พรรคคอมมิวนิสต์จีน : 100 ปีที่ผ่านไปกับความพยายามรอบใหม่ในการสร้างความชอบธรรม

พรรคคอมมิวนิสต์จีนกำลังป่าวประกาศถึงชัยชนะอันยิ่งใหญ่ในช่วงที่กำลังเข้าสู่วาระครบรอบการก่อตั้งพรรคในวันที่ 1 ก.ค.

สิ่งที่พรรคคอมมิวนิสต์กำลังบอกเล่านั้นเต็มไปด้วยเรื่องราวความมุมานะบากบั่นของพรรคที่สามารถยืนหยัดทัดทานความท้าทายนานับประการตลอดระยะเวลา 100 ปีที่ผ่านมา ทั้งการคาดหมายว่าพรรคจะล่มสลาย ไปจนถึงกระแสโลกที่มุ่งสู่การปกครองตามระบอบประชาธิปไตย

แม้แต่ภารกิจส่งมนุษย์ขึ้นสู่ห้วงอวกาศเมื่อเร็ว ๆ นี้ยังถูกนำเสนอให้เป็นเรื่องราวที่ส่งเสริมความรู้สึกรักชาติ โดยที่นักบินอวกาศนายหนึ่งพูดว่า มันเป็น "การเพิ่มบทที่ว่าด้วยวีรกรรมเข้าไปใน 100 ปี ของประวัติศาสตร์การต่อสู้ ของพรรคคอมมิวนิสต์"

แม้ยืนหยัดและฝ่าฟันอุปสรรคมาได้ถึง 1 ศตวรรษ แต่พรรคคอมมิวนิสต์ยังมีเป้าหมายสำคัญในการดำรงอยู่ต่อไป อีกทั้งยังมีความอ่อนไหวอย่างยิ่งต่อสิ่งที่มองว่าเป็นการทำลายความเชื่อมั่นของประชาชนที่มีต่อพรรค

ดังนั้น ความชอบธรรมของระบอบการปกครองนี้จึงเป็นสิ่งที่ต้องเสริมสร้างให้แข็งแกร่งอยู่เสมอ และพรรคคอมมิวนิสต์จีนก็ใช้โอกาสครอบรอบ 100 ปีการก่อตั้งพรรคในปีนี้ในการส่งเสริมความนิยมในพรรค ผ่านการบอกเล่าเรื่องราวที่ผสมผสานกันระหว่างความรุ่งเรืองในอดีต ความสำเร็จในปัจจุบัน และความยิ่งใหญ่ในอนาคต

มีการใช้ฝ่ายโฆษณาชวนเชื่อ นักวิชาการ สมาชิกพรรค หรือแม้แต่ชาวต่างชาติในการทำให้พรรคคอมมิวนิสต์จีนยังคงผูกขาดอำนาจในประเทศได้ต่อไป

จีนบอกเล่าเรื่องราวของพรรคคอมมิวนิสต์ที่มีอายุ 100 ปี ไว้อย่างไร

"รับใช้ประชาชน"

ใจความหลักของสารที่ต้องการสื่อ คือ พรรคคอมมิวนิสต์จีนได้รับมอบหมายให้ปกครองประเทศจากการ "รับใช้ประชาชน" โดยได้รับการสนับสนุนจากประชาชนอย่างไม่เสื่อมคลาย

"การรับใช้ประชาชน" คือคำขวัญที่ไม่เป็นทางการของพรรคนับตั้งแต่อดีตผู้นำ เหมา เจ๋อตุง เริ่มใช้ในปี 1944 และดูเหมือนว่าจะถูกนำกลับมาใช้อีกครั้งในยุคของประธานาธิบดีสี จิ้นผิง

ในการกล่าวคำปราศรัยและการออกคำสั่ง ประธานาธิบดีสีมักเน้นย้ำถึงความจำเป็นที่พรรคคอมมิวนิสต์จีนจะต้องยึดมั่นใน "ภารกิจดั้งเดิม" เพื่อรับใช้สามัญชน ไม่ใช่เฉพาะกลุ่มชนชั้นนำเพียงอย่างเดียว

เมื่อเร็ว ๆ นี้เขากล่าวว่า "จะต้องเพิ่มการโฆษณาชวนเชื่อเพื่อแสดงให้เห็นว่าพรรคคอมมิวนิสต์พยายามอย่างหนักเพื่อความผาสุกของประชาชนชาวจีน"

ขณะที่เจ้าหน้าที่และสื่อของทางการจีนได้อ้างผลการศึกษาชิ้นหนึ่งของมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดที่ระบุว่า พลเมืองจีนมีความพึงพอใจกับรัฐบาลมากขึ้น เพื่อเป็นเครื่องยืนยันความชอบธรรมในการปกครองประเทศของพรรคคอมมิวนิสต์

นอกจากนี้สื่อต่าง ๆ ของทางการจีนยังนำเสนอเรื่องราวต่าง ๆ ที่กระตุ้นอารมณ์ผู้ชม เช่น ช่องซีจีทีเอ็น ได้นำเสนอซีรีส์เรื่อง Men of the people ที่นำเสนอเรื่องราวของสมาชิกพรรคที่ทำงานหนักเพื่อประชาชน

ในการนำเสนอภาพลักษณ์ของพรรคคอมมิวนิสต์ว่าเป็นพรรคที่ "ยึดประชาชนเป็นหลัก" นั้น ก็มีแนวคิดรองเรื่อง "สายสัมพันธ์พิเศษ" ระหว่างพรรคกับเยาวชนคนหนุ่มสาว

อย่างไรก็ตาม ดูเหมือนว่าแนวคิดดังกล่าวจะไม่ได้ขจัดความรู้สึกไม่พอใจกับสภาพสังคมในปัจจุบันของหนุ่มสาวชาวจีนหลายคนที่ออกมาเคลื่อนไหวในลักษณะต่าง ๆ เช่น กระแสที่เรียกกันว่า "ถ่าง ผิง" หรือ "นอนราบ" เพื่อต่อต้านวัฒนธรรมการทำงานหนักแต่กลับไม่ได้ผลตอบแทนที่คุ้มค่า เป็นต้น

ฟังเสียงจากอดีต

ความพยายามโน้มน้าวใจของพรรคคอมมิวนิสต์จีนยังพยายามนำเรื่องราวในประวัติศาสตร์การปฏิวัติประเทศมาสร้างแรงบันดาลใจให้แก่ประชาชน เพื่อช่วยให้พรรคได้ปกครองประเทศต่อไป

เรื่องราวความเสียสละและความรุ่งโรจน์ของพรรคได้ถูกนำเสนอทางสื่อของทางการ และปรากฏอยู่ตามสื่อต่าง ๆ เช่น ป้ายโฆษณา ภาพยนตร์ ละครโทรทัศน์ และคำปราศรัยต่าง ๆ

ความพยายามควบคุมประวัติศาสตร์ของพรรคยังรวมถึงการส่งเสริม "การท่องเที่ยวสีแดง" เช่นการเที่ยวชมแหล่งประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับพรรคคอมมิวนิสต์ เช่น พิพิธภัณฑ์พรรคคอมมิวนิสต์ และอนุสรณ์สถานการปฏิวัติ

ประธานาธิบดีสี ได้ออกโครงการศึกษาประวัติศาสตร์พรรคเมื่อเดือน ก.พ. ที่ผ่านมา พร้อมบอกฝ่ายบริหารพรรคทุกระดับให้ค้นหา "ปรัชญา" จากประวัติศาสตร์ของพรรค

นายหวัง หู้หนิง แกนนำของประธานาธิบดีสีด้านการเผยแพร่อุดมการณ์ กล่าวว่า พิพิธภัณฑ์ที่เพิ่งเปิดเมื่อเร็ว ๆ นี้ จะช่วย "ให้คำแนะนำสมาชิกพรรค เจ้าหน้าที่ทางการ และประชาชน ให้เข้าใจอย่างลึกซึ้งว่าทำไมพรรคคอมมิวนิสต์จีนจึงมากด้วยความสามารถ ทำไมลัทธิมาร์กซ์จึงใช้ได้ผล และทำไมระบอบสังคมนิยมแบบจีนจึงดีเลิศ"

ขณะเดียวกัน การเชิดชูและนำเสนอประวัติศาสตร์ 100 ปีของพรรคกลับไม่ใช่การนำเสนอเรื่องราวตามความเป็นจริง แต่เป็นการนำเสนอประวัติศาสตร์ในรูปแบบที่ฟอกขาวมาแล้ว และสกัดการเสนอข้อมูลที่ขัดแย้งกับชุดข้อมูลที่พรรคนำเสนอ

เมื่อเดือน พ.ค.ที่ผ่านมา ทางการจีนได้ลบโพสต์ทางออนไลน์ราว 2 ล้านโพสต์ ที่ทางการมองว่านำเสนอข้อมูลที่ "บิดเบือน" ประวัติศาสตร์ของพรรค รวมทั้งยังมีการเปิดสายด่วนให้ประชาชนรายงานการพบเจอกรณีลักษณะนี้ด้วย

"อาณัติจากสวรรค์"

พรรคคอมมิวนิสต์จีนยังใช้เรื่องการสร้างการเติบโตทางเศรษฐกิจที่แข็งแกร่ง และเสถียรภาพทางสังคมเป็นเหตุผลอันชอบธรรมในการปกครองประเทศ

หลักการสำคัญที่พรรคใช้ในการเรียกแรงสนับสนุนจากคนในประเทศคือ "ความชอบธรรมจากความสามารถในการทำงาน" ซึ่งหมายถึงสิทธิในการปกครองประเทศจะต้องวัดจากความสามารถในการส่งมอบผลลัพธ์ที่ดี

เมื่อเร็ว ๆ นี้ นายจาง เว่ยเว่ย นักวิชาการชื่อดังของจีน ได้กล่าวในที่ประชุมคณะกรรมการกรมการเมืองของพรรคคอมมิวนิสต์จีน (โปลิตบูโร) ในหัวข้อเรื่อง "อาณัติจากสวรรค์" ซึ่งพูดถึงแนวคิดจีนโบราณที่ว่า สิทธิในการปกครองของฮ่องเต้ขึ้นอยู่กับว่าเขาจะปกครองประเทศได้ดีเพียงใด

แนวคิดดังกล่าวสะท้อนให้เห็นจากการที่สื่อทางการจีนต่างประโคมข่าวและบทความต่าง ๆ เกี่ยวกับ "ความมหัศจรรย์ทางเศรษฐกิจ" และ "ความสำเร็จอันยิ่งใหญ่" ที่เกิดขึ้นภายใต้การปกครองของพรรคคอมมิวนิสต์ โดยยกตัวอย่างเช่น "ความสำเร็จ" ของจีนในการนำพาประชาชนหลุดพ้นจากความยากจน และการระบาดของโควิด-19

ขณะเดียวกันก็พยายามชี้ให้ชาวจีนเห็นถึงความบกพร่องของระบอบประชาธิปไตย โดยอ้างอิงถึงการรับมือกับโรคระบาดใหญ่ที่ผิดพลาดในสหรัฐฯ และอินเดีย

อย่างไรก็ตาม "ความชอบธรรมจากความสามารถในการทำงาน" กำลังเผชิญความท้าทายจากปัญหาต่าง ๆ อาทิ ความคาดหวังของประชาชนที่สูงขึ้น ปัญหาประชากรสูงวัยที่เพิ่มขึ้น การไร้ซึ่งการปฏิรูป และปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม

ด้วยเหตุนี้ ข้อความที่พรรคคอมมิวนิสต์สื่อสารกับประชาชนจึงมุ่งเน้นไปที่การตั้งเป้าการขยายตัวทางเศรษฐกิจน้อยลง แล้วเปลี่ยนไปเป็นการพัฒนา "โดยรวม" และการให้ "ชีวิตที่ดีขึ้น" แก่ประชาชนแทน

ขีดความสามารถในการ "ปฏิรูปตัวเอง"

พรรคคอมมิวนิสต์จีนยังพยายามป่าวประกาศความสามารถของตนเองในการเอาชนะวิกฤตการณ์ต่าง ๆ และความสามารถในการปรับตัวไปตามสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไป ซึ่งเป็นสิ่งที่พรรคมักเรียกว่า "การปฏิรูปตัวเอง"

ตอนที่ประธานาธิบดีสี ก้าวขึ้นสู่อำนาจในปี 2012 พรรคคอมมิวนิสต์จีนอยู่ในสภาพที่ย่ำแย่ ทั้งปัญหาการแบ่งเป็นก๊กเป็นเหล่าของคนในพรรค การทำงานไร้ประสิทธิภาพ และการทุจริต ซึ่งประธานาธิบดีสีพยายาม "ล้างบาง" ปัญหาเหล่านี้ด้วยการปฏิรูปต่าง ๆ เช่น การรณรงค์กวดขันด้านวินัย

แต่สิ่งที่ถูกพูดถึงมากที่สุดคือ "การปฏิรูปตัวเอง" ซึ่งเป็นโครงการต่อต้านการทุจริตครั้งใหญ่ ซึ่งได้รับความชื่นชมอย่างมากในหมู่ชาวจีน

แม้จีนจะอ้างว่าคอมมิวนิสต์เป็นระบอบการเมืองที่ดีที่สุด แต่นายไค เซี่ย อดีตอาจารย์ที่วิทยาลัยกลางของพรรคอมมิวนิสต์ในกรุงปักกิ่งกลับเรียกพรรคคอมมิวนิสต์จีนว่า "ผีดิบการเมือง" ที่มี "ปัญหาใหญ่มากมาย"

นำจีนสู่ความยิ่งใหญ่

พรรคคอมมิวนิสต์พยายามหล่อหลอมความรู้สึกภาคภูมิใจในชาติเพื่อประโยชน์ของตน ด้วยความหวังว่าความรู้สึกรักชาติที่เพิ่มขึ้นในหมู่ประชาชนจะช่วยสร้างความจงรักภักดีต่อพรรค

ประธานาธิบดีสีตั้งเป้าหมายที่จะบรรลุให้ได้ภายในปี 2049 ในการกอบกู้สถานะจีนบนเวทีโลก และแก้ไข "ความอัปยศอดสูที่ยาวนานนับศตวรรษ" และความทุกข์ยากของจีนจากน้ำมือต่างชาติ

หนังสือพิมพ์โกลบอลไทมส์ ของทางการจีนระบุว่า "หากไม่มีผู้นำที่เข้มแข็งอย่างพรรคคอมมิวนิสต์ ประเทศจีนจะไม่มีอนาคต จีนจะถูกกดขี่ และถูกรังแกจากสหรัฐฯ และชาติพันธมิตรต่อไปอีกนาน หรือแม้แต่ถูกแบ่งแยกออกเป็นส่วน ๆ"

ถ้อยคำที่กระตุ้นความรักชาติเหล่านี้อาจสร้างความพอใจให้คนในชาติ แต่ก็ส่งผลเสียต่อนโยบายต่างประเทศของจีน อีกทั้งยังทำให้เกิดมุมมองเชิงลบต่อประเทศในสายตานานาชาติ

แต่ถึงอย่างนั้น สื่อทางการจีนดูเหมือนจะไม่ใส่ใจกับเรื่องนี้มากนัก โดยบทความของหนังสือพิมพ์ไชนาเดลีเมื่อเร็ว ๆ นี้ มีเนื้อหาว่า "ในขณะที่ (พรรคคอมมิวนิสต์จีน) เริ่มต้นศตวรรษแรกในฐานะกลุ่มเคลื่อนไหวคอมมิวนิสต์ลับขนาดเล็กที่ร่วมมือกันอย่างหลวม ๆ ในช่วงต้นศตวรรษที่ 20...ตอนนี้มันได้เริ่มก้าวต่อไปในฐานะหนึ่งในผู้นำของว่าที่ชาติมหาอำนาจของโลก"