Cái chết của trùm an ninh Ali Larijani khiến cuộc khủng hoảng trong bộ máy lãnh đạo Iran thêm trầm trọng

Việc trùm an ninh Iran Ali Larijani thiệt mạng trong cuộc không kích của Israel đồng nghĩa với việc Cộng hòa Hồi giáo đã mất đi một trong những nhà hoạch định chính sách dày dạn kinh nghiệm và có ảnh hưởng nhất vào thời điểm then chốt.

Ông Larijini không phải là một chỉ huy quân sự, nhưng là nhân vật trung tâm trong việc định hình các quyết định chiến lược của Iran.

Với tư cách là thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, ông Larijani đứng ở vị trí trung tâm trong quá trình ra quyết định về chiến tranh, ngoại giao và an ninh quốc gia.

Tiếng nói của ông này có sức nặng trong toàn bộ hệ thống, đặc biệt là trong việc xử lý cuộc đối đầu của Iran với Mỹ và Israel.

Sau cái chết của Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei vào ngày 28/2, ông Larijani đã thể hiện lập trường cứng rắn, báo hiệu rằng Iran đã sẵn sàng cho một cuộc xung đột kéo dài.

Cái chết của ông, hiện đã được truyền thông nhà nước xác nhận, diễn ra trong bối cảnh một chiến dịch lớn hơn của Israel và Mỹ, trong đó một số quan chức và chỉ huy cấp cao của Iran đã bị giết chỉ trong vài tuần.

Mô hình này cho thấy một nỗ lực liên tục nhằm làm suy yếu cấu trúc lãnh đạo của Iran trong thời chiến.

Mặc dù có lập trường cứng rắn với phương Tây, trong nội bộ Iran, ông Larijani thường được mô tả là một người thực dụng. Ông kết hợp lòng trung thành về ý thức hệ với cách tiếp cận kỹ trị, ưu tiên chiến lược tính toán hơn là lời lẽ suông.

Ông vẫn hết sức hoài nghi về việc hợp tác với các cường quốc phương Tây, nhưng cũng tham gia vào các nỗ lực ngoại giao quan trọng, bao gồm cả việc đóng vai trò là đặc phái viên trong thỏa thuận hợp tác dài hạn giữa Iran và Trung Quốc.

Vào thời điểm qua đời, trùm an ninh này đang phụ trách quản lý ba cuộc khủng hoảng lớn.

Thứ nhất chính là cuộc chiến với Iran và Mỹ. Ông Larijani cho rằng chính quyền Iran nên chuẩn bị cho một cuộc đấu tranh kéo dài và mở rộng xung đột ra toàn khu vực và xa hơn, bao gồm cả việc đóng cửa eo biển Hormuz.

Thứ hai là làn sóng bất ổn trong nước, bắt đầu từ những bất mãn về kinh tế nhưng nhanh chóng biến thành các cuộc biểu tình lớn hơn nhằm lật đổ Cộng hòa Hồi giáo. Những cuộc biểu tình này đã bị đàn áp mạnh tay, khiến hàng ngàn người biểu tình thiệt mạng trên khắp đất nước.

Thứ ba là chương trình hạt nhân của Iran và các cuộc đàm phán gián tiếp bị đình trệ với Washington, cả hai việc đều đã bị gián đoạn bởi các cuộc tấn công quân sự.

Việc ông Ali Larijani bị giết khiến những vấn đề này chưa được giải quyết, và sẽ được chuyển giao cho một người kế nhiệm chưa rõ danh tính, trong bối cảnh tình hình vô cùng mong manh.

Mặc dù Iran đã cho thấy khả năng chống chịu, một phần bằng cách làm gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu, nhưng không phận của nước này vẫn mở cửa trước các cuộc tấn công liên tục. Bất kỳ nhân vật cấp cao mới nào cũng sẽ đối mặt với nguy cơ bị nhắm mục tiêu ngay lập tức.

Điều này có thể khiến quyền lực tiếp tục nghiêng về phía quân đội. Những phát biểu gần đây của Tổng thống Masoud Pezeshkian cho thấy các đơn vị lực lượng vũ trang đã được trao quyền để hành động nếu ban lãnh đạo cấp cao không thể điều hành.

Trên thực tế, điều đó có thể dẫn đến việc đưa ra quyết định nhanh hơn, nhưng với sự phối hợp trung tâm kém hơn.

Cũng có những dấu hiệu cho thấy giới lãnh đạo Iran đang gặp khó khăn trong việc quản lý quá trình kế nhiệm.

Iran đã trì hoãn các thông báo công khai và giữ một số nhân vật, bao gồm cả tân lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei, phần lớn không xuất hiện trước công chúng. Vẫn chưa rõ đó là vì lý do an ninh hay do sự bất ổn nội bộ.

Trong ngắn hạn, kết quả có thể xảy ra là một tình hình bất ổn hơn: lập trường quân sự cứng rắn hơn trong chiến tranh và sự đàn áp khắc nghiệt hơn trong nước.

Tuy nhiên, theo thời gian, một hệ thống liên tục mất đi những nhân vật cấp cao có thể ngày càng gặp khó khăn trong việc vận hành hiệu quả, đặc biệt là ở một quốc gia có hơn 90 triệu dân.

Vì vậy, tác động của cái chết của ông Larijani không chỉ nằm ở việc mất đi một quan chức đơn lẻ.

Nó làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng lãnh đạo có thể ảnh hưởng đến cả diễn biến của cuộc chiến lẫn sự ổn định của chính nhà nước Iran.