10th National Assembly: Lee ndị ga-achị ụlọomeiwu ukwu na nke nta Naịjirịa
Ebe foto si, Godswill Akpabio/Facebook/Tadujeen Abbas/Facebook
Ndị ụlọomeiwu ukwu na nke nta Naịjirịa emechaala ntuliaka ha. Ndị ụlọomeiwu Naịjirịa bu ụzọ mechapụ ntuliaka nke ha dịka ndị ụlọomeiwu nta gara n’ihu na-eme nke ha.
Ntuliaka ahụ họpụtara Godswill Akpabio dịka onye ga-achị ụlọomeiwu Naịjirịa agba ọchịchị nke 10 ebe a họpụtara Tadujeen Abbas dịka onye ga-achị ụlọomeiwu nta Naịjirịa.
Ọnụọgụgụ vootu a tụrụ Akpabio kacha ebe o nwetere vootu 63 ebe onye so ya n'azụ bụ Abdul'aziz Abubakar Yari nwetere vootu 46.
Akpabio na onye osote bụ Barau Jibrin ga-anọzị n’isi ọchịchị ụlọomeiwu Naịjirịa ugbua.
Abbas ji vootu 353 merie dịka nchịkọta vootu niile a tụrụ bụ 359.
A họpụtakwara Ben Kalu dịka osote onyeisi ụlọọmeiwu nta Naịjirịa. Enweghi onye mere ya aka n'atụmatụ ahụ.
Cheta na otu All Progressives Congress (APC) bụ pati ha wepụtara aha mmadụ abụọ a nwetere mmeri dịka ndị ha chọrọ ka ha chịa ọkwa ndị a nke onyeisiala Bola Tinubu kwadoro n'oge ahụ.
Ebe foto si, Godswill Akpabio/Facebook
Ihe ị kwesịrị ịma maka Godswill Akpabio
- Godswill Akpabio dị afọ 61 dịka a mụrụ ya n’afọ 1962
- Ọ gụrụ akwụkwọ dịka onye ọkaiwu ma na-arụ ọrụ dịka onye ndọrọndọrọ ọchịchị ugbua
- Nna nna ya rụrụ ọrụ dịka onye ọchịchị (Warrant Chief) n’oge ndị ọcha chiri ndị Naijirịa na mpaghara Ikot Ekpene
- N’afọ 2002, gọvanọ Obomg Victor Attah họpụtara ya dịka Kọmịshọna mmanụ agbidi na ihe ọnatarachi steeti ahụ
- Site n’afọ 2002 ruo 2006, ọ rụrụ ọrụ dịka Kọmịshọna na naglaba atọ bụ ngalaba mmanụ agbidi na ihe ọnatarachi, ngabala na-ahụ maka okpuruọchịchị na ịchị echichi nakwa ngabala na-ahụ maka ala na ụlọ obibi ndị mmadụ
- Ọ zọrọ ọkwa gọvanọ na 2006 ma nweta mmeri ịbụ gọvanọ Akwa Ibom, o mechakwara nwetakwa ọkwa ahụ ọzọ na 2011
- A họpụtara ya dịka onyeisioche otu ndị gọvanọ PDP na 2013
- N’afọ 2015, ọ zọrọ okwa sịnetị nke mpaghara Akwa Ibom North-West Senatorial District (Ikot Ekpene) ma nweta mmeri ya
- Na 2015 a họpụtara ya n’ụlọomeiwu dịka onyeisi otu ndị sịnetị na-anọghị n’ọchịchị
- Na 2018 ọ gbara arụkwaghi n’ọkwa ahụ ma wụba APC
- Na 2019, aka chịburu Naịjirịa bụ Muhammadu Buhari họpụtara ya dịka minista na-ahụ ihe gbasara Niger Delta
- Ọ gbara arụkwaghim n’ọkwa ahụ na 2022 n’ihi atụmatụ ya ịzọ ọkwa onyeisiala n’aha APC nke o mechara zepụ aka na ya
- O nwetere mmeri ịbụ sịnetọ ga-anọchịte Akwa Ibom North-West Senatorial District na 2022
- Ụlọọrụ na-ebuso mpụ na nrụrụaka agha bụ Economic and Financial Crimes Commission (EFCC) na-enyocha maka ebubo izufu ego Akwa Ibom steeti ruru ijere Narịa 100 oge ọ rụrụ ọrụ dịka gọvanọ mana okwu a apụbeghi ụlọikpe
- Na 2020, ndị ụlọomeiwu kpọrọ ya oku maka
Ka ntulika ụlọomeiwu ndị a siri gaa
E duru Akpabio iyi n'ọrụ n'ọkwa a n'ụbọchị 13 nke ọnwa Juun 2023 ka a họpụtachara ya.
A malitere ntuliaka maka nke a tupu oge e hibere bụ elekere 10 e ruo.
Ndị ụlọomeiwu malitere ịtụ vootu maka ndị ga-achị ha ebe elekere itoolu.
Nke na-abịa dịka ndị ụlọ omeiwu nke agba itoolu kwuru okwu ikpeazụ ha ma fere ọha aka n'ọrụ ha n'ụbọchị Satọde gara aga.
Ebe foto si, Tadujeen Abbas/Facebook
Ihe ị kwesịrị ịma maka Tadujeen Abbas
- Tajudeen Abbas bụ nwafọ Kaduna steeti a murụ n’ụbọchị mbụ nke ọnwa Ọktoba afọ 1965
- Ọ gụrụ akwụkwọ Praịmarị n’ụlọkwụkwọ LEA dị na Zaria afọ 1976, gụọ nke sekọndịrị n’ụlọakwụkwọ Gọọmentị dị na Markafi n’afọ 1978.
- Ọ gụkwara akwụkwọ na mahadum Ahmadu Bello dị na Zaria, Usman Danfodio dị na Sokoto.
- Tajudeen rụrụ ọrụ na ngalaba dị icheiche n’ụlọakwụkwọ Kaduna Politekinik dịka onyeisi ngalaba ngụkọkọ ego.
- Ọ rụkwara ọrụ dịka onyeisi ụlọọrụ na-ahụ maka nkesa akwụkwọ ụtaba (Tobacco) na Jos site n’afọ 1998 ruo 1991.
- Ọ malitere ọrụ dịka onye omeiwu n’ụlọomeiwu nta kamgbe 2011 ruo 2019 bụ ebe ọ nọchitereanya ndị mpaghara Zaria nke Kaduna Steeti.
- Ọ rụọla ọrụ na kọmitii ụlọomeiwu nta dị iche iche gụnyere, azụmaahịa, akụnaụba, ọrụ pụrụiche, nchekwa dgz.
- Ọ bụ onye pati All Progressive Congress (APC) bụ ebe o ji
Ụlọomeiwu Naịjirịa bụ otu n’ime ngalaba atọ mejupụtara gọọmentị Naịjirịa nke isiụlọọrụ ha dị n’Abuja.
Ọ bụ ụdịrị ụlọomeiwu nwere ngalaba abụọ kwụụrụ onwe ha a kpọrọ ‘bicameral legislature’ nke iwu Naịjirịa ngalaba nke anọ (section 4) kwadoro.
Ngalaba abụọ a gụnyere ụlọomeiwu ukwu (sịneti) nke nwere mmadụ otu narị na itoolu (109) na ụlọomeiwu nta (ụlọ nnọchiteanya) nwere mmadụ narị atọ na iri isii (360).
Ntọala e jiri hiwe ụlọomeiwu Naịjirịa bụ ntọala e bitere site n’ụlọomeiwu mba Amerịka iji nnọchiteanya steeti niile dị na Naịjirịa na nhatanha.
Usoro e ji ahọpụta ndị ndu ụlọomeiwu
Ebe foto si, Nigerian Senate
A na-ahọpụta ndịisi ụlọomeiwu site na n’usoro ntuliaka a kpọrọ ‘indirect election’ nke ndị omeiwu na-eme n’etiti ha.
Ọtu onye ọnụ na-eru n'okwu n'ihe ndọrọ ndọrọ bụ Ugo Egbujo sị na ọ bụrụ e duchaa ndị omeiwu n'iyi ọrụ, na ha ga-amalite ịhọpụta ndị ndu site n'ihiwe ọgbakọ a kpọrọ 'quorum' bụ ọnụọgụgụ ndị ụlọomeiwu kachasị nta iji mee nzukọ ha.
O kwuru na onye na-ahazi ntuliaka ndị omeiwu a bụ onye a na-akpọ 'clerk' ndị omeiwu.
"Ọ bụ opekatampe otu ọkara n'ime ụzọ atọ e kere ndị ụlọomeiwu nwereike ihiwe ọgbakọ iji họpụta ndị ndu ha."
"Ngwa ngwa e mere nke, a ga-enye ohere ka ndị mmadụ kpọpụta aha ndị ha chọrọ ka a tụọrọ vootu.
"A malitezie ịtụ vootu, onye ọbụla nwere ọnụọgụgụ vootu kachasị ka a ga-akpọpụta dịka onyeisi ụlọomeiwu ukwu na nke nta."
Ọ gara n'ihu kwuo na ọ bụ pati ọnụọgụgụ ha kachasị n'ụlọomeiwu ga-enwe ohere ịhọpụta ndị ga-abụ ndị ndu n'ụlọomeiwu.
