰ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਵੀ ਜਾਤੀ ਪੁਨਰ-ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।"

"ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਮਝ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ, ਕੇਵਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"

ਰਮਾਸ਼ੰਕਰ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭੇਦਭਾਵ ਸਿਰਫ ਜਾਤੀ ਪੱਧਰ ਜਾਂ ਪੇਂਡੂ ਪਿਛੋਕੜ ਜਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਕਈ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਐਂਡਰਾਇਡ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਇੰਝ ਲੈ ਕੇ ਆਓ:

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਇਹੀ ਦਲਿਤ ਬੱਚੇ ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ?

ਰਮਾਸ਼ੰਕਰ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਾਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।"

"ਜਿੱਥੇ ਸਕੂਲ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਤਬਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।"

"ਉਹ ਨਾਮ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਕਿਹੜੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"

"ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ 'ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਕਰਕੇ ਸੁੱਖ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਬਿਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਤੀਗਤ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।"

"ਗਰੀਬ ਹੈ ਤਾਂ ਅਮੀਰ ਉਸ 'ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇਗਾ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਧੁਰੋਂ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ।"

"ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਸੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰੀਕਰਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।"

ਇਸੇ ਸਾਲ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਮਹੋਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਇੱਕ ਵਰਚੁਅਲ ਬੈਠਕ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਮਹਿਲਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਐਫਆਈਆਰ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਇਸ ਕਥਿਤ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ੀ ਪਿੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

(ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)