ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ 'ਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਕੇਸ ਕਿਉਂ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
- ਲੇਖਕ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਪਟੇਲ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਚਿਲਡਰਨ ਇਨ ਇੰਡੀਆ 2025 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਰਵੇ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਸਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਅੰਕੜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ।
10 ਤੋਂ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 4.9 ਫੀਸਦੀ ਹੈ। ਮੇਘਾਲਿਆ ਸ਼ੂਗਰ ਵਾਲੇ 3 ਫੀਸਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤ 2.9 ਫੀਸਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।
ਪੰਜ ਤੋਂ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਚ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ 4.3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਦਲਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨੀਂਦ, ਜੰਕ ਫੂਡ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ ਅਤੇ ਕਸਰਤ ਦੀ ਘਾਟ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਟਾਈਪ 1 ਸ਼ੂਗਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ 2 ਸ਼ੂਗਰ ਵੀ ਵਧੀ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ-ਜਿਹੇ ਹਨ।
ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਦਰ ਕਿਉਂ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
'ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਔਖਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ ਹੈ'
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਪੇ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੇ ਹਨ।
ਟਾਈਪ 2 ਸ਼ੂਗਰ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ "ਸਮਾਜ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕਲੰਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।"
ਟਾਈਪ 1 ਸ਼ੂਗਰ ਵਾਲੀ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਤਸਵ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਟਾਈਪ 1 ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਪਤਾ ਉਦੋਂ ਲੱਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਧੀ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਭਾਰ ਘਟਣਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੂਗਰ ਲੈਵਲ 500 ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਹ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹੀ ਹੈ।"
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਇਆ। ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਜਿਵੇਂ ਦੋਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ ਦੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।"
ਟਾਈਪ-1 ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣੇ ਜਾਂ ਸਨੈਕਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨਸੁਲਿਨ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲੂਕੋਮੀਟਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਉਤਸਵ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਉਂਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਕੱਢਣ ਲਈ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਾਰ ਸੂਈ ਚੁਭੋਣ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਰਦ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਧੀ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ 'ਤੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 15 ਤੋਂ 18 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਰੇਲੇ ਅਤੇ ਗਲਕਨ-ਤੂਰੀਆ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਸਲਾਦ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਜੰਕ ਫੂਡ ਅਤੇ ਆਈਸ ਕ੍ਰੀਮ ਵੀ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਉਚਿਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਖੇਡਦੀ ਵੀ ਹੈ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹਨ?
ਬੀਬੀਸੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਬਾਲ ਰੋਗ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਐਂਡੋਕਰੀਨੋਲੋਜਿਸਟਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
'ਰਿਸਰਚ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਦਿ ਸਟੱਡੀ ਆਫ਼ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਇਨ ਇੰਡੀਆ' ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਐਂਡੋਕਰੀਨੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾਕਟਰ ਧਰੁਵੀ ਹਸਨਾਨੀ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੇਕਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ-1 ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੂਗਰ ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਡੀਓਪੈਥਿਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।"
ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਬਾਰੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਛੋਟੇ ਸੀ ਤਾਂ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ 50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ 30 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਪਰ ਹੁਣ ਸ਼ੂਗਰ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ।"
ਐਂਡੋਕਰੀਨੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾਕਟਰ ਰੁਚੀ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਟਾਈਪ-1 ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।"
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਟਾਈਪ 1 ਸ਼ੂਗਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਟਾਈਪ 1 ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਮਾਮਲਾ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਬੱਚੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਲ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਟਾਈਪ 2 ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਮਰੀਜ਼ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਾ ਹੈ।"
ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਬਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਧਰੁਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਮੋਟਾਪੇ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਚਰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਚਰਬੀ ਦੇ ਸੈੱਲ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
ਬਾਲ ਰੋਗ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾਕਟਰ ਉਨਮੇਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਬੱਚੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।"
ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਦਰ ਕਿਉਂ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਧਰੁਵੀ ਹਸਨਾਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਡੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ। ਅਸੀਂ ਸਾਈਕਲ ਲੈ ਕੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਟਿਊਸ਼ਨ ਕਲਾਸਾਂ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਬੱਚੇ ਦੋਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।"
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਠਿਆਈਆਂ ਖਾਣ ਨਾਲ ਸ਼ੂਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੰਕ ਫੂਡ ਜਾਂ ਤਲੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਨ।
ਡਾ. ਧਰੁਵੀ ਹਸਨਾਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਭੋਜਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਅਲਟ੍ਰਾ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਭੋਜਨ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਸਤਾ, ਬਰਗਰ, ਤਲੇ ਹੋਏ ਚੌਲ, ਮੰਚੂਰੀਅਨ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਨੀਰ ਜਾਂ ਮੱਖਣ ਆਦਿ ਖਾਣ ਨਾਲ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਕੋਈ ਵੀ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੈਲੋਰੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਉਹ ਗ਼ੈਰ-ਸਿਹਤਮੰਦ ਭੋਜਨ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਇਸ ਬਾਰੇ, ਡਾ. ਧਰੁਵੀ ਹਸਨਾਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਜਾਦੂਈ ਐਂਟੀਡਾਇਬੀਟਿਕ ਖੁਰਾਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਵਿਟਾਮਿਨ, ਮੈਕਰੋ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਖਣਿਜ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਟੋਰੀ ਦਾਲ ਪੀਣਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਦਿਨ ਮੂੰਗ ਜਾਂ ਛੋਲੇ ਖਾਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।"
ਅਕਾਦਮੀ ਆਫ਼ ਪੀਡੀਆਟ੍ਰਿਕਸ ਦੀ ਸਕੱਤਰ, ਡਾ. ਅੰਗਾਲਿਕਾ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੋਵਿਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ ਵਧਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਜੰਕ ਫੂਡ ਖਾਣ ਦੀ ਆਦਤ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ।"
"ਕਈ ਵਾਰ, ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਜੰਕ ਫੂਡ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਫੂਡ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਫੈਟੀ ਲੀਵਰ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਹਾਈਪਰਟੈਨਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ?
ਡਾ. ਧਰੁਵੀ ਹਸਨਾਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ 1 ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪ੍ਰੀ-ਕਲੀਨਿਕਲ ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਪੜਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪਤਲਾ ਹੋਣਾ, ਲੰਬਾਈ ਨਾ ਵਧਣਾ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਦੰਦ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਆਉਣ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।"
"ਕੁੜੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਵਾਰੀ ਚੱਕਰ ਅਨਿਯਮਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਜਾਂ ਮੁੱਛਾਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀਆਂ, ਵਾਧਾ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਪੇਟ ਦਰਦ, ਆਦਿ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।"
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਿਆਸ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਲਗਾਤਾਰ ਭੁੱਖ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਆਦਿ। ਕੁਝ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਲੱਛਣ ਟਾਈਪ-1 ਅਤੇ ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਲੱਛਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਭਾਰ ਵਧਣਾ, ਬੱਚਾ ਆਲਸੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਐਨਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਪੱਟਾਂ ਅਤੇ ਕੂਹਣੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਲੇ ਧੱਬੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਬ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।"
ਕਈ ਵਾਰ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਇਸ ਬਾਰੇ, ਡਾ. ਅੰਗਾਲਿਕਾ ਮਹਿਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਡੀਹਾਈਡ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਥਿਤੀ ਜਿੱਥੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਫੇਫੜੇ ਠੀਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਡਾਇਬੀਟਿਕ ਕੇਟੋਐਸੀਡੋਸਿਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
"ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਟੋਐਸਿਡ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਕਸਰ 500 ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਮ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।"
ਡਾ. ਉਨਮੇਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਇੱਕ ਦੋ ਸਾਲਾ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੱਕ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਹੋਰ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਟਾਈਪ 1 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ।"
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਭੁੱਖਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਵੀ ਮੋਟੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੂਗਰ ਲੈਵਲ 300 ਪਾਇਆ ਗਿਆ।"
ਜੇਕਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ?
ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਰਕ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਸ਼ੂਗਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਰੁਚੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਟਾਈਪ-1 ਸ਼ੂਗਰ ਹੋਣ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬੱਚੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ।"
ਡਾ. ਧਰੁਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੇਕਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ ਹੈ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਇੱਕੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।"
ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇੱਕ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਮੇਰੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਅਨਿਯਮਿਤ ਮਾਹਵਾਰੀ ਚੱਕਰ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ਆਈ। ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਮੋਟੇ ਸਨ। ਦੋਵਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ ਸੀ।"
"ਜਦੋਂ ਕੁੜੀ ਦੀ ਲਿਪਿਡ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ, ਗੁਰਦੇ, ਫੇਫੜੇ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਵਾਲੇ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਸਿੰਡਰੋਮ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ।"
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
