Фотограф пахтани филмга олгани учун дўппосланди

Ўзбекистонлик фотограф ва журналист Тимур Карпов Тошкент вилояти Бўка туманидаги пахтакорлар шароитларини суратга олгани учун узоқ вақт милиция бўлимида ушланган ва дўппосланган. У билан бўлган инсон ҳуқуқлари фаоли Елена Урлаева ҳам дўппосланган. Тимур Карпов машҳур ўзбек фотографи Умида Аҳмедованинг ўғлидир. Би-би-си билан суҳбатда у пайшанба куни юз берган ҳодисаларни тасвирлаб берди.

Карпов: Биласиз-ку, улар "яхши милиционер, ёмон милиционер" каби кичик ўйинларни ўйнашни яхши кўришади. Бири жуда қаттиққўл ва бақироқ эди, ўтиришга ҳам қўймасди, иккинчиси эса жилмайган, илтифот қилган, Сарвар исмли киши эди. Куннинг охирига бориб Сарварнинг ҳам жонига тегдим телефон паролимни бермасдан, у ҳам мени кейин онамни сўка бошлади. Ҳожатхонага чиқишни сўраганимда у менга баклашкага сийишни айтди. "Сени 15 суткага қамаймиз, у ёқда кейин ўлдирворамиз. Ўлдирмасак ҳам, кейин албатта аварияга тушиб ўлишингни уюштирамиз" деб устимдан кулишарди. "Чиройли бола экансан, сени турмада оммавий зўрлашларини уюштирамиз, жуда қўлма-қўл бўлиб кетасан", дейишди. Уларга Айфон телефонимдаги пароль керак эди, мен эса паролни бермадим. 3-4 соат давомида унга бузиб киришга уриндилар. Кейин кеч тушиб, ҳаммаси чарчаганидан кейин, мени стулга ўтқазиб, юзимдан қўзойнагимни юлиб олишди ва 5-6 киши бўлиб танамга ура бошладилар. Айниқса жигарим атрофига уришарди, лекин кўкариб қолмаслиги учун жуда қаттиқ уришмасди. Дўппослашгани учун телефоним паролини бердим. Ундаги барча суратлар ва видеоларни ўчириб ташлаб, ҳатто телеграмдаги дўстларим гуруҳлардан мени чиқариб, топ-тоза қилиб қайтариб беришди. Майка ва шимимдан ташқари ҳамма нарсани ечишди, пайпоқларим ва туфлиларимни ҳам текширишди. Кейин таксига ўтказворишди, ўзим тўлаб келдим. Мени ҳатто ўлдириш билан ҳам таҳдид қилишди, Тимур исмли бир милиционер, елкасида икки юлдузчали, нигоҳи эса чарчаган қотилники эди. Аввалига мулойим эди, "Сен бизга ҳамма расмларни бер, мен мужикман, онам билан қасам ичаман, қўйвораман" деб ҳудди турмадагиларнинг гапларини гапирарди. Кейин "сотқин, ватан хоини, каламушсан" деб сўкишни бошлади. "Сени ўлдираман, мен шу вақтгача одам ўлдириб келганман ва энди ҳам ўлдираман", деб қичқирарди. Жуда қўрқинчли одам эди. Кейин яна кириб, жилмайиб "Мен сени ошга олиб бораман, йўқ, Бўканинг қозон кабоби ажойиб, сени кабобга олиб бораман, сен меҳмоним бўласан", дерди.

Би-би-си: Улар Елена Урлаевани ҳам дўппослашгани айтилади.

Карпов: Ҳа, Еленани биринчи марта уришаётгани йўқ улар. Мен бошқа қаватда эдим, Еленанинг жуда қаттиқ қичқириқларини эшитдим. Афтидан у жуда кўп оғриқдан азоб чекарди. Кейин унинг бир хонада ранги оқариб кетган ҳолда ўтирганини кўрдим. Ёнидаги 200 долларини тортиб олишган. Биз тўрт киши эдик, қолган икки киши хорижлик журналистлар, ҳозирча улар Ўзбекистонда бўлгани учун шахсларини фош қилишни истамаган бўлардим.

Би-би-си: Бўкада нима қилаётгандингиз?

Карпов: Биз видеокамералар билан далада эдик. Биласиз, далада видеокамера кўтарган одам давлат душмани дейилади. Шахсан мен тушунмайман, нимадан қўрқишади? Ахир пахта Ўзбекистон бойлиги-ку, унинг фахри-ку! Бу оқ олтин. Ҳукуматнинг ҳисоботларида мажбурий меҳнат йўқлиги, далаларда болалар йўқлиги айтилади, агар бу ҳақиқат бўлса, видеокамерадан қўрқишга не ҳожат? Далаларга бунча кўп "шестёрка" ва чақимчиларни, миллий хавфсизлик ходимлари ва милицияни, ва ҳатто ҳарбийларни жойлаштиришга не ҳожат? Хуллас, биз у ерда ўқитувчилар, шифокорлар, коллеж талабалари шароитларини кўрдик ва мажбурий меҳнат мавжуд эканига ўзимиз гувоҳ бўлдик.

Би-би-си: Пахта тераётган одамлар сизлар билан мулоқотга киришдими?

Карпов: Ҳа, масалан, ҳамширалар 25 кунга келишганини, 23 кундирки пахта тераётганларини айтишди. Бу сиз учун нормал ҳолатми, деб сўраганимизда, уларнинг жавоблари ҳақиқий қулнинг жавобларига ўхшади. Юзларида табассум билан улар "Ҳа, оғир меҳнат, лекин бу ҳашар-ку, ҳаммамиз ёрдам беришимиз керак", дейишарди. Ҳеч ким норози эмасди. Уларни ҳақоратлашади, уришади ҳам, улар ўта ёмон шароитларда яшаяптилар. Лекин назорат жуда қаттиқ. Мен "Наҳотки шу шароитларга розисиз" деб сўраб ўзимни ноқулай ҳис қилдим, лекин улар рози бўлишгани мени даҳшатга солди.

Би-би-си: Уларнинг устидан назорат қандай йўлга қўйилган?

Карпов: Назоратчиларни илғаш қийинмас. Улар ҳаммадан ажралиб туришади. Қўлларида дафтарча, эгниларида эса қандайдир арзон костюм-шим. Костюмга, туфличаларга нима зарурат бор, билмадим. Уст-бошларини булғамаслик учун далага оёқ босишмайди.

Би-би-си: Кейин қандай қўлга олиндингиз?

Карпов: Бизда бу борада маълум бир тажриба бор, шунинг учун имконқадар тез ишлашга уриндик. 1 ё 1,5 соат ичида филмга олиб, интервьюлар қиламиз-да, қочамиз. Бизни топиш қийин эмасди, чунки айғоқчилар тармоғи яхши йўлга қўйилган. Милиция машинамиз йўлини тўсди, милиционерлар ва фуқаролик кийимидаги СНБчилар сони жуда кўп эди, биз тўрт киши эдик, кейин ички ишлар бўлинмасига олиб кетишди. "Бизни ҳибсга олишга ҳаққингиз йўқ, ҳужжатингизни кўрсатинг, биз қонунни бузмадик" деган гапларимизга писанд ҳам қилмай, бизни машиналарга тиқиб олиб кетишди. Милиция биноси олдида менинг қўлларимни жуда қаттиқ қайиришди ва судраб олиб киришди.

Би-би-си Ўзбек хизмати билан Whatsapp, Telegram ва Viber орқали боғланишни истасангиз, телефонимиз: +44 78-58-86-00-02.

ТЕЛЕГРАМДА ЭСА каналимиз - https://telegram.me/bbcuzbek ёки BBCUZBEK

Instagram - BBC UZBEK

Twitter - BBC UZBEK

Odnoklassniki - BBC UZBEK

Facebook- BBC UZBEK

Google+ BBC UZBEK

YouTube - BBCUZBEK (https://www.youtube.com/user/bbcuzbek)

Skype - bbcuzbekradio

bbcuzbek.comга тўсиқ бўлса, uzbekweb.netга киринг.