બજારમાં મળતી મીઠાઈમાં ભેળસેળ છે કે નહીં, કેવી રીતે ખબર પડે?

દિવાળી રોશની, રોનક અને ફટાકડાં ઉપરાંત મીઠાઈઓનો તહેવાર છે. આ દરમિયાન ઘરના ફ્રિજથી લઈને ભોજનના ટેબલ ઉપર મીઠાઈના ડબ્બા નજરે પડે છે. જોકે, આ મીઠાઈઓમાં ભેળસેળની ચિંતા રહે છે.

દિવાળી હોય, સાતમ-આઠમ કે નવરાત્રિ. આ તહેવારો દરમિયાન દૂધ, ઘી અને માવામાં મોટાપાયે ભેળસેળના સમાચાર છપાતા હોય છે.

જાણકારોના કહેવા પ્રમાણે, તહેવારોના દિવસો દરમિયાન મિઠાઈઓની માગ વધી જાય છે. જેને પહોંચી વળવા માટે ઘણી વખત ભેળસેળ કરવામાં આવે છે.

આ ભેળસેળને કારણે આરોગ્યને નુકસાન થાય છે. ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક સત્તામંડળે (એફએસએસઆઈ) કેટલાક સરળ ઉપાય જણાવ્યા છે, જેની મદદથી તમે ઘેરબેઠા જ ભેળસેળ વિશે સહેલાઈથી જાણી શકો છો.

કેવી રીતે કરવું નીરક્ષીર?

ગુજરાતીમાં કહેવાય છે કે વ્યક્તિ પાસે 'નીરક્ષીર'નો વિવેક હોવો જોઈએ. 'નીર' એટલે પાણી અને 'ક્ષીર' એટલે દૂધ. તહેવારો દરમિયાન દૂધમાં પાણીની ભેળસેળ વધી જતી હોય છે. નીચેના અમુક ઉપાયોથી આ ભેળસેળને ચકાસી શકાય છે.

દૂધમાં કપડાં ધોવાનો પાઉડર પિછાણો

તહેવારો દરમિયાન દૂધના માગમાં અસામાન્ય વૃદ્ધિ થાય છે. તેને પહોંચી વળવા માટે તેમાં કપડાં ધોવાનો ડિટર્જન્ટ પાઉડર પણ મેળવવામાં આવે છે. જોકે, કેટલીક સામાન્ય તરકીબો દ્વારા આ પ્રકારની ભેળસેળને પકડી શકાય છે.

માવામાં ઘાલમેલ

ગુજરાતની મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશનોના આરોગ્યવિભાગ તથા અલગ-અલગ વિભાગો દ્વારા દર વર્ષે સેંકડો કિલોગ્રામ ભેળસેળવાળો માવો જપ્ત કરવામાં આવે છે.

માવો ડેરીમાં બને છે અને તેમાં કાચા માલ તરીકે દૂધની જરૂર પડે છે. દૂધને ઉકાળીને તેને બનાવવામાં આવે છે.

તહેવારો દરમિયાન દૂધની ઘટ ઊભી થતી હોય, ત્યારે ભેળસેળની માવા ઉપર પણ અસર પડવાની શક્યતા રહે છે.

માવો સફેદ કે પીળા રંગનો હોય છે અને તે થોડો મીઠો હોય છે. અનેક પ્રકારની મીઠાઈઓમાં માવામાંથી જ બને છે.

તપાસકર્તાઓને માલૂમ પડ્યું છે કે મોટા ભાગના કિસ્સામાં માવામાં સ્ટાર્ચ, વનસ્પતિ ઘી, બ્લોટિંગ પૅપર કે ચૉક પાઉડરની ભેળસેળ કરવામાં આવે છે.

માવામાં મિલાવટ માલૂમ કરો

માવો ખરીદતી વખતે પણ આના વિશે માહિતી મેળવી શકાય છે. એફએસએસએઆઈના જણાવ્યા પ્રમાણે, તાજો માવો તૈલી અને દાણેદાર હોય છે. તે સ્વાદમાં થોડો મીઠો હોય છે. જો માવામાં આ બધી ખાસિયત હોય, તો થોડો માવો હાથમાં લો. તેને હથેળી પર ઘસો. જો તેનાથી ચિકાશ ઊભી થાય તો માવો શુદ્ધ છે એમ માની શકાય.

માવામાં વનસ્પતિ ઘીની ભેળસેળ થઈ છે કે નહીં, તે જાણવા માટે માવાના નમૂનામાં બે ચમચી હાઇડ્રોક્લૉરિક ઍસિડ અને એક ચમચી ખાંડ ભેળવો. જો આમ કરવાથી તેનો રંગ લાલ થઈ જાય, તો માવો અશુદ્ધ છે.

ઘી જુઓ અને ઘીની ધાર જુઓ

ગુજરાતી ભાષામાં જોઈ તપાસીને કામ કરવા માટે 'ઘી જુઓ અને ઘીની ધાર જુઓ' શબ્દપ્રયોગ થાય છે. આ વાત ઘીની શુદ્ધતા માટે પણ એટલી જ લાગુ પડે છે.

લગભગ દરેક પ્રકારની પરંપરાગત વાનગીઓ બનાવવા માટે ઘીનો ઉપયોગ થાય છે. તેહવાર સમયમાં ઘીની માગ વધી જાય છે, એટલે બજારમાં ભેળસેળવાળું ઘી પણ વ્યાપકપણે જોવા મળે છે.

ઘી કે માખણમાં સામાન્ય રીતે બટાટા, સક્કરિયાં તથા સ્ટાર્ચવાળા અન્ય પદાર્થોનો ઉપયોગ થાય છે.

ઘીની ભેળસેળ વિશે જાણો

મીઠાઈમાં મિલાવટ વિશે માલૂમ કરો

મીઠાઈઓમાં ગળપણ માટે ખાંડ, ગોળ કે મધનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે અને તેમાં પણ ભેળસેળ થતી હોય છે.

બીજી રીત

ખાંડ અને ગોળમાં ચૉક પાઉડર વિશે કેવી રીતે ખબર પડી?

ચાંદીની વરખમાં ભેળસેળ

પરંપરાગત મીઠાઈઓ ઉપર ચાંદીની વરખ ચઢાવવામાં આવે છે. તેનાથી તે આકર્ષક દેખાય છે અને વેચાણ વધે છે.

પરંતુ છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાંદીના ભાવોમાં અસામાન્ય ઉછાળ આવ્યો છે, જેન કારણે તેમાં પણ ભેળસેળ થઈ રહી છે.

ચાંદીના વરખમાં ઍલ્યુમિનિયમ ભેળવવામાં આવે છે. જે શરીર માટે હાનિકારક હોય છે અને તે કૅન્સરકારક હોય છે.

ભેળસેળની ખબર કેવી રીતે પડે?

આ સિવાય પણ વરખની શુદ્ધતા ચકાસવાનો એક રસ્તો છે. વરખની ગોળીઓ વાળો. એ પછી તેને આગ ચાંપો. જો ચાંદી શુદ્ધ હશે, તો તે સળગી ઊઠશે. જો તે ઍલ્યુમિનિયમ હશે તો તે ભૂરા રંગની રાખમાં પરિણામશે.

કેસરમાં ભેળસેળ

કેસરનું વજન વધારવા માટે તેમાં રંગ નાખવામાં આવે છે. ઘરબેઠાં પણ આ પ્રકારની ભેળસેળ વિશે જાણી શકાય છે.

બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરૂમનું પ્રકાશન

તમે બીબીસી ગુજરાતીને સોશિયલ મીડિયામાં Facebook પર , Instagram પર, YouTube પર, Twitter પર અને WhatsApp પર ફૉલો કરી શકો છો.