Thấy gì khi VTV cắt sóng Oscar đột ngột khi tới phim về Tổng thống Putin?

"Putin thì ở nước Nga, mà sao tôi thấy rất là Việt Nam."

Đó là lời cảm thán của một giảng viên đại học ở Việt Nam khi Đài truyền hình Việt Nam (VTV) đột ngột cắt sóng chương trình truyền hình trực tiếp lễ trao giải Oscar khi tên bộ phim tài liệu Mr. Nobody Against Putin (Tạm dịch: Gã vô danh chống lại Putin) được xướng lên tại hạng mục Phim tài liệu xuất sắc nhất vào sáng 16/3 (giờ Hà Nội).

Vị giảng viên trên (yêu cầu giấu tên vì tính chất nhạy cảm của vấn đề), cùng một số khán giả khác, chia sẻ với BBC News Tiếng Việt rằng họ không bất ngờ khi VTV nhanh chóng cắt tín hiệu truyền hình trực tiếp từ Nhà hát Dolby ở Hollywood, California, mà chuyển về phần bình luận tại trường quay tại Hà Nội.

Khoảng 8 giờ 20 sáng 16/3, khi màn hình ti vi đột ngột chuyển sang cảnh trường quay của VTV, MC Phí Linh đã hỏi hai đồng nghiệp của mình là Đức Bảo và Ngọc Huy rằng: "Chúng ta có bình luận gì không ạ?" chỉ việc bộ phim của cựu giáo viên người Nga Pavel Talankin và đạo diễn David Borenstein được trao giải.

MC Đức Bảo, người lần đầu tham gia dẫn dắt chương trình tường thuật Oscar trên VTV, nhanh chóng đưa ra câu trả lời chung chung, một hình thức ứng biến để tránh đề cập đến bộ phim Mr. Nobody Against Putin.

"Phim tài liệu thì từ lâu đã là một trong những thể loại mà không quá phổ biến đối với đại chúng, nhưng Viện Hàn lâm đã có hạng mục này từ rất lâu rồi. Những nhà làm phim cho dù dùng ngôn ngữ nào, có thể là chính kịch, hài kịch hoặc phim tài liệu… có thể qua đó thì họ truyền tải rất nhiều câu chuyện về cuộc sống.

"Qua đó quan trọng là gửi đi những thông điệp để đánh thức tất cả mọi người là hãy cùng chung tay tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn qua phim ảnh, phim tài liệu hay là phim drama, phim hành động, phim hài… đều xứng đáng được ghi nhận," MC Đức Bảo bình luận.

Dù không bất ngờ, nhưng vị giảng viên đại học, và cũng tự nhận "đam mê môn nghệ thuật thứ bảy" [phim ảnh], mà BBC phỏng vấn đã bày tỏ sự tiếc nuối vì không được nghe lời chia sẻ của các nhà làm phim.

Giây phút ấy về sau được đánh giá là khoảnh khắc đáng nhớ nhất của lễ trao giải Oscar năm nay, khi hai đồng tác giả phim Mr. Nobody Against Putin, từ trên bục nhận giải,đã chia sẻ những thông điệp mạnh mẽ.

Khi đưa tin về bộ phim đoạt Oscar này, truyền thông Việt Nam đăng tải nội dung khá thận trọng, chủ yếu nêu các thông tin cơ bản như tên phim, đạo diễn và hạng mục giải thưởng, nhưng hầu như không đề cập đến nội dung.

Mr. Nobody Against Putin là phim tài liệu dài 90 phút do Pavel Talankin và đồng đạo diễn David Borenstein thực hiện, thuộc dự án hợp tác giữa các hãng phim của Cộng hòa Czech, Đan Mạch và Đức.

Phim kể về thầy giáo người Nga Pavel Talankin, người đã trở thành một người bất đồng chính kiến bất đắc dĩ, khi ông đánh đổi tất cả để vạch trần cách tuyên truyền len lỏi vào đời sống thường nhật và cách trẻ em bị cuốn vào guồng máy chiến tranh ở Nga.

Làm giáo viên ở một thị trấn nhỏ, Pavel là người tổ chức các sự kiện ở trường, làm những video vui nhộn và được học sinh yêu mến.

Nhưng kể từ khi Nga xâm lược Ukraine, các bài học mang tính yêu nước và các buổi huấn luyện quân sự bắt đầu thay thế các lớp học bình thường, và Pavel bắt đầu ghi hình.

Được quay bí mật trong suốt hai năm, bộ phim tài liệu này phơi bày sự thật về một chế độ đang siết chặt quyền kiểm soát, đồng thời thể hiện nỗ lực can đảm của một con người muốn phản kháng từ bên trong, bất chấp rủi ro cá nhân vô cùng lớn.

Từ một kẻ "vô danh" (Mr Nobody) tự phong, Pavel Talankin giờ đây đã trở thành một nhân vật tầm cỡ tại Hollywood, được cả thế giới chú ý.

Hiện tại, ông cho biết đang tập trung vào việc bảo đảm bộ phim được nhiều người xem nhất có thể.

Kiểm duyệt?

Việt Nam, một người bạn lâu năm của Nga, đã duy trì chính sách ngoại giao đi dây giữa các cường quốc toàn cầu, tránh lên án thẳng thừng các hành động của Nga.

Kể từ khi Nga xâm lược Ukraine vào tháng 2/2022, Hà Nội thỉnh thoảng nêu quan ngại sâu sắc về xung đột vũ trang, kêu gọi đối thoại, nhưng không chỉ trích trực tiếp Nga.

Tháng 12/2022, chỉ vài tiếng trước giờ khai mạc triển lãm Ảnh báo chí Thế giới 2022, chính quyền Hà Nội đã yêu cầu hủy bỏ sự kiện này cho dù công tác chuẩn bị đã hoàn tất tại phố đi bộ ven hồ Hoàn Kiếm.

Trao đổi với BBC News Tiếng Việt vào thời điểm đó, ông Andrew Davies, giám đốc truyền thông của World Press Photo Foundation, cho hay giới chức Hà Nội rút giấy phép vì cho rằng triển lãm vi phạm Điều 5.3 và 5.5 của Nghị định 72/2016/NĐ-CP về nhiếp ảnh.

Theo hai điều này thì các tác phẩm triển lãm "không được kích động chiến tranh xâm lược, gây thù hằn giữa các dân tộc, giữa nhân dân các nước; không tuyên truyền phản động" và "không vi phạm các quy định về nếp sống văn minh, thuần phong mỹ tục, an ninh, trật tự công cộng; không tuyên truyền bạo lực, tội phạm, tệ nạn xã hội xâm hại sức khỏe con người, hủy hoại môi trường sinh thái và các hành vi vi phạm pháp luật khác".

Nhưng ông Davies nói rằng ban tổ chức triển lãm không được giới chức cho biết những bức ảnh và câu chuyện nào đã vi phạm.

"Chúng tôi chỉ có thể đoán," ông Davies nói với BBC lúc bấy giờ.

Trong danh sách những bức ảnh báo chí đáng lẽ được trưng bày, có nhiều tấm liên quan đến cuộc chiến Nga – Ukraine.

Báo chí Việt Nam khi đưa tin về cuộc chiến bắt buộc phải sử dụng cụm từ "chiến dịch quân sự đặc biệt", đúng với diễn ngôn của phía Nga, thay vì dùng từ "chiến tranh", "xâm lược".

Khi đưa tin về cuộc chiến, truyền thông Việt Nam thường sử dụng cách diễn đạt thận trọng, nhấn mạnh "quan hệ hữu nghị truyền thống" giữa Việt Nam và Nga, thay vì phân tích tiêu cực về chính quyền Nga.

Trong khi đó, các bình luận chỉ trích Ukraine gay gắt, như các bình luận của Thiếu tướng Lê Văn Cương, xuất hiện trên báo chí, truyền hình mà không gặp trở ngại nào.

Việt Nam cũng nhiều lần bỏ phiếu trắng hoặc phiếu chống đối với các nghị quyết của Liên Hiệp Quốc lên án Nga về những vấn đề liên quan đến cuộc chiến tranh mà Moscow phát động tại Ukraine.

Việt Nam từng chào đón Tổng thống Putin và các lãnh đạo Việt Nam cũng đã nhiều lần đến thăm Nga trong khoảng thời gian sau khi Nga phát động cuộc chiến tranh toàn diện.

Khi thăm Việt Nam hồi tháng 6/2024, ông Putin đã "đánh giá cao việc hai nước có cách tiếp cận tương đồng về các vấn đề cấp thiết và quan trọng trong chương trình nghị sự quốc tế."

Dư luận phân hóa

Sau khi cuộc chiến nổ ra vào năm 2022, một bộ phận người Việt Nam vẫn dành tình cảm cho Tổng thống Putin và nước Nga. Báo chí chính thống nhìn chung thường nghiêng về phía Nga.

Tuy nhiên, ở những diễn đàn rộng mở và tự do hơn, chẳng hạn trên mạng xã hội, ngày càng có nhiều người lên tiếng phản đối hành động của Nga và bày tỏ sự đồng cảm với Ukraine.

Trong một bài đăng về ông Putin trên Facebook BBC News Tiếng Việt, một bình luận nhận được hàng trăm lượt thích viết: "Tôi là người Việt sống ở Việt Nam, không phải ở Cali, tôi phản đối cuộc chiến tranh xâm lược mà Nga thực hiện tại Ukraine."

Một bình luận khác ghi: "Ngày trước tôi cũng hay hát và nghe nhạc Nga. Sau khi Nga xâm lược Ukraine, tôi không hát nhạc Nga nữa."

Một ý kiến khác lại nói rằng: "Dù thế nào tôi người Việt Nam vẫn luôn luôn tin tưởng và ủng hộ việc làm của nước Nga vĩ đại…"

Có thể thấy, dù thực thể Liên Xô từng hỗ trợ Việt Nam đã tan rã hơn ba thập niên, và thực thể ấy từng bao gồm cả Ukraine và Nga, thì ngày nay, nhiều người Việt Nam luyến ái Liên Xô vẫn chỉ coi Nga là sự kế thừa chính thống.

Theo các nhà quan sát, tâm lý lịch sử tạo ra một sự yêu mến rất lớn của đông đảo người dân Việt Nam với nước Nga, cũng như Tổng thống Putin.

"Putin được coi là người đã đưa quan hệ Việt – Nga trở lại đúng hướng sau khi ông Gorbachev bỏ rơi Hà Nội. Hình ảnh 'người đàn ông mạnh mẽ' của Putin cũng được người Việt Nam yêu thích, đặc biệt là đối với nam giới trẻ tuổi," Tiến sĩ Ian Storey, học giả của Viện ISEAS (Singapore), nói với BBC trước chuyến thăm Việt Nam của ông Putin hồi tháng 6/2024.

Mối quan hệ giữa Hà Nội và Moscow bền chặt trong nhiều thập kỷ. Sự hỗ trợ của Moscow trong Chiến tranh Việt Nam rất quan trọng đối với chiến thắng của Hà Nội.

Sau khi Liên Xô tan rã, Nga tiếp tục là nhà cung cấp vũ khí hàng đầu cho Việt Nam và các công ty Nga khai thác dầu khí tại các mỏ của Việt Nam ở Biển Đông, nơi Trung Quốc đưa ra các yêu sách chủ quyền và không ngừng gây sức ép.

Hàng chục ngàn cán bộ Việt Nam đã đi học ở Liên Xô cũ trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, trong đó có các lãnh đạo cấp cao.

Tháng 5/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có chuyến thăm Nga và dự Lễ kỷ niệm ''80 năm Ngày Chiến thắng trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại'', đánh dấu chiến thắng của Hồng quân Liên Xô trước Phát xít Đức.

Trong chuyến thăm đó, khi gặp ông Putin, Tổng Bí thư Tô Lâm đã "chúc mừng những thành tựu mà nhân dân Nga đã đạt được trong thời gian qua và hy vọng rằng chiến dịch quân sự đặc biệt sẽ kết thúc trong những ngày tháng tới", theo thông tin từ phía Nga.

Trước đó, vào tháng 9/2024, ông Tô Lâm, khi đó là tổng bí thư kiêm chủ tịch nước, đã có cuộc gặp với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại thành phố New York, Mỹ, bên lề kỳ họp Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc.

Thông tin từ Bộ Ngoại giao Việt Nam cho hay trong cuộc gặp, ông Tô Lâm khẳng định Việt Nam luôn coi trọng quan hệ hữu nghị truyền thống và khuôn khổ quan hệ Đối tác toàn diện với Ukraine.

Ông Tô Lâm lúc đó khẳng định Việt Nam luôn ghi nhớ sự ủng hộ và giúp đỡ chí tình mà nhân dân Liên Xô, trong đó có Ukraine, đã dành cho Việt Nam trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và thống nhất đất nước trước đây cũng như trong phát triển đất nước ngày nay.