Bốn năm xâm lược Ukraine, Nga đang thấm hậu quả

Thoạt nhìn, Yelets vào mùa đông trông giống như một khung cảnh cổ tích Nga.

Từ bờ kè, tôi nhìn thấy những mái vòm vàng óng của các nhà thờ Chính thống giáo và phía dưới, những người câu cá rải rác dọc theo dòng sông đóng băng.

Nhưng ở thị trấn này, cách Moscow 350 km về phía nam, cảm giác cổ tích chỉ như thoảng qua.

Trên bờ sông, tôi nhìn thấy một bảng quảng cáo tuyển quân với hứa hẹn một khoản tiền tương đương 530 triệu đồng cho bất kỳ ai đăng ký tham gia chiến đấu ở Ukraine.

Gần đó có một tấm áp phích hình một người lính Nga đang nhắm bắn bằng súng Kalashnikov.

"Chúng tôi đang ở nơi chúng tôi cần đến," khẩu hiệu đi kèm ghi.

Điện Kremlin đã phát động cuộc xâm lược toàn diện Ukraine vào ngày 24/2/2022. Bên ngoài nước Nga, đây được coi là một nỗ lực nhằm buộc Kyiv quay trở lại quỹ đạo của Moscow và lật đổ toàn bộ cấu trúc an ninh hậu Chiến tranh Lạnh ở châu Âu.

Giới lãnh đạo Nga đã hình dung một chiến dịch quân sự ngắn gọn và thành công.

Nhưng mọi chuyện không diễn ra theo kế hoạch.

Bốn năm sau, cuộc chiến của Nga ở Ukraine vẫn tiếp diễn, kéo dài hơn cả cuộc chiến tàn bạo của Đức Quốc xã nhắm vào Liên Xô - được biết đến ở đây với tên gọi Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại.

Và, tại thị trấn này, có thể thấy một số hậu quả của xung đột với Ukraine.

Một bức tranh tường khổng lồ bao phủ một mặt của tòa nhà chung cư chín tầng ở Yelets. Trên đó khắc họa khuôn mặt của năm người lính Nga, những người dân địa phương đã thiệt mạng khi chiến đấu ở Ukraine.

Dòng chữ "Vinh quang cho những anh hùng nước Nga!" được viết ở phía trên cùng.

Chính quyền Nga không công bố số liệu thương vong cho điều mà họ gọi là "chiến dịch quân sự đặc biệt".

Nhưng Nga được biết đến là quốc gia chịu tổn thất nặng nề trên chiến trường. Vì vậy, nhiều thị trấn và làng mạc tôi đã đến thăm trong hai năm qua đều có bảo tàng và tượng đài tưởng niệm những binh sĩ thiệt mạng ở Ukraine, cũng như các khu vực riêng biệt dành cho những người tử trận gần đây tại các nghĩa trang địa phương.

"Chồng của bạn tôi đã hy sinh khi chiến đấu ở đó. Con của họ hàng tôi cũng vậy. Và cả cháu trai tôi nữa," Irina, người đã dừng lại trò chuyện với tôi đối diện bức tranh tường, kể lại.

"Rất nhiều người đã thiệt mạng. Tôi cảm thấy thương xót cho những người lính ấy."

Irina là người soát vé tại bến xe buýt. Cô phải chật vật để kiếm sống.

"Các hóa đơn điện nước đang bóp nghẹt chúng tôi. Giá cả đang đè bẹp chúng tôi. Rất khó để sống qua ngày."

Mặc dù tiền bạc eo hẹp, Irina vẫn giúp đóng gói các gói hàng viện trợ cho binh lính Nga ở tiền tuyến. Cô không chỉ trích cuộc chiến ở Ukraine. Tuy nhiên, cô cảm thấy bối rối.

"Trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, chúng tôi biết mình đang chiến đấu vì điều gì," Irina nói. "Tôi không chắc chúng tôi hiện chiến đấu vì điều gì nữa."

Biên giới với Ukraine cách đó 250km. Nhưng đôi khi chiến tuyến lại có vẻ gần hơn nhiều. Khu vực Lipetsk của Nga, giống như nhiều nơi khác, đã trở thành mục tiêu của thiết bị bay không người lái (drone) Ukraine. Xung quanh Yelets, chính quyền đã lắp đặt các hầm trú ẩn khẩn cấp. Tôi thấy một cái ở trạm xe buýt, một cái khác trong công viên.

Những công trình bê tông này đứng sừng sững như những tượng đài cho "chiến dịch quân sự đặc biệt" của Tổng thống Vladimir Putin. Trước cuộc xâm lược toàn diện Ukraine của Điện Kremlin, không cần đến các hầm trú ẩn, vì không có cuộc tấn công bằng drone nào vào Nga.

Các khu chung cư ở Yelets cũng có các khu trú ẩn được chỉ định ở tầng hầm.

"Còi báo động vang lên gần như mỗi đêm," Irina nói. "Nhưng tôi không rời khỏi tòa nhà của mình. Chúng tôi chỉ đi vào hành lang nơi không có cửa sổ."

Ở Yelets, có thể thấy dấu vết của chiến tranh ở những nơi không ngờ tới. Tôi để ý thấy tên của một quán bánh kếp địa phương có các chữ cái latinh V và Z – biểu tượng của "chiến dịch quân sự đặc biệt".

Biển hiệu bên ngoài ghi thêm: "Hãy ăn một chiếc bánh kếp, rồi cả thế giới sẽ thuộc về chúng ta."

Tôi giật mình. Rồi tôi nhớ lại một số điều Vladimir Putin đã nói.

"Nơi nào có bàn chân của người lính Nga đặt đến, nơi đó là của chúng ta," ông tuyên bố ở St Petersburg năm ngoái.

Hai năm trước ở Moscow, tôi thấy một bảng quảng cáo điện tử hiển thị câu nói này của ông Putin: "Biên giới của Nga không kết thúc ở bất cứ đâu."

Chiến tranh gây tổn thất về tài chính. Với thâm hụt ngân sách của Nga ngày càng tăng và nền kinh tế trì trệ, chính phủ đã tăng thuế VAT từ 20% lên 22%. Bộ Tài chính cho biết khoản thu thêm này sẽ được chi cho "quốc phòng và an ninh."

Đài truyền hình nhà nước Nga khích lệ công chúng cảm thông.

"Chúng ta đang sống trong thời chiến: một cuộc chiến do phương Tây áp đặt," người dẫn chương trình truyền hình Dmitry Kiselev nói với khán giả. "Chúng ta phải thắng, và chúng ta không thể sống thiếu ngân sách chiến tranh."

Các doanh nghiệp nhỏ đang cảm thấy khó khăn. Tại một tiệm bánh ở Yelets, mùi thơm của bánh mì nho khô, bánh nướng và bánh kem mới ra lò thật hấp dẫn. Nhưng cửa hàng đã bị ảnh hưởng do suy thoái kinh tế và việc tăng thuế của Nga.

"Chúng tôi đã phải tăng giá," chủ cửa hàng Anastasiya Bykova nói, "vì hóa đơn điện nước, tiền thuê mặt bằng và thuế đều tăng. Thuế VAT tăng khiến nguyên liệu đắt đỏ hơn.

"Thử tưởng tượng xem nếu tất cả chúng tôi phải đóng cửa: từ tiệm bánh của tôi cho đến nhà hàng đối diện. Chúng tôi đã luôn nỗ lực để làm cho thị trấn này đẹp hơn. Nhưng nếu chúng tôi không còn ở đây nữa, thì còn lại gì? Chỉ còn là một mảng màu xám xịt."

Cách Yelets một giờ lái xe, tại thủ phủ vùng Lipetsk, tôi thấy thêm nhiều dấu tích của chiến tranh: nhiều áp phích quân sự hơn, nhiều nơi trú ẩn hơn.

Nhưng trong cầu thang của khu chung cư, lúc này Ivan Pavlovich lại lo lắng hơn về một đường ống bị rò rỉ. Có băng trên tường và thang máy không hoạt động.

Người đàn ông đã về hưu này rất tức giận vì không ai sửa chữa. Ông cũng phàn nàn về giá cả leo thang và hóa đơn tiện ích tăng vọt.

Ông có nghĩ rằng chiến tranh là nguyên nhân không?

"Nếu tôi còn trẻ, tôi đã đi chiến đấu ở đó," Ivan nói với tôi. "Chiến dịch quân sự đặc biệt rất tuyệt vời. Chỉ là giá cả cứ tăng lên. Lương hưu tăng, nhưng giá cả lại tăng cao hơn nữa. Vậy tôi được lợi gì? Chẳng có gì cả."

"Tất nhiên, chúng tôi sẽ sống thoải mái hơn nếu không có chiến dịch đặc biệt," ông nói thêm. "Họ chi rất nhiều tiền cho chiến dịch. Mọi người cũng đóng góp những gì họ có thể. Chúng ta cần phải giúp đỡ. Tôi không phàn nàn."

Người Nga cảm thấy cuộc sống ngày càng khó khăn hơn. Ít người tin rằng họ có quyền lực để thay đổi điều đó. Khi cuộc chiến bước sang năm thứ năm, không khí rất ảm đạm. Nhiều người ở đây chỉ biết co ro chờ đợi, trông chờ vào ngày mai tươi đẹp hơn.